`
To 1972 o συνθέτης Νικηφόρος Ρώτας (1929-2004) είχε κυκλοφορήσει μια δισκογραφική εργασία πάνω σε ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη. Το 2007, αυτός ο δίσκος επανεκδίδεται και προστίθενται και τέσσερα ακόμα τραγούδια που δεν είχαν συμπεριληφθεί στην αρχική του εκδοχή. Ο τίτλος του «Τραγούδια Καβάφη». Αντιγράφουμε την κριτική του Ηρακλή Οικονόμου όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Εποχή», το Νοέμβριο του 2009: «Ο δίσκος περιλαμβάνει 18 μελοποιημένα ποιήματα του Καβάφη, σε σύνθεση και ερμηνεία του Ρώτα. Τη φωνή του Ρώτα συνοδεύουν άλλοτε πιάνο, άλλοτε κιθάρα, άλλοτε τύμπανα, και άλλοτε μηχανικοί ή ηλεκτρονικοί ήχοι, παιγμένα όλα από τον ίδιο το συνθέτη. Το μουσικό σύμπαν του Ρώτα είναι πολυδιάστατο και καθόλου «ευχάριστο». Επηρεασμένος βαθύτατα από τη μουσική πρωτοπορία των δεκαετιών του ʼ60 και του ʼ70, ο Ρώτας πλάθει για τον Καβάφη μια σκοτεινή, σχεδόν τελετουργική ατμόσφαιρα. Κρότοι και μηχανικοί ήχοι ενσωματώνονται σε μια ερμηνεία – απαγγελία, η οποία συνταράσσει μες στην ατέλειά της. Η Βυζαντινή παιδεία του Ρώτα – μαθήτευσε σε μικρή ηλικία πλάι στον Σίμωνα Καρά – είναι επίσης εμφανής στους δρόμους της απαγγελίας του. Πρόθεση του Ρώτα είναι η ανάδειξη των δύο στοιχείων που ο ίδιος θεωρεί ως κομβικά στην ποίηση του Καβάφη: την εναντίωση (ειρωνεία, σάτιρα, σαρκασμό) και την παρόρμηση (πίστη, τόλμη, φθορά). Όλα αυτά τα στοιχεία, σε διαφορετικές δοσολογίες το καθένα, είναι ανιχνεύσιμα στα «Τραγούδια Καβάφη». Τραγούδια που δεν τραγουδιούνται αλλά ακούγονται, απαιτώντας την πλήρη κινητοποίηση και σχεδόν Μπρεχτική αποστασιοποίηση του ακροατή».
`
Στο CD περιλαμβάνονται 18 μελοποιημένα ποιήματα του Καβάφη: Τα Βήματα, Τείχη, Τα Άλογα του Αχιλλέως, Che fece…il gran rifiuto, Η Πόλις, Η Σατραπεία, Για νάρθουν, Τρώες, Εν μεγάλη Ελληνική αποικία 200π.Χ., Τεχνουργός κρατήρων, Ο Ιωάννης Καντακουζηνός υπερισχύει, Από την σχολήν του περιωνύμου φιλοσόφου, Ένας νέος της Τέχνης και του Λόγου-στο 24ον έτος του, Από υαλί χρωματιστό, Θερμοπύλες, Ζωγραφισμένα, Όσο Μπορείς, Η Συνοδεία του Διονύσου.
`
Τεχνουργός κρατήρων
Εις τον κρατήρα αυτόν από αγνόν ασήμι —
που για του Ηρακλείδη έγινε την οικία,
ένθα καλαισθησία πολλή επικρατεί —
ιδού άνθη κομψά, και ρύακες, και θύμοι,
κʼ έθεσα εν τω μέσω έναν ωραίον νέον,
γυμνόν, ερωτικόν· μες στο νερό την κνήμη
την μια του έχει ακόμη.— Ικέτευσα, ω μνήμη,
να σʼ εύρω βοηθόν αρίστην, για να κάμω
του νέου που αγαπούσα το πρόσωπον ως ήταν.
Μεγάλη η δυσκολία απέβη επειδή
ως δέκα πέντε χρόνια πέρασαν απʼ την μέρα
που έπεσε, στρατιώτης, στης Μαγνησίας την ήτταν.
`
*
Ο Ιωάννης Καντακουζηνός υπερισχύει
Τους κάμπους βλέπει που ακόμη ορίζει
με το σιτάρι, με τα ζώα, με τα καρποφόρα
δένδρα. Και πιο μακρυά το σπίτι του το πατρικό,
γεμάτο ρούχα κʼ έπιπλα πολύτιμα, κι ασημικό.
Θα του τα πάρουν — Ιησού Χριστέ! — θα του τα πάρουν τώρα.
Άραγε να τον λυπηθεί ο Καντακουζηνός
αν πάει στα πόδια του να πέσει. Λεν πως είνʼ επιεικής,
λίαν επιεικής. Aλλʼ οι περί αυτόν; αλλʼ ο στρατός;—
Ή, στην κυρία Ειρήνη να προσπέσει, να κλαυθεί;
Κουτός! στο κόμμα να μπλεχθεί της Άννας —
που να μην έσωνε να την στεφανωθεί
ο κυρ Aνδρόνικος ποτέ. Είδαμε προκοπή
από το φέρσιμό της, είδαμε ανθρωπιά;
Μα ως κʼ οι Φράγκοι δεν την εκτιμούνε πια.
Γελοία τα σχέδια της, μωρά η ετοιμασία της όλη.
Ενώ φοβέριζαν τον κόσμο από την Πόλι,
τους ρήμαξεν ο Καντακουζηνός, τους ρήμαξε ο κυρ Γιάννης.
Και που το είχε σκοπό να πάει με του κυρ Γιάννη
το μέρος! Και θα τόκαμνε. Και θάταν τώρα ευτυχισμένος,
μεγάλος άρχοντας πάντα, και στεριωμένος,
αν ο δεσπότης δεν τον έπειθε την τελευταία στιγμή,
με την ιερατική του επιβολή,
με τες από άκρου εις άκρον εσφαλμένες του πληροφορίες,
και με τες υποσχέσεις του, και τες βλακείες.
`
*
Συνοδεία του Διονύσου
Ο Δάμων ο τεχνίτης (άλλον πιο ικανό
στην Πελοπόννησο δεν έχει) εις παριανό
μάρμαρο επεξεργάζεται την συνοδεία
του Διονύσου. Ο θεός με θεσπεσία
δόξαν εμπρός, με δύναμι στο βάδισμά του.
Ο Άκρατος πίσω. Στο πλάγι του Aκράτου
η Μέθη χύνει στους Σατύρους το κρασί
από αμφορέα που τον στέφουνε κισσοί.
Κοντά των ο Ηδύοινος ο μαλθακός,
τα μάτια του μισοκλειστά, υπνωτικός.
Και παρακάτω έρχοντʼ οι τραγουδισταί
Μόλπος κʼ Ηδυμελής, κι ο Κώμος που ποτέ
να σβύσει δεν αφίνει της πορείας την σεπτή
λαμπάδα που βαστά· και, σεμνοτάτη, η Τελετή.—
Aυτά ο Δάμων κάμνει. Και κοντά σʼ αυτά
ο λογισμός του κάθε τόσο μελετά
την αμοιβή του από των Συρακουσών
τον βασιλέα, τρία τάλαντα, πολύ ποσόν.
Με τʼ άλλα του τα χρήματα κι αυτά μαζύ
σαν μπουν, ως εύπορος σπουδαία πια θα ζει,
και θα μπορεί να πολιτεύεται — χαρά!—
κι αυτός μες στην βουλή, κι αυτός στην αγορά.
`
***************************************************************************
`
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Ο Νικηφόρος Ρώτας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1929. Σπούδασε σύνθεση στη Μουσική Ακαδημία Βιέννης (από όπου αποφοίτησε με άριστα και «βραβείο σπουδών» «Abgangspreis»). Από το 1962 ως το θάνατό του (2004) έζησε στην Αθήνα όπου εργάστηκε ως ελεύθερος επαγγελματίας συνθέτης.
Το μουσικό έργο του Ν.Ρ. είναι εκτεταμένο και περιλαμβάνει περισσότερα από 100 έργα, σχεδόν για κάθε είδος μικρού ή μεγάλου οργανικού ή (και) φωνητικού συνόλου: μεγάλα συμφωνικά έργα, έργα μουσικής δωματίου, ορατόρια, καντάτες, μουσική μπαλέτου, καθώς και έργα ηλεκτρονικής μουσικής. Επίσης, 40 έργα μουσικής για το Θέατρο (ανάμεσά τους 17 αρχαίες ελληνικές τραγωδίες και κωμωδίες), που έχουν παιχτεί σε όλα τα ελληνικά φεστιβάλ καθώς και στο εξωτερικό. Περιλαμβάνει επίσης μουσική για τον κινηματογράφο και την τηλεόραση.
Εκτός από το καθαρά μουσικό του έργο, ο Ν.Ρ. έχει διατυπώσει και πρωτότυπο θεωρητικό έργο. Το 1986 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ η μελέτη του «Πώς Ακούμε Μουσική» (για τις σχέσεις μεταξύ των διαφορετικών στοιχείων μέσα στο μουσικό έργο και για τις σχέσεις μουσικής και κοινωνικότητας).
Ακόμα, παρουσίασε 6 πρωτότυπες σειρές ραδιοφωνικών εκπομπών («Τα Μουσικά Όργανα», «Μουσικά Έργα», «Πώς Ακούμε Μουσική», «Αναμνήσεις Από Το Μέλλον Της Μουσικής», «Ραδιοακτίνες», «Η Μουσική»), έγραψε πάνω σε εντελώς νέες βάσεις μια πειραματική μέθοδο για τη διδασκαλία της μουσικής στο δημοτικό σχολείο (ανέκδοτη), άλλες (ανέκδοτες) μελέτες, ένα τηλεοπτικό σενάριο («Η Γέννηση Της Μουσικής»), είχε πλούσια αρθρογραφία, έδωσε εκατοντάδες διαλέξεις. Το 1994 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ η συλλογή άρθρων του «Και Η Μουσική Πού Είναι;».
Εκτός της θεατρικής του μουσικής, το κύριο μέρος του έργου του Νικηφόρου Ρώτα παραμένει σχεδόν άπαιχτο. Ουσιαστικά αυτό το έργο δεν έχει συναντηθεί ακόμα με τον φυσικό του παραλήπτη: το ευρύ, σύγχρονο κοινό.
