Η Ελένη Α. Σακκά γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και σπούδασε Θεολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Η πρώτη της ποιητική συλλογή με τίτλο «Άφθαρτη ετικέτα» καθώς και η δεύτερη «Χρώματα Ελλιπή» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις «Το Σκαθάρι». Ποιήματα και κριτικές για το έργο της, έχουν δημοσιευθεί σε διάφορους λογοτεχνικούς ιστοτόπους (όπως: Fractal, Έννεπε Μούσα, Περί Ου, Φτερά Χήνας, Οlogramma, Όλα είναι λέξεις, booksitting, Ποιητικοί Διάλογοι κλπ) και στα έντυπα λογοτεχνικά περιοδικά: Ένεκεν, Νόημα, Σύναξη.

Μιλάει στο «Ποιητικό καφενείο» του Ποιείν για τον παράφορο έρωτα και την ανείπωτη αγάπη μέσα από το δυναμικό φορτίο που εκφέρουν οι λέξεις των ποιημάτων της. Κεντρικός άξονας στην ποιητική της συλλογή είναι η  έλλειψη ,η απουσία  και οι υπαρξιακές αναζητήσεις με θέμα τη ζωή, το θάνατο, τον έρωτα, το χρόνο και τη φθορά. Ο λόγος της …αλληγορικός με έντονη συναισθηματική φόρτιση, που ξεχωρίζει.
`
 
«Χρώματα ελλιπή»

Μαζεύαμε κλαδιά και άχυρακαλοκαίρι του Αϊ- Γιαννιούγια ν’ ανάψουμε φωτιές.Συναγωνίζονταν οι φλόγες σε κάδε γειτονιάτον ενθουσιασμό της νίκης μας.Χορεύαμε ψηλά με πύρινα τραγούδια,κυλιόμασταν σε βουνά απ’ αλωνισμένο σιτάρι,σκαρφαλώναμε στα δέντραγια να πιάσουμε τα σύννεφακαι να κάνουμε τον ήλιο μεγαλύτερο·μας θάμπωναν οι ακτίνες τουκαι πέφταμε σε κούνιεςαπό παλιές κουρελούδεςπου κρέμαγαν στα κλαδιάηλιοκαμένες γυναίκεςμε μαύρα τσεμπέριακαι χρωματιστά φορέματα.Φτιάχναμε πολιτείες ολόκληρεςμε χώμα, νερό, πέτρες·κι αδημονούσαμεο καυτός μεσημεριάτικος ήλιοςνα τις στερεώσει στο παρόν.Το βράδυ στο πιο ψηλό μπαλκόνιπροσπαθούσαμε να ζωγραφίσουμε

μα ήταν τα χρώματα ελλιπή.

`

-Μιλήστε μας για τη νέα σας ποιητική συλλογή με τίτλο «Χρώματα ελλιπή»

Στα «Χρώματα ελλιπή» εμπεριέχονται ποιήματα που προσπαθούν ν’ αγγίξουν υπαρξιακές αναζητήσεις με κυρίαρχους θεματικούς άξονες: τη ζωή, το θάνατο, τον έρωτα, το χρόνο και τη φθορά που προκαλεί σε καταστάσεις και ανθρώπινες σχέσεις, την αποδοχή ή την άρνηση της ματαιότητας, την τραγικότητα της ύπαρξης, τη μοναξιά. Λόγος αφηγηματικός αλλά και αφαιρετικός, υπαινικτικός και αλληγορικός με έντονη συναισθηματική φόρτιση, με σημασία λέξεων άλλοτε μεταφορική και άλλοτε κυριολεκτική επιζητά ν΄αποδεχθεί τις αντιθέσεις που υπάρχουν στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση αλλά και στην κοινωνική σύγχρονη πραγματικότητα. Λυτρωτικό και αποφθεγματικό το τέλος κάθε ποιήματος αποζητά να ανατρέψει τα σκοτάδια των προσωπικών αδιεξόδων με το φως που εκπέμπει ο έρωτας και η αγάπη για τη ζωή.

 `

-«Ζωγραφίζεται» η ευτυχία με χρώματα ελλιπή;
Εάν η ευτυχία νοείται ως μία κατάσταση πληρότητας, -που μέσα από μια διεργασία επίπονη προσωπική αλλά και συλλογική, αναδιαμορφώνεται ο κόσμος, σ’ ένα πλέγμα σχέσεων και κοινωνίας- και βιώνεται από την ανθρώπινη υπόσταση ως αίσθηση μη έλλειψης , κατακτάται βαθμιαία και συνήθως πρόσκαιρα, προϋποθέτει πίστη, επιμονή, αθωότητα αλλά και την βαθιά πεποίθηση στην πραγματοποίηση μιας ουτοπίας, τότε η τέχνη και η ζωή πορεύονται παράλληλα και συμπλέκονται για την πραγμάτωσή της. Η ζωγραφική και η ποίηση προσπαθούν να συνθέσουν με εικόνες, τη βιωμένη και εμπειρική μέθεξη και κοινωνία των ανθρώπων ,όχι αναπαριστώντας αλλά αναδημιουργώντας το φαινόμενο της ζωής μέσα απ’ την οπτική μιας ματιάς που προσεγγίζει τα παιδικά χρόνια όπου η σχέση και η αλληλεπίδραση του ανθρώπου με τη φύση και το παρόν είναι έκδηλη και καθοριστική. Τα χρώματα τότε ως υλικά σύνθεσης καθίστανται ελλιπή, αδυνατώντας να μεταγγίσουν το βίωμα.
`
-Στο ποίημα σας «Αρχικό κοίταγμα» περιγράφετε την αθωότητα του πρώτου σκιρτήματος
«Αρχικό κοίταγμα»
[..] Συγκινητική η εξομολογητική αλήθεια
παρελθόντος χρόνου, 
παραμένει αναλλοίωτη απ’ τη φθορά
η αίσθηση του αρχικού κοιτάγματος.
Σιωπηλά 
Ακολουθούσα πάντα όταν έτρεχες
γύρισες να με κοιτάξεις
έσκυψα από ντροπή 
να μη με καταλάβεις.
Ύστερα απρόσμενα ο αποχαιρετισμός
χωρίς αντίο,
έτσι έμελλε να γίνει 
για να μείνει αγέραστος ο θαυμασμός
του παιδικού κοιτάγματος.
`
-Γιατί η ομορφιά του αρχικού κοιτάγματος και του ανεκπλήρωτου δεν φθείρονται στον χρόνο; Μπορεί να αποζητούν αυτό που τους στερήσαμε;

Οτιδήποτε υπόκειται στον χρόνο φθείρεται και μετουσιώνεται, ακόμη και η ομορφιά του αρχικού κοιτάγματος όπως περιγράφεται στο ποίημα, εξιδανικεύεται στην προσπάθεια να διατηρηθεί αμετάβλητη η αίσθηση που το προκάλεσε. Ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα που προκαλεί θαυμασμό και έλξη, κινητοποιεί φαντασιώσεις, και μπορεί να μείνει αποκομμένο από την ολότητα της προσωπικότητας του ανθρώπου, όταν δεν γνωρίζεται μέσα από το πλέγμα σχέσεων. Εντυπώνεται η ιδεατή εικόνα που ασυνείδητα ή συνειδητά δημιουργείται με τη δύναμη και την ένταση του ανεκπλήρωτου πόθου της αρχικής ματιάς και όταν δεν εντάσσεται στο πλαίσιο σχέσης, παραμένει απόμακρη, ωραιοποιημένη, αρνούμενη να μας αποκαλύψει και τις άλλες διαστάσεις της. Επιπλέον καθώς ο έρωτας εμπεριέχει αυταπάρνηση αλλά και απαίτηση – αυταπάρνηση του προσωπικού «θέλω» αλλά και την απαίτηση της αποκλειστικότητας της μέγιστης σημασίας για το έταιρο πρόσωπο- η γεύση της απώλειας και της ματαιότητας είναι δεδομένη και κάποιες φορές οι διενέξεις καθίστανται άλυτες, γεγονός που εκλείπει εντελώς όταν παραμένει η επιθυμία ανεκπλήρωτη. Ωστόσο αν και παράλογο η ανθρώπινη υπόσταση επιζητά τη γνώση της ζωής μέσα από αυτή την αμοιβαία αυτοπροσφορά και κοινωνία προσώπων.

`

Στο ποίημα σας «Σαν πρόλογος II» παρουσιάζετε όμορφα τον παράφορο και παράνομο έρωτα, το ιδανικό πρόσκαιρο και την ανείπωτη αγάπη
«Σαν πρόλογος II»
Πονάνε οι λέξεις των ποιημάτων 
σαν να ξυπνάνε οι συνειδήσεις
παράνομων εραστών
που ερωτεύονται παράφορα
το ιδανικό πρόσκαιρο
και εκστασιάζονται υποφέροντας
από ανείπωτη αγάπη.
Σχέση υπαρκτική με το αιώνιο το τέλος κάθε ποιήματος
ξεκινά αναπόφευκτα
και ανατρέπει τη ζωή….
-Μπορείτε να μας αναλύσετε περισσότερο αυτούς τους στίχους;

Στο «Σαν πρόλογος ΙΙ» παραλληλίζεται η αίσθηση του παράφορου έρωτα και της ανείπωτης αγάπης με το δυναμικό φορτίο που εκφέρουν οι λέξεις των ποιημάτων, προκειμένου να ανασυνθέσουν την πραγματικότητα, αφυπνίζοντας τις συνειδήσεις όσων αποδέχονται μοιρολατρικά τη φθίνουσα πορεία της ιστορικο-κοινωνικής συγκυρίας. Ο ποιητικός λόγος γεννάται με τη χρήση της γλώσσας κι όπως κάθε γέννα εμπεριέχει πόνο διότι πρέπει να επιλεγούν και αρκετές φορές να εφευρεθούν οι λέξεις εκείνες που θα είναι ικανές να εκφράσουν και τις πιο λεπτές σημασιολογικές αποχρώσεις ενός ποιητικού λόγου αφαιρετικού και συνάμα περιεκτικού και καίριου, που να χαρακτηρίζεται από έντονη ρυθμικότητα, για να επιφέρει ένα τέλειο οργανικό σύνολο που να δονεί όλες τις αισθήσεις, αναζητώντας την αρχική ομορφιά της ζωής.

`

-Πώς συνδυάζεται ο πόνος και η ατέρμονη αναζήτηση του έρωτα με την ποίηση;
Ο έρωτας και η ποίηση εμπεριέχουν το πρωτόγνωρο διότι βιώνονται πάντα εκ νέου με τον ίδιο πόθο, καθώς η ζωή αδυνατεί να τους καταστήσει άτρωτους από τις διαψεύσεις της. Κινητοποιούνται με αισθήματα ακατάληπτα και απερίγραπτα εν τη γενέσει τους, αλλά δεν εμμένουν σε αυτά, υποκρύπτουν ή ελλοχεύουν το τραύμα της απώλειας. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι αποκαλύπτουν μια πραγματικότητα ιδεατή και συμβάλλουν στην αναδιαμόρφωση του κόσμου καθώς αντιδρούν σε κάθε τι κίβδηλο, αναζητώντας διαρκώς την αλήθεια και το βαθύτερο νόημα των πραγμάτων. Η ποίηση είναι μια επώδυνη διαδικασία που επιζητά διακαώς νέους εκφραστικούς τρόπους να κατανοήσει και να επιλύσει το ασυμβίβαστο του θανάτου με το πάθος της ομορφιάς για τη ζωή, φωτίζοντας αθέατες πτυχές της ψυχοσύνθεσης του ανθρώπου.
«Η μοναξιά της λήθης»
[…] Ήξερε τις πιο κρυφές της σκέψεις
όμως δεν τη γνώριζε.
Αναρωτιόταν τι να κοίταξε εκείνη τη στιγμή
και έμεινε αποτυπωμένη η τόλμη στα μάτια της.
Του έγραψε την απάντηση με στίχους,
που την παράβλεψαν αδιάφορα
ανυποψίαστοι αναγνώστες.
[..]Αφουγκράστηκαν τις ηχηρές εκπνοές της σιωπής
και άρχισαν τα ποιήματα ν’ αναπνέουν.
Ό,τι αληθινό είχε χαθεί στη λήθη
αναστήθηκε αιώνια.
-Τι συμβολίζει η λήθη; Ότι έχει λησμονηθεί μπορεί να αναστηθεί μέσα από την ποίηση;
Λήθη είναι η εκούσια απόσυρση σκέψεων από το λογιστικό, θυμικό και επιθυμητικό της ψυχής που πιθανόν να αποτελούν έναυσμα τραυματικών αναμνήσεων και εμπειριών. Η λησμονιά είναι θάνατος καθώς αποκόπτεται από την εμπειρία της ζωής και εμπεριέχει την απώλεια. Ό,τι συμπορεύεται με τη μνήμη συνδιαλέγεται με τη ζωή, καταγράφεται ποιητικά και βιώνεται συνεχώς. Ταυτόχρονα όμως ο χρόνος δεν οριοθετείται στην λογοτεχνία με την έννοια ότι παρελθόν παρόν και μέλλον συμπλέκονται σ’ ένα ποιητικό παρόν, και έτσι ασυνείδητα ή συνειδητά μπορεί να ανασύρεται προαιρετικά από τη μνήμη ό,τι ηθελημένα έχει οδηγηθεί στη μοναξιά της λήθης. Καθώς η λέξη αλήθεια σχηματίζεται από το στερητικό α και τη λήθη, στη σημασία της έννοιας αυτής συνυπάρχει και η αλήθεια που όσο κρυμμένη και να είναι, ο θάνατος καθίσταται εφήμερος. Κάποιες φορές στη λήθη οδηγούνται και ευχάριστες στιγμές που όμως έχουν περάσει και η θύμησή τους προκαλεί νοσταλγία και τη θλίψη του τέλους, τότε η μνήμη μπορεί να τις αναστήσει μέσα στην ποίηση προκειμένου να επαναφέρει την αίσθηση εκείνη που αποτελεί απαρχή ποιητικής πραγματικότητας.
`
«Ψίθυρος»
« Κορίτσι μου»
της ψιθύρισε στ’ αυτί
κι ας μην την είχε αγγίξει ποτέ.
Η φωνή του είχε τη μελαγχολία του ποιητή,
τη λαχτάρα του ανομολόγητου έρωτα,
την προσμονή της ολοκλήρωσης,
την ηδονή του απερίγραπτου.
Κι ήταν πάντα το βλέμμα του 
βαθιά αισθαντικό,
ευαίσθητο στο σκοτάδι.
Δύναμη η υγρασία  των ματιών του,
βροχή που λυτρώνει
και οδηγεί σε κάθαρση.
-Γιατί  νοσταλγούμε αυτά που έμειναν στη μέση;
Διότι η γοητεία του ανεκπλήρωτου έγκειται στη νοητική δυνατότητα που μας παρέχει να επιλέγουμε την τελική έκβασή του, ανεξάρτητα από εξωγενείς παράγοντες και αδιέξοδες εσωτερικές αμφιταλαντεύσεις. Επιπλέον αυτό που ονομάζουμε ανεκπλήρωτο, επιζητά διακαώς την εκπλήρωσή του, για να προσφέρει κάθαρση και λύτρωση σ΄αυτόν που γράφει, αλλά και την προβολή του ιδανικού, μετασχηματίζοντας την πραγματικότητα με τα ήδη υπάρχουσα συστατικά της, προκειμένου να φανεί η αλήθεια και η καθαρότητα αξιών όπως: αγάπη, έρωτας, δικαιοσύνη, ελευθερία. Και ενώ η λέξη «νοσταλγία» εμπεριέχει μελαγχολική διάθεση επιστροφής στο ήδη τετελεσμένο, προκαλώντας μερικό άλγος, λαμβάνει χώρα στο παρόν, αναλογίζεται το μέλλον, επιζητώντας την ανατροπή ίσως καταστάσεων και γεγονότων που σηματοδοτούσαν διαφορετική πορεία από την επιθυμητή. Ίσως γι’ αυτό θεωρήθηκαν ότι έμειναν στη μέση, στην ουσία όμως αφορούν την μη αποδοχή τους ως μη τετελεσμένα, αποτελώντας ταυτόχρονα και κίνητρο για να δοθεί το τέλος που τους αρμόζει στην ιστορία της ζωής.
`
-Τελικά κυρία Σακκά πόσο σημαντική, μέσα από την ποίηση, είναι η επαφή με το κρυμμένο εγώ; Βοηθάει να αποκαλυφθεί η ψυχή;

Η ψυχή είναι ένας πολυσήμαντος όρος που είναι δύσκολο να σχηματοποιηθεί νοηματικά. Εαν θεωρήσουμε ότι συμπεριλαμβάνει τα πνευματικά «ιδιώματα» όπως είναι το λογικό, το αυτεξούσιο αλλά και τις πνευματικές εκείνες λειτουργίες όπως συνείδηση, υποσυνείδητο, συνειδητό, φαντασία, που όμως δεν είναι στατικά αλλά εξελίσσονται συνιστώντας ταυτόχρονα την προσωπική ιδιαιτερότητα του κάθε ανθρώπου αλλά και τον τρόπο ύπαρξής του στο κοινωνικό σύνολο, και από την άλλη πλευρά, η ποίηση ως πνευματική διεργασία προϋποθέτει την ενδοσκόπηση, τότε η αλληλοπεριχώριση τους είναι αμοιβαία και αποκαλυπτική. Συγκινησιακά ερεθίσματα κινητοποιούν βαθύτερες ή ανομολόγητες σκέψεις, αντιλήψεις, αισθήματα, εικόνες, ανεκπλήρωτες επιθυμίες και πόθους από το κρυμμένο εγώ, συνειδητά ή ασυνείδητα καθορίζουν επιλογές και στάσεις ζωής, εκφέρονται ποιητικά και συνιστούν τέχνη.

 

 

-Είναι επιτακτική η ανάγκη να μιλήσει ο ποιητής για τη μοναξιά του;
Ποικίλοι οι θεματικοί άξονες της ποίησης, κινητοποιούνται από τη βαθύτερη ανάγκη του λογοτέχνη να εκφραστεί και να επικοινωνήσει. Ο έρωτας, ο χρόνος, ο θάνατος, η ζωή, υπαρξιακά ζητήματα συμπλέκονται με φιλοσοφικό στοχασμό. Ο ποιητής δεν εγκαταλείπει την πραγματικότητα, ζει μέσα σε συγκεκριμένο ιστορικο-κοινωνικο-πολιτικό πλαίσιο, επηρεάζεται ιδιαίτερα από τις συνθήκες που βιώνει και προσπαθεί να αναδείξει τις βαθύτερες αιτίες που διέπουν τις συνθήκες ζωής και το αντίκτυπο που έχουν αυτές στις σχέσεις των ανθρώπων, με αίσθημα ευθύνης, σεβασμό, ευαισθησία και ειλικρίνεια. Συνεπώς η μοναξιά που μπορεί να βιώνει ο ποιητής, θεωρώ ότι έγκειται στο «ασυμβίβαστο» και στον διαρκή αγώνα του να ξεπεράσει κάθε τι μέτριο, αναληθές, και συμβατικό. Συμπάσχει με τα προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου και τ’ αναδεικνύει ποιητικά με τη γραφή του με σκοπό να φωτίσει όλες τις οπτικές για να ξεπεραστούν. Επιλέγει τη μοναξιά όταν γράφει αλλά αλληλεπιδρά με το κοινωνικό σύνολο.
`
–Είναι η ποίηση μια παρηγοριά ή είναι κάτι άλλο;

Η ποίηση είναι η «έκφραση του ανείπωτου». Η αλήθεια που απελευθερώνει το δημιουργό, η ερωτική οπτική πάνω στο εύθραυστο της ανθρώπινης φύσης, η απεγνωσμένη προσπάθεια του ποιητή ν΄αναγνωρίσει τα βαθύτερα κίνητρα συμπεριφοράς των ανθρώπων και να τα αποδεχθεί. Είναι η αποφασιστική και επώδυνη διαδικασία επέμβασης με λέξεις στα πεπραγμένα, προκειμένου να αποδοθεί στις έννοιες η καθαρότητα της σημασίας τους. Όπως κάθε μορφή τέχνης, έτσι και η ποίηση, είναι σε θέση να σπάσει τις μορφές της ύλης και να ανασυνθέσει με ύφος μοναδικό ό,τι θεωρείται άκαμπτο και ασάλευτο. Έτσι καταργείται ο θάνατος και η ζωή αναπλάθεται στο μεγαλείο της, μέσα από τις απογοητεύσεις και τις απορρίψεις, καθώς αποκαλύπτεται η δύναμή της στην τέχνη. Υπερβατική επίσης και των προσωπικών ορίων, η ποίηση στέκει εκστατικά πάνω στις στιγμές και με τόλμη εκφράζει τα άρρητα ποιήματα της ζωής.

 

* Από τις εκδόσεις Γράφημα κυκλοφορεί και η τρίτη ποιητική συλλογή της Ελένης Σακκά με τίτλο «Το πορφυρό της φλέβας σου»  με εισαγωγή του Νίκου Μυλόπουλου, εικαστικό εξωφύλλου του Στέλιου Κούκου, επιμέλεια έκδοσης του Παναγιώτη Σ.Πίστα και σχεδιασμό εξωφύλλου από τον Γρηγόρη Τρύφου.

από Σπύρος Αραβανής
1 Σχόλιο