Η χρονιά που πέρασε, το 2009, κινηματογραφικά ήταν μία σχετικά φτωχή σε καλές ταινίες χρονιά. Το ενδιαφέρον του φιλοθεάμονος κοινού μονοπώλησαν οι χολιγουντιανής προέλευσης ταινίες του εμπορικού κυρίως κινηματογράφου. Φως σε αυτό το ομιχλώδες τοπίο της 7ης τέχνης, κυρίως όσον αναφορά στις Ελληνικές αίθουσες, έφεραν οι ίδιες οι ελληνικές ταινίες. Αν και όχι ακραιφνώς «ποιητικές», για πρώτη φορά, μετά από αρκετά χρόνια, ποίησαν έργο, τέχνη και το πρώτο βήμα στο εξωτερικό. Λαμπρά παραδείγματα αυτού του ανατέλλοντος κινηματογράφου η εξαιρετική Στρέλλα, ο Κυνόδοντας, η Ακαδημία Πλάτωνος κ.α.
Ως προς το «ποιητικό» περιεχόμενο, αν και κάποιες ταινίες ή ντοκιμαντέρ τήρησαν τις νόρμες, μιλώντας για ποιητές, Έλληνες και ξένους, δεν κατάφεραν να αφήσουν ποιητική αίσθηση στο κοινό. Αυτές που (υποκειμενικά) χάρισαν μία ποιητική διέξοδο στον θεατή, ήταν οι περισσότερες επιτεύγματα σκηνοθετών που διαθέτουν μία «ποιητική» ματιά και κατόρθωσαν να μας ταξιδέψουν με την αφαιρετική ποιότητα ή τη λανθάνουσα σημασία της εικόνας.
Οι τέσσερις ταινίες από αυτές που επέλεξα δεν έχουν να κάνουν με την ποίηση ως προς τα δεδομένα αλλά ως προς το κλίμα που παράγουν. Η μία έχει «ποιητικές» καταβολές και αναφορά σε έναν Ουαλό ποιητή, πρόσωπο πραγματικό.
(Οι ταινίες παρατίθενται με ημερολογιακή σειρά που βγήκαν στις ελληνικές αίθουσες.)

The Reader/ Σφραγισμένα Χείλη
Σκηνοθεσία: Stephen Daldry, Σενάριο: David Hare, Bernhard Schlink (μυθιστόρημα) «Διαβάζοντας στη Χάννα» (Εκδ. Κριτική) Παίζουν: Kate Winslet, Ralph Fiennes, David Kross, Bruno Ganz

Ο χρόνος άλλες φορές μας λυτρώνει κι άλλες φορές μας φορτώνει με πληγές. Και καμιά φορά η αλήθεια είναι εκείνη που έρχεται να αμαυρώσει την πιο γλυκιά ανάμνηση στη ζωή ενός ανθρώπου.
Τα «Σφραγισμένα Χείλη» είναι η κινηματογραφική ανάγνωση του μυθιστορήματος «Διαβάζοντας στη Χάννα». Μία ταινία για την ανάγνωση σαν ικανότητα, τις διάφορες αναγνώσεις της Ιστορίας, και την ανάγνωση του «άλλου» που όσο κοντά κι αν έρθει θα είναι πάντα ένας γρίφος. Η παγκόσμια Ιστορία τολμά και επιδρά στην προσωπική ιστορία του καθενός, και συγκεκριμένα εδώ σε μία γενιά Γερμανών που αντικατοπτρίζονται στην ιστορία του Μίχαελ και της Χάννα. Ο νεαρός Μίχαελ ερωτεύεται την μεγαλύτερή του Χάννα. Η μύηση του νεαρού Μίχαελ στον έρωτα είναι παράλληλη με την μύηση της Χάννα σε φιλολογικά και λογοτεχνικά κείμενα, ώσπου απρόοπτα μία μέρα η Χάννα εξαφανίζεται. Δεκαπέντε χρόνια μετά την πρώτη τους συνάντηση, ο Μίχαελ σπουδάζοντας νομικά, ξανασυναντά την Χάννα στη διεξαγωγή δίκης για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, να κατηγορείται ως εγκληματίας πολέμου. Σφραγίζει τα χείλη του ανήμπορος να αντιμετωπίσει το παιχνίδι της Ιστορίας, αλλά και της ίδιας της ζωής, όπως ακριβώς και ένα ολόκληρο έθνος προσπαθεί να γιατρέψει τις πληγές του κρύβοντας στην λήθη τις ενοχές του.
Αν και μοιάζει με ρομαντικό δράμα, οι κοινωνικές και ιστορικές προεκτάσεις της ταινίας, και το ψυχογράφημα των ανθρώπων όπου ο πόλεμος μέσα τους, ανάμεσα στην αλήθεια και την ενοχή είναι σκληρός και αδυσώπητος, την καθιστούν ιδιαίτερα εσωτερική. Η ερμηνεία της Kate Winslet είναι διαπεραστική και εκφράζει με απόλυτη διαύγεια αυτήν την εσωτερική πάλη, κερδίζοντας πολλά διεθνή βραβεία για αυτόν τον ρόλο.

Departures/ Αναχωρήσεις
Σκηνοθεσία: Yojiro Akita, Σενάριο: Kundo Koyama, Παίζουν: Masahiro Motoki, Tsutomu Yamazaki, Ryoko Hirosue

Οι «Αναχωρήσεις» του Yojiro Takita ήταν ίσως η καλύτερη ταινία της χρονιάς που πέρασε.
Η ιαπωνική ταινία που ταξίδεψε σε 29 χώρες και αγαπήθηκε για το λυρισμό και τον οικουμενικό χαρακτήρα της από κοινό και κριτικούς, απέσπασε 15 διεθνή βραβεία και διακρίσεις, ανάμεσα στα οποία το Oscar Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας στην 81η Απονομή των Βραβείων της Ακαδημίας.
Πρόκειται για την ιστορία ενός αποτυχημένου τσελίστα που επιστρέφει στην πόλη όπου μεγάλωσε και αναγκάζεται να πιάσει δουλειά σε ένα γραφείο κηδειών. Η εξέλιξη της ιστορίας τού προσφέρει συναισθηματικές κορυφώσεις που υμνούν τον έρωτα, την οικογένεια, τη ζωή αλλά και τον θάνατο, την «αναχώρηση» που πολλοί προσπάθησαν να καταλάβουν αλλά απέτυχαν. Μία πολυδιάστατη ταινία που εμβαθύνει σε υπαρξιακά ερωτήματα δίνοντας απαντήσεις, από τις πιο απλές αφορμές. Η σκηνοθεσία και η μουσική συνδυάζονται και παρότι αμφότερες είναι ταπεινές καταφέρνουν να είναι τόσο διαπεραστικές. Ένα ποίημα που συγκίνησε και συγχρόνως προβλημάτισε, χωρίς να εκβιάσει κανένα ίχνος μελοδραματισμού.

Stella /Με λένε Στέλλα
Σκηνοθεσία/ Σενάριο: Sylvie Verheyde, Παίζουν: Leora Barbara, Melissa Rodriguez, Karole Rocher, Benjamin Biolay, Guillaume Depardieu

Πρόκειται για μια ιδιαίτερη και ευαισθητοποιημένη ταινία, επικεντρωμένη στην πραγματική εγκατάλειψη που υφίστανται τα περισσότερα παιδιά του κόσμου σήμερα, και δεν είναι άλλη από την αδιαφορία των γονιών τους. Η σκηνοθεσία εμπνευσμένη από τους αδερφούς Νταρντέν, αν και κυνικά ρεαλιστική ανά σημεία, δεν στερείται συναισθήματος. Η Στέλλα, ένα εντεκάχρονο κορίτσι μεγαλώνει πρόωρα, περνώντας από τον μικρόκοσμο του μπαρ των γονιών της, στην ελευθερία που της προσφέρει η γνώση, η μάθηση και ο πολιτισμός. Ο όποιος πολιτισμός, είτε αυτός είναι μουσική, λογοτεχνία ή φιλοσοφία ακόμη, μπορεί να αποτελέσει μία διέξοδο για το μικρό κορίτσι που αναζητά μία «σωσίβια» αξία για να δώσει νόημα στη ζωή του. Η μικρή Leora Barbara στα έντεκά της χρόνια αποδεικνύεται ικανότατη ηθοποιός καθώς σίγουρα με τη συμβολή του σεναρίου και της σκηνοθεσίας, ακόμη και με το βλέμμα της μπορεί να παρασύρει τα συναισθήματα του θεατή.

The Edge of Love/ Αγάπη ΣτʼΆκρα
Σκηνοθεσία: John Maybury, Σενάριο: Sharman Macdonald, Παίζουν: Sienna Miller, Keira Knightly, Matthew Rhys

Ο ποιητής, πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας Ντύλαν Τόμας είναι η αφορμή αυτής της ταινίας. Πρόκειται για μία ιδιότυπη βιογραφία ή ίσως το ψυχογράφημα δύο προσώπων, κι όχι του ίδιου του ποιητή, αλλά των δύο δορυφόρων του, της συζύγου και της παιδικής του φίλης. Καθώς η ταινία αντιμετωπίζει τον Τόμας σαν ένα από τα «δεύτερα» πρόσωπα, δεν εμβαθύνει στο έργο του, αλλά προτάσσει τις αδυναμίες του χαρακτήρα του (γυναίκες, ποτό, αντιζηλία, ηθική διαφθορά) και διεισδύει περισσότερο στη σχέση των δύο γυναικών. Το ατμοσφαιρικό και ψυχολογικό δράμα της ζωής τους εντείνεται κλιμακωτά και σκοτεινιάζει παράλληλα με την φωτογραφία. Το φόντο της συννεφιασμένης Ουαλίας και του εμπόλεμου Λονδίνου, απεικονίζει την ταραγμένη ψυχοσύνθεση των ηρώων και έρχεται σε αντίθεση με τα λιγοστά «μαγνητοσκοπημένα», ηλιόλουστα πλάνα της περασμένης, ανέμελης ζωής τους. Οι ζωές και οι χαρακτήρες των δύο γυναικών δραματοποιούνται και μεταβάλλονται καθώς και οι δύο αντιμετωπίζουν έναν «πόλεμο» έξω και έναν μέσα τους. Μια ταινία που εξετάζει την άκρατη εσωστρέφεια και την αινιγματική επιρροή της τέχνης στην ανθρώπινη, αδύναμη φύση.

Les Herbes Folles/ Αγριόχορτα
Σκηνοθεσία: Alain Resnais, Σενάριο: Christian Gailly (μυθιστόρημα «Lʼincident»), Alex Reval & Laurent Herbiet (διασκευή σεναρίου), Παίζουν: Andre Dussollier, Sabine Azema, Mathieu Amalric, Emmanuelle Devos

Η χρονιά κλείνει κινηματογραφικά με το έργο ενός «ποιητή» του ευρωπαϊκού σινεμά, του Alain Resnais. Τα «Αγριόχορτα» κάνουν πρεμιέρα την τελευταία μέρα του 2009 και αφήνουν μια αν μη τι άλλο υψηλής αισθητικής γεύση από την χρονιά που φεύγει.
Η Marguerite δεν είχε προβλέψει ότι θα της έκλεβαν την τσάντα κι ακόμα λιγότερο ότι ο κλέφτης θα πέταγε το πορτοφόλι της σʼ ένα πάρκινγκ. Όσο για τον George αν ήξερε τι τον περίμενε, δεν θα έσκυβε να το μαζέψει.
Γύρω από ένα απλό και τυχαίο γεγονός, όπως ο Bresson γέννησε τον «Πορτοφολά», ο Resnais, βασισμένος στο βιβλίο του Christian Gailly, «Lʼincident», γεννά μια ιδιόμορφη σχέση μεταξύ δύο ανθρώπων. Ο διανθισμένος με χιούμορ διάλογος, τα γλυκόπικρα αποφθέγματα, οι δεξιοτεχνικές κινήσεις της κάμερας, η εξαιρετική μουσική επένδυση και ο ρυθμός, που μοιάζει με μπαλέτο, δημιουργούν μια ατμόσφαιρα ποίησης, ευφορίας αλλά και θλίψης. Η μοναχικότητα του ατόμου που τείνει να γίνει η πιο μεγάλη μάστιγα της εποχής μας και η διακαής αναζήτηση συντροφικότητας, οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, ρίχνουν τις προσπάθειες του ανθρώπου στα αγριόχορτα. Αν και η πλοκή της ταινίας δεν προσφέρει κάποια κορύφωση, η λυρική σκηνοθεσία και η ιδιαίτερη εικαστική ταυτότητα της ταινίας, που περνά και στην αφίσα, καθώς και η ατμόσφαιρα που δημιουργείται, αποζημιώνουν τον θεατή.

George: Μʼ αγαπάτε λοιπόν.
Marguerite: Απλώς, ανησυχούσα γιαʼ σας.
George: Σωστά, μπορούμε να ανησυχούμε χωρίς να αγαπάμε.
Marguerite: Ναι, γιατί όχι;
George: Μπορούμε όμως να αγαπάμε χωρίς να ανησυχούμε;…

Καλές Γιορτές!

από Σωτήρης Παστάκας
1 Σχόλιο