Ποιείν Αλμανάκ: Οι 4+1 τζαζ δίσκοι του 2009 (γράφει ο Κώστας Παπαθανασίου)

GARY PEACOCK-MARC COPLAND-INSIGHT (Pirouet)
JŰRGEN FRIEDRICH-POLLOCK (Pirouet)
EVAN PARKER ELECTRO-ACOUSTIC ENSEMBLE-THE MOMENTʼS ENERGY (ECM)
THE TERENCE BLANCHARD GROUP featuring BILAL& DR CORNEL WEST-CHOICES (CONCORD)
MULATU ASTATKE-THE HELIOCENTRICS-INPIRATION INFORMATION VOL.3 (STRUT)

Πριν αποφασίσω για τους πέντε καλύτερους τζαζ δίσκους του 2009 κοίταξα από περιέργεια τι πρότειναν τα διάφορα έγκριτα τζαζ περιοδικά (έντυπα και ηλεκτρονικά). Μου έκανε εντύπωση πως τόσο το “All about jazz” (απʼ τους πιο ολοκληρωμένους δικτυακούς τόπους για τη τζαζ σήμερα) όσο και τα κλασικά αμερικάνικα του έντυπου χώρου όπως π.χ. “DownBeat” είχαν στην πλειοψηφία τους κυκλοφορίες του 2008. Αυτό μʼ έβαλε σε πειρασμό να επιλέξω κι εγώ κάποια απʼ τα σημαντικά άλμπουμ της προηγούμενης χρονιάς γρήγορα όμως κατάλαβα πως θα έτσι θα έχανα τη μπάλα γιατί ο αριθμός πέντε είναι πολύ περιοριστικός.

Στο INSIGHT δύο Αμερικάνοι βιρτουόζοι, ο Gary Peacock στο μπάσο και ο Marc Copland στο πιάνο, μεγαλουργούν σε ευρωπαϊκό έδαφος επιβεβαιώνοντας την άποψη πως πλέον ότι καλύτερο στη τζαζ σήμερα ηχογραφείται στην Γηραιά Ήπειρο ανεξαρτήτου εθνικότητας των μουσικών. Ο Gary Peacock που έφτασε στο ζενίθ του με το τρίο του Jarrett (μαζί με τον ογκόλιθο DeJohnette) εδώ μοιάζει πιο απελευθερωμένος, πιο δημιουργικός από ποτέ. Πότε παίζει φρενήρεις μπασογραμμές που κόβουν την ανάσα, όπως στο “All Blues” (απʼ το Kind of Blue του Miles Davies) που ξεκινάει αυτό το άλμπουμ, κι άλλοτε σωπαίνει αφήνοντας στα χέρια του Copland την κατάσταση συνοδεύοντας τον μόνο για λίγα μέτρα στο τέλος. Ο Copland, απʼ τους σπουδαιότερους Αμερικάνους πιανίστες, ισορροπεί ανάμεσα στον ιμπρεσιονιστικό λυρισμό του Bill Evans που ξεκινάει απʼ το be-bop κι έναν minimal σκοτεινό νεοκλασικισμό ευρωπαϊκού τύπου. Οι συνθέσεις του άλμπουμ είναι απλά υπέροχες και οι διασκευές ακόμη καλύτερες. Στο “Blue in Green” ( 2η διασκευή απʼ το Kind of Blue) ξεπερνούν τον εαυτό τους με μια «μεταμεσονύχτια» αριστουργηματική ερμηνεία που μόνο με ποίηση μπορείς να περιγράψεις.

Ο Γερμανός πιανίστας Jurgen Friedrich εμπνέεται απʼ τον «τζαζ ζωγράφο» Jackson Pollock. Μαζί με τους John Herbert στο μπάσο και τον Tony Moreno στα τύμπανα προσπαθούν να προσεγγίσουν την αίσθηση της τέχνης αυτού του “Bird” της ζωγραφικής χωρίς όμως να ξεφεύγουν σε πολύ free καταστάσεις. Άλλωστε ο Friedrich είναι μουσικός που δεν βιάζεται να αναπτύξει τις ιδέες του και σε παρασύρει σιγά-σιγά στην ατμόσφαιρα που θέλει. Πράγματι στο πρώτο κομμάτι, το“Drip”, νιώθεις πως η μουσική είναι σαν υπόκρουση στον ζωγράφο την ώρα που ξεδιπλώνει το ταλέντο του με την περίφημη μέθοδο “dripping” όπου αντί για χρώματα στάζουν νότες. Οι συνθέσεις κινούνται στο ίδιο κλίμα με δυναμικά ξεσπάσματα του rhythm section και πολύ εμπνευσμένες μελωδίες στο πιάνο απʼ τον Friedrich που αυτοσχεδιάζει με μια εσωστρέφεια που δεν τον αφήνει να ξεφύγει σε ανούσιες φλυαρίες. Η μόνη διασκευή είναι στο περίφημο “Round Midnight” του Monk. Εδώ ο Friedrich πάει πίσω το τέμπο αφήνοντας τη μελωδία να βυθιστεί μέσα καθώς ο ρυθμός ανακατατάσσεται ανάμεσα στις γραμμές με έναν τρόπο απαλό και σαφή. Μια πραγματικά πολύ αισθαντική προσέγγιση στην αριστουργηματική σύνθεση του πιο στιλάτου πιανίστα της be-bop.

Από τότε που «έφυγε» ο φίλος του Derek Bailey ο Βρετανός σαξοφωνίστας Evan Parker κρατάει μόνος του τα σκήπτρα της avant-garde μουσικής στην Ευρώπη (και όχι μόνο). Μʼ ένα εντελώς προσωπικό ύφος, έδωσε άλλες διαστάσεις στην έννοια του αυτοσχεδιασμού στήνοντας πρωτότυπα αφηρημένα ηχοτοπία εξερευνώντας νέες δομές στον ήχο φτάνοντας ως τα έσχατα. Με το ELECTRO-ACOUSTIC ENSEMBLE υπογράφει την πέμπτη συνεργασία για την ECM. 14 μουσικοί ανακατεύουν όργανα ακουστικά όπως κλαρινέτο, πιάνο (προετοιμασμένο και μη), μπάσο, τρομπέτα, shτ (παραδοσιακό ιαπωνικό πνευστό από μπαμπού) και πλήθος ηλεκτρονικά, ζωντανά αλλά και λούπες. Το αποτέλεσμα μοιάζει να πετάγεται από εκείνα τα ηλεκτρονικά στούντιο της πρωτοπορίας του 50, την musique concrete και τις τρελές ιδέες του Στοκχάουζεν. Μια νέα προσέγγιση στην έννοια της σύνθεσης με μεγάλη πυκνότητα ήχου χωρίς όρια στη φόρμα και μια αίσθηση απόλυτης ελευθερίας. Μουσική για πολύ ανοιχτά μυαλά και γερά στομάχια.

Πάνε πολλά χρόνια από τότε που ο τρομπετίστας Terence Blanchard ήταν ένα ακόμη «νεαρό λιοντάρι» που βγήκε απʼ τους «αγγελιοφόρους» του Art Blakey. Σήμερα θεωρείται ίσως ο καλύτερος τρομπετίστας του λεγόμενου post-bop κι ένας εξαιρετικός συνθέτης κινηματογραφικής μουσικής, γνωστός από τη συνεργασία του με τον Spike Lee. Μετά το συγκλονιστικό “A Tale of Godʼs Will (A Requiem for Katrina) έρχεται με το “Choices” να συνομιλήσει με τη φιλοσοφία του ακτιβιστή διανοούμενου Dr Cornel West. To άλμπουμ ηχογραφήθηκε στην πατρίδα του τη Νέα Ορλεάνη και για άλλη μια φορά το σεξτέτο του αποτελείται απʼ την αφρόκρεμα των νέων μουσικών. Ο ήχος του ακούγεται σύγχρονος με βαθιές όμως ρίζες στη μαύρη κουλτούρα. Ο Dr Cornel West απαγγέλει τις σκέψεις του και η τρομπέτα του Blanchard βγάζει αυτόν το ζεστό τόνο διαχέοντας συναισθήματα πνευματικότητας και ανθρωπιάς. Ένας τζαζ διάλογος για το μυαλό και το αυτί.

Ήταν η συναυλία της χρονιάς στο Sync. O γηραιός Mulatu με τους Βρετανούς Heliocentrics. Μια πετυχημένη ανάμειξη της μελαγχολικής ethio-jazz με τη βρετανική ψυχεδέλεια. Jazz, rock και Funk σε μια εσωστρεφή ταξιδιάρικη ατμόσφαιρα που διαχέεται λυτρωτικά στην ψυχή μας. Είναι η τρίτη απόπειρα του πειράματος INSPIRATION INFORMATION όπου νέοι μουσικοί συνεργάζονται μʼ ένα παλιό θρύλο. Οι Heliocentrics δίνουν νέα πνοή στον Mulatu Astatke που παρά την ηλικία του αποδεικνύει πως το ταλέντο δεν γερνάει. Μια καταπληκτική συνεργασία που «ζωντανά» ακούγεται ακόμη καλύτερα.

Ο Κώστας Παπαθανασίου γεννήθηκε το 1969 στη Θεσσαλονίκη όπου ζει και εργάζεται. Είναι εδώ και έξι χρόνια τακτικός συνεργάτης του περιοδικού Jazz&Τζαζ κι έχει εκδώσει την ποιητική συλλογή «Πέτρινα πουλιά» (Οδός Πανός,2006).