(Ευχαριστούμε την οικογένεια Μάτα για την παραχώρηση της φωτογραφίας του καραβιού που ταξίδευε ο Νίκος Καββαδίας το 1950,53,54, © Μιχάλης Γελασάκης)
ΣΤΟ ΦΤΕΡΟ ΤΟΥ ΚΑΡΧΑΡΙΑ
Του Μιχάλη Γελασάκη
ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ
Η ποίηση του Νίκου Καββαδία σίγουρα ήταν ιδιαίτερη. Μονίμως γίνονται αναφορές (κυρίως μεταφορικά) στη θάλασσα κάτι που κάνει το ελληνικό αναγνωστικό κοινό και ενίοτε ακροατήριο να έρχεται πιο κοντά στην ποίησή του. Πολλές φορές μάλιστα χωρίς να καταλαβαίνει την ορολογία που είναι έντονα ναυτική με πλήθος αναφορών σε τοπωνύμια και ονόματα προσώπων. Αν παρατηρήσουμε λίγο πιο προσεκτικά το έργο του θα δούμε ότι έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Ένα από αυτά είναι η εμμονή του στο μέτρο σχηματίζοντας πολλές φορές ομοιοκαταληξίες ασυνήθιστες και ιδιαίτερες. Ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι ότι οι ποιητικές του συλλογές περιείχαν λίγα ποιήματα και ήταν μόνο τρεις. Τα ποιήματα που είχε γράψει ήταν πολύ περισσότερα… Πέρα από τη θάλασσα στους στίχους του είναι εμφανής η αγάπη του για τη ζωγραφική με αρκετές αναφορές σε ζωγράφους. Άλλωστε και στις πρώτες εκδόσεις των βιβλίων του υπήρχαν έργα ζωγράφων. Ακόμα μια παρατήρηση που κάνει κανείς είναι ότι από τις αφιερώσεις που υπάρχουν στα ποιήματά του φαίνεται πως τα περισσότερα τα έγραψε μέσα στα καράβια. Οι επιρροές του από τον Μπωντλέρ είναι εμφανείς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το ποίημα του δεύτερου «Άλμπατρος» 1 (Ανθολογία Γαλλικής ποίησης του Χρήστου Λιοντάκη, Μτφ: Αλέξανδρος Μπάρας) από τη συλλογή του Μπωντλέρ «Τα άνθη του κακού». Ακόμα και ο τίτλος φέρνει στο μυαλό το έργο του Καββαδία «Μαραμπού»-«Άλμπατρος». Ομοιότητες ακόμα με την ποίηση του Καββαδία βλέπουμε στον Κώστα Ουράνη, τον Γιάννη Σκαρίμπα (Βλ. ποίημα «Φαντασία2») κυρίως λόγο θεματολογίας και τον Θανάση Αβραμίδη (βλ. ποίημα «Stavento»3). Μια τελική παρατήρηση που θα μπορούσε να γίνει είναι ότι αλλάζουν τα ονόματα που αφιερώνεται ένα ποίημα σε σχέση με τις πρώτες δημοσιεύσεις τους σε περιοδικά και εφημερίδες της εποχής. Παραδείγματα είναι το ποίημα «Coaliers» (=θερμαστές) και το ποίημα «Καφάρ» 4 που υπάρχουν στη συλλογή «Μαραμπού» και είχαν πρωτοδημοσιευτεί σε περιοδικά της Κύπρου…
1 Το συγκεκριμένο ποίημα έχει μελοποιηθεί από τον Νίκο Ξυδάκη και έχει ερμηνευτεί από το Σωκράτη Μάλαμα στο δίσκο Νίκος Ξυδάκης – Σωκράτης Μάλαμας (Lyra 1999)
2 Το ποίημα «Φαντασία» έχει μελοποιηθεί από τη Μαρία Βουμβάκη στο δίσκο «Το τερραίν του παραδείσου», Σείριος 2006
3 Το ποίημα αυτό έχει μελοποιηθεί και ερμηνευτεί από τον Θανάση Γκαϊφύλλια στο ομότιτλο δίσκο (Δίσκοι Κύτταρο 1997)
4 Το πρώτο στην παρθενική του δημοσίευση ήταν αφιερωμένο στον Άντη Περνάρη και το δεύτερο στον Ν. Φαμελιάρη. Το δεύτερο ήταν αφιερωμένο αρχικά στον Τάκη Φραγκούδη και μετά στον Γιώργο Παπά.
Παρακάτω έχουμε τα περιεχόμενα των ποιητικών του συλλογών καθώς και βιβλία που κυκλοφορούν σχετικά με τον ποιητή:
Του ιδίου
ΣΥΛΛΟΓΗ «ΜΑΡΑΜΠΟΥ»
1η έκδοση: Κύκλος 1933
2η έκδοση: Γαλαξίας, 1961
3η έκδοση: Κέδρος, 1975
4η έκδοση: Αγρα, 1990
Περιέχει 22 ποιήματα:
Μαραμπού
Ένας Δόκιμος στη γέφυρα εν ώρα κινδύνου
Οι γάτες των φορτηγών
Ένα μαχαίρι
Γράμμα στον Ποιητή Καίσαρα Εμμανουήλ.
Ο Πιλότος Νάγκελ
Έχω μια πίπα
Η Μαϊμού του Ινδικού Λιμανιού
Ένας Νέγρος θερμαστής από το Τζιμπουτί
Gabrielle Didot
Οι προσευχές των Ναυτικών
A bord de lʼ “Aspasia”
Γράμμα απ΄ τη Μαρσίλια
Ο πλοίαρχος Φλέτσερ
Γράμμα ενός αρρώστου
Mal du depart
Η πλώρη μας
William George Allum
Καφαρ
Coaliers
Μαύρη λίστα
Παραλληλισμοί.
ΣΥΛΛΟΓΗ «ΠΟΥΣΙ»
1η έκδοση: Α. Καραβίας, 1947
2η έκδοση: Γαλαξίας, 1961
3η έκδοση: Κέδρος, 1975
4η έκδοση: Άγρα, 1989
Περιέχει 14 Ποιήματα:
Kuro Siwo
Στεριανή ζάλη
Cambayʼ s Water
Αρμίδα
Black and White
Εσμεράλδα
Καραντί
Θαλάσσια πανίς
Federico Garcia Lorca
Θεσσαλονίκη
Σταυρός του Νότου
Μαρέα
Λύχνος του Αλαδδίνου
«Η ΒΑΡΔΙΑ»
Το 1954 κυκλοφόρησε το μόνο αυτοβιογραφικό σε πολλά σημεία μυθιστόρημα που αποτελεί σταθμό στο συνολικό του έργο.
1η έκδοση: Α. Καραβίας, 1954
2η έκδοση: Κέδρος, 1980
3η έκδοση: Αγρα, 1989
ΣΥΛΛΟΓΗ «ΤΡΑΒΕΡΣΟ»
1η έκδοση: Κέδρος, 1975
2η έκδοση: Αγρα, 1990
Περιέχονται 16 Ποιήματα:
Μουσώνας
Fresco
Γυναίκα
Yara Yara
Οι εφτά νάνοι στο s/s Cyrenia
Κοσμά του Ινδικοπλεύστη
Guevara
Θεσσαλονίκη ΙΙ
Fata Morgana
Αντινομία
Cocos Islands
Σπουδή θαλάσσης
Πικρία
Τα παραμύθια του Φιλίππου
Νανούρισμα
Marco Polo
Παιδεία
Έχουμε και τα μικρά πεζά:
ΛΙ
1η έκδοση 1987
ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ / ΣΤΟ ΑΛΟΓΟ ΜΟΥ
1η έκδοση Άγρα 1987
Βιβλία άλλων για τον Νίκο Καββαδία (ξεκινώντας από τα παλιότερα):
“Επτά κείμενα για τον Νίκο Καββαδία”
Από τον Αλέξανδρο Αργυρίου, τον Γιώργο Ιωάννου, τον Στρατή Τσίρκα και τον Ντίνο Χριστιανόπουλο. Εκδόσεις Πολύτυπο, 1982
“Νίκος Καββαδίας βιβλιογραφία 1928-1982”
Κυριάκος Ντελόπουλος, Εκδότης: Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (Ε.Λ.Ι.Α.), Αθήνα 1983. Στον τόμο αυτό περιέχεται αναλυτική και πλήρης βιβλιογραφία του για τον ποιητή έως το 1982.
“Nikos Kabbadias poéte de la separation”
Της Barbe M., 3 τόμοι. Πανεπιστήμιο Paris IV – Sorbonne (1992)
“Γλωσσάρι στο έργο του Νίκου Καββαδία”
Ο Γιώργος Τράπαλης μας κάνει πιο εύκολη της κατανόηση των ποιημάτων του μαρκόνη ποιητή με ένα γλωσσάρι στο οποίο εξηγούνται οι ορολογία και τα τοπωνύμια που χρησιμοποιεί. Απαραίτητο για όποιον θέλει να μπει πιο βαθιά στην ποίησή του. Εκδόσεις Άγρα, 1992
“Νίκος Καββαδίας – Συμβολή στη μελέτη της ζωής και του έργου του.”
Ένα βιβλίο του Τάσου Κόρφη από τις εκδόσεις Πρόσπερος (1994)
“Η Βάρδια του Νίκου Καββαδία – Εικονογραφήσεις και μεταμορφώσεις”
Η Μαίρη Μικέ αναλαμβάνει να ασχοληθεί και να αναλύσει μόνο την Βάρδια του Καββαδία χωρίς να ασχοληθεί με τις ποιητικές του συλλογές. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα (1994)
“Ο πολιτικός Νίκος Καββαδίας – Μελέτη”
Ο Φίλιππος Φιλίππου, γιος της Ανιψιάς του ποιητή Έλγκας Καββαδίας βλέπει τον Νίκο Καββαδία από τη μεριά του πολιτικοποιημένου ανθρώπου της τέχνης. Εκδόσεις Άγρα (1996)
“Νίκος Καββαδίας (Μαραμπού) – Ο μεγάλος εραστής της θάλασσας”
Ο Άγγελος Γ. Βογάσαρης δίνει την δική εκδοχή για τον Μαραμπού σε ένα ξεχωριστό βιβλίο. Είναι μία μελέτη για την πορεία, το έργο και τη ζωή του μεγάλου ποιητή και εραστή της θάλασσας. Αποτελείται από έντεκα κεφάλαια και από φωτογραφικό επίμετρο. Εκδόσεις Ιωλκός (2002)
“Νίκος Καββαδίας – Ο τελευταίος αμαρτωλός”
Μια κατάθεση του Δημήτρη Νικορέτζου για τον ποιητή με μια μακροσκελή ανάλυση στη ζωή και το έργο του. Περιέχει επιμέρους κεφάλαια με θεματικές ενότητες όπως ο Καββαδίας στην κατοχή, η γλώσσα του και η στιχουργική, η μελοποίησή του καθώς και πλούσιο φωτογραφικό υλικό. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εντός (2002)
“Ετούτο το κορμί το τόσο αμαρτωλό – Έρευνα στο μυθικό κόσμο του Νίκου Καββαδία”
Μια ανάλυση του έργου του ποιητή σε μια προσπάθεια για να βρεθουν τα χαρακτηριστικά του και να σκιαγραφηθεί ο χαρακτήρας του. Από τον Guy Michel Saunier στις εκδόσεις Άγρα, 2004
“Χρυσόσκονη στα γένια του Μαγγελάνου. Εισαγωγή στον Νίκο Καββαδία.”
Το βιβλίο του Δημήτρη Καλοκύρη για τη ζωή και το έργο του ποιητή από τις εκδόσεις Άγρα 2004
“Νίκος Καββαδίας – Γυναίκα, θάλασσα, ζωή. Αφηγήσεις στο μαγνητόφωνο”
Ένα βιβλίο του Μήτσου Κασόλα όπου εκμηστηρεύτεται στοιχεία από τη ζωή του ποιητή και τις απόψεις του για την πολιτικοί και τους άλλους ποιητές. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη (2004)
“Νίκος Καββαδίας – Το ημερολόγιο ενός τιμονιέρη”
Πρόκειται για αθησαύριστα ποιήματα και πεζογραφήματα με την επιμέλεια του Guy (Michel) Saunier. Εκδόσεις Άγρα 2005
Κάποιες καλλιτεχνικές εκδόσεις που έχουν γίνει ακόμα είναι:
Το βιβλίο του Γιώργου Κόρδη με τίτλο «Λένε για ʼμένα οι ναυτικοί – εικαστική αναφορά στην ποίηση του Νίκου Καββαδία» που περιέχει σε ύφος βυζαντινής αγιογραφίας ζωγραφιές εμπνευσμένες από τα ποιήματα του. Κυκλοφόρησε τον Οκτώβρη του 2005 από τις εκδόσεις Αρμός.
Με αφορμή την έκθεση που είχε γίνει στο μουσείο Μπενάκη (από 24 Ιανουαρίου έως 5 Φεβρουαρίου 2006) και είχε εικαστικά έργα με θέμα την ποίηση του Νίκου Καββαδία από φοιτητές του Ζʼ εργαστηρίου ζωγραφικής της Α.Σ.Κ.Τ Αθηνών, έγινε μια έκδοση με την στήριξη του Ε.ΚΕ.ΒΙ, Μουσείου Μπενάκη, του ΥΠ.ΠΟ. Ο τίτλος της «Fata Morgana – Εικαστικές προσεγγίσεις στην ποίηση του Καββαδία».
Επίσης τέσσερα πορτρέτα του Νίκου Καββαδία μπορείτε να βρείτε στην έκδοση «Πρόσωπα της ποίησης – 118 πορτρέτα». Τα πορτρέτα είναι του ζωγράφου και καθηγητή της ΑΣΚΤ, Γιάννη Ψυχοπαίδη. Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2006
Ενδεικτικά:
Δεν ήξερα ότι υπήρχαν τόσα πολλά βιβλία για τον Καββαδία.
Μπορούμε να μάθουμε τι θα έχει το δεύτερο μέρος;
Όπως και να έχει “πλέμε σε μια θάλασσα γιωμάτη με λογής παράξενα φυτά…”
Υ.Γ
Εγώ φανταζόμουν ότι ο Καββαδίας ταξίδευε με φορτήγα καράβια και όχι με τέτοια.
Υ.Γ
Εγώ, ένα Ιωνία που έχω σε φωτογραφία (από τον πατέρα μου) με το οποίο ταξίδεψε ο ποιητής δεν είναι αυτό το καράβι.
Κυρία Δαφέρμου
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Το πιο πιθανό είναι να υπάρχουν και άλλα βιβλία που εγώ δεν έχω ή δεν βρήκα. Άλλωστε μέχρι το 1982 δεν τα γράφω εκτός από ένα γιατί αναφέρονται στην έκδοση του Κυριάκου Ντελόπουλου.
Για το πρώτο Υ.Γ
Ο Καββαδίας ήθελε να ταξιδεύει με φορτηγά.
Σύμφωνα με το ναυτικό του φυλλάδιο το πρώτο του ταξίδι με φορτηγό πλοίο ήταν το 1929 με το Άγιος Νικόλαος.
το 1931 ταξίδευε με το φορτηγό Νίκη
το 1934 με τα Φορτηγά Ιόνιον και Αντζουλέτα
το 1936 για πέντε μήνες με το φορτηγό Χαράλαμπος
το 1953 με το φορτηγό Πρωτεύς για ένα τρίμηνο
και το 1965 πια το τελευταίο φορτηγό που ταξίδεψε ήταν το Θησεύς, για ένα δίμηνο.
Όλα τα άλλα καράβια ήταν ατμόπλοια.
Για το δεύτερο Υ.Γ
Αν προσέξετε στη λεζάντα της φωτογραφίας στην αρχή γράφει είναι το δεύτερο Ιωνία. Υπάρχει και άλλο ένα καράβι με το όνομα Ιωνία το οποίο βυθίστηκε αμέσως μετά τον πόλεμο του ’40. ο ποιητής για πρώτη φορά με το Ιωνία ταξίδεψε το 1950. Άρα είναι το δεύτερο, αυτό που δείχνει η φωτογραφία.
Πραγματικά θαυμάσια όλα τα παραπάνω, και τα σχόλια του Μιχάλη και η εξήγηση της σκηνής με τα καρφιά από τον Μίχο.
Υπάρχει ένα ακόμα βιβλίο, το “χρυσόσκονη στα γένια του Μαγγελάνου” που το έχει γράψει ο Καλοκύρης. Το είχα και το έδωσα στον κύριο Νικορέτζο΄, αυτόν που έχει γράψει το “ο τελευταίος αμαρτωλός”.
Με την ευκαιρία να σημειώσω εδώ ότι ο κύριος Νικορέτζος μέχρι πρότινος τουλάχιστον αναζητούσε ποιήματα άλλων ποιητών αφιερωμένα στον Καββαδία για να φτιάξει μια αυτόνοημ συλλογή. (Αυτό το γράφει και μέσα στο βιβλίο του, όπου ήδη έχει καταγράψει αρκετά τέτοια ποιήματα).
Γιατί ο Καββαδίας επηρέασε, όπως είναι γνωστό, πολλούς μεταγενέστερους. Τώρα, από ποιούς επηρεάστηκε ο ίδιος; Δεν θα διαφωνήσω για τον Μπωντλαίρ ως αρχικό ερέθισμα, μα νομίζω όλοι συμφωνούμε ότι στη συνέχεια τον ξεπέρασε.
Μια θεωρία που έχει αναπτύξει ο κύριος Νικορέτζος στο βιβλίο του, με την οποία είχα συμφωνήσει πλήρως, ήταν η συγγένεια Καββαδία – Τάσου Παππά.
Σε σχετική συζήτηση που είχαμε περί Τάσου Παππά πριν από λίγο καιρό στο Ποιείν ο Μίχος είχε υποστηρίξει, και συμφώνησα πάλι, ότι τα κοινά σημεία τους οφείλονταν μάλλον στην επίδραση του Λόρκα, του οποίου οι μεταφράσεις τυπώνονταν κατά το 1948-49 στο τυπογραφείο του Καραβία, όπου τύπωνε και ο Καββαδίας.
Από το υπέροχο forum Οδός Ονείρων αλίευσα μιαν υπέροχη συλλογή με μελοποιημένο Καββαδία-η συλλογή δημιουργήθηκε από τους συντελεστές του forum
Ιδού τα λινκς:
http://rapidshare.com/files/90508100/Nikos_Kavvadias_Anthology.part1.rar.html
http://rapidshare.com/files/90511118/Nikos_Kavvadias_Anthology.part2.rar.html
Σίγουρα ήταν επηρεασμένος και από τον Λόρκα και από τον Tristan Corbiere με τον οποίο ταυτίζεται σε αρκετά σημεία… Κοινά σημεία ασφαλώς έχει και με τον Τάσσο Παππα. Όμως δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αντιγραφή ή έλειψη έμπνευσης. Γυρίζεις σελίδα και είναι σαν να έχεις γυρίσει τον κόσμο.
Βεβαίως και τα πεζά του είναι αξιολογότατα. Ειδικά το Λι που έχει περάσει στα αζήτητα επειδή το επισκίασαν οι ποιητικές συλλογές. Είδικά από τις μελοποιήσεις και μετά πουλάνε με εξοφρενικούς ρυθμούς.
Υ.Γ.: Κύριε Μίχο τώρα πια δεν χρειάζεται να τρέχουμε σε βιβλιοθήκες… ας είναι καλά το γλωσσάρι του Γιώργου Τράπαλη για εμάς τους ψάρακες…
Υ.Γ.: Σοφία το βιβλίο που αναφέρεις νομίζω το σημείωσα… και είναι από τα καλά για τον Καββαδία. Σίγουρα του Δημήτρη Νικορέτζου είναι πιο πλήρες με πραγματικά εξονυχιστική έρευνα. Επίσης, επειδή σου αρέσει να λέμε και τα αντίτυπα των πρώτων εκδόσεων να συμπληρώσω ότι το Μαραμπού κυκλοφόρησε (με δικά του έξοδα όπως έχει αναφερθεί σε πηγές και μαρτυρίες) σε 245 αντίτυπα! και το Πούσι αργότερα σε 1000.
Όσο για τον μελοποιημένο Καββαδία και άλλα… έρχονται στο επόμενο μπάρκο…
μεγαλεία ..άλλωστε σ άλλο όροφο είναι η λογοτεχνία από τα λεξίδια και σ άλλα λιμάνια η ειρωνία τους
Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε επίσης και από τη γενιά του ’30 στον Καββαδία. Διαχρονική λοιπόν η ανταπόδοση προς τον ποιητή.
Οποιος ζητα την ποιηση του ειναι ανθρωπος οποιος την βρισκει ειναι αpον
Κι ομως ειναι δυνατον!Στις μετεπειτα υπερβολικες τοσο οσο ωστε η απωθηση να ειναι αναγκαια,οπως οι φιλιες του ο ποιητης ειναι παντα ευγενικα απων.
Συγχωρέστε μου το θάρρος, μα θα αφήσω κάτι που του έγραψα (ιεροσυλία;) όταν ήμουν φοιτητής
Χανιά-Θεσσαλονίκη
Εδώ δε φύσαγε άνεμος κανένας
κι όλα τα πλοία μας σαπίζαν’ στα καρνάγια
οι καπετάνιοι μας, πνίγονταν ένας, ένας
μέσα σε σβίγες και σε στεριανά ναυάγια
Και τα υπερήφανα στενά των λιμανιών
που άλλοτε μούτσοι τα περνάγανε παρέα
τώρα υποδέχονται τα “groups” των τουριστών
διαφημίζοντας δωμάτια με θέα
Μέχρι κι η θάλασσα έχει αλλάξει τώρα πια
γλυφή και βρόμικη σα καραβιού σεντίνα
οι θαλασσόλυκοι όλοι γίνανε παπιά
που κολυμπούν σε θερμαινόμενη πισίνα
Μα τι τα θες, τι τα γυρεύεις…όλα αλλάζουν
μανικετόκουμπα χρυσά, πια, δε φοράμε
βλέπεις στα γούστα των καιρών μας δεν ταιριάζουν
και οι οίκοι μόδας, άλλο πια, δεν τα πουλάνε
………………………………………………….
Κάτω από φώτα κόκκινα εδώ είναι τα μπορντέλα
και τα Χανιά κουράστηκαν να κλαιν’ για τα παλιά
για τότε που, άντρας ο νοτιάς κι η θάλασσα κοπέλα
στέλναν’ με κύμα το S.O.S προς την Καλαμαριά….
Η συντήρηση του εισοδήματος και το αξιότιμο κεφάλαιο είναι ενδιαφέρουσα περίπτωση και η τάση να κυριαρχούμε σε άλλα πρόσωπα…
Αυτό είναι ένα δείγμα επιρροής από Καββαδία να υποθέσω…
Ειδικά η τελευταία στροφή φαίνεται να είναι κάποια ξεχασμένη από το ποίημα Θεσσαλονίκη.
Και εγώ όταν ήμουν μαθητής… πολλά χρόνια πριν!!! μπάρκαρα κάθε βράδι στο Κάστρο του Ηρακλείου. με το αμάξι αραγμένο βέβαια…
“Διαχρονική λοιπόν η ανταπόδοση προς τον ποιητή”.
Κύριε Βενιέρη
Η ποίηση του Καββαδία είναι τόσο διαχρονική όσο η αγάπη του Έλληνα για τη θάλασσα και το ταξίδι.
Να προτείνω και την εξέταση της σχέσης του Ν.Κ. με το εικαστικό περιβάλλον της εποχής του , του οποίου ως φαίνεται ήταν βαθύς γνώστης.
Με αφορμή αυτό το αφιέρωμα θυμήθηκα την carte postale που έχω μ΄ένα ποιήμα του Καββαδία, μεταφρασμένο από τους φοιτητές νεοελληνικών του παναπιστημίου του Πουατιέ της Γαλλίας.
HOULE
à la petite fille de Volos
Basses terres,soleil de feu et palmiers,
un oiseau qui fait l’acrobate sur le pataras.
Deux bras noirs pleins de marques nous font signe,
deux bras que les maladies tropicales ont brisés.
Drapeau jaune- signal d’eau.
La, tout au fond et en douceur, mouille l’ancre!
Les deux fanaux de la nuit. Et le Pisanello
décoloré par la vague du temps.
La houle… La houle nous fera chavirer.
Coque pourrie, ciment et rouille.
Dès l’aube, à droite de la figure de proue,
s’est endormi le requin pilote.
Il donne des ordres, le perroquet du haut du mat,
comme autrefois depuis la couchette de Colomb.
Depuis des années, j’attends que tu retrouves
la chaloupe,
depuis des années, j’attends la terre ferme, pour m’étourdir.
Des indigènes allument des feux sur le sable
et leur clameur nous parvient au son de leurs instruments.
Victorieuse des morts de la mer
je veux que tu apparaisses à l’échelle volante.
Des algues mêlées à tes cheveux, dans la bouche des algues.
C’est ainsi que tu dormais pour toujours dans les profondeurs lacérée, tailladée à coup de sabre,
portant aux deux oreilles les boucles des Incas.
Ήταν το 2002 και τις έδιναν στο δρόμο οι φοιτητες, με αφορμή την ΑΝΟΙΞΗ ΤΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ…
Αυτό που γράψατε πιο πάνω είναι ένα στοιχείο πολύ ενδιαφέρον… Για τις μεταφράσεις άλλων για το έργορ του δεν ξέρω πολλά εκτός από αυτές που έχουν γίνει στα αγγλικά. Επίσης υπάρχει ένα στοιχείο για κάποια μετάφραση που έχει κάνει ο ίδιος αλλά δεν το έχω επιβεβαιώση ακόμα… Αν καταφέρω να το κάνω θα το έχουμε στο β’ μέρος.
Κύριε voa
Η σχέση του με τα εικαστικά της εποχής σαφώς και είναι πολύ στενή αφού φαίνεται να γνωρίζει ειδικά τους ζωγράφους σε μεγάλο βαθμό και μάλιστα να παρακολουθεί το έργο τους.
Υπάρχουν μαρτυρίες ότι πήγαινε συχνά σε εκθέσεις ζωγραφικής ειδικά στο εξωτερικό…
κύριε Γελασάκη
Τελικά έχετε δίκιο για το Καράβι που λέγαμε στην αρχή. Εγώ πρέπει να έχω το πρώτο Ιωνία. Πολύ ενδιαφέρουσα η μετάφραση του ποιήματος του Καββαδία όπως και η κατάθεση του stixakis
Τι ωραία κάποιος ποιητής να εμπνέει για δημιουργία… κάποιους άλλους.
κύριε Γελασάκη
Εκτός από την Βάρδια (Le Quart) σε μετάφραση του Michel Shaunier που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Denoël, τα τρία μικρά πεζά: Λι / Του πολέμου / Στο αλογό μου (Li /De la guerre / A mon cheval) σε μετάφραση της Michelle Barbe εξαντημένο εδώ και χρόνια, δεν υπάρχει σε έντυπη έκδοση- απ΄όσο γνωρίζω – ποίηση του Καββαδία στην γαλλική γλώσσα. Ούτε το εξαιρετικό βιβλιοπωλείο Δεσμός-Le Lien στο Παρίσι του Γιάννη Μαυροειδάκου που έχει μεταφράσει (μεταφράσεις του Michel Volcovitch) και εκδόσει (cahiers grecs) αρκετούς νεοέλληνες ποιητές έχει κάνει κάτι. Ο δε Michel Volkovitch στην ιστοσελίδα του (www.volcovitch.com στο made in greece) έχει μεταφράσει τις συλλογές Μαραμπού και Πουσι…
Πολυτιμότατες πληροφορίες… θα προσπαθήσω να τις αξιοποιήσω με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Ευχαριστώ!
Ο Νίκος Καββαδίας υπήρξε έμπνευση και για κάποιους να φτιάξουν ταινίες. Είτε με θέμα άμεσο προς το πρόσωπό του είτε με αφορμή κάποια αναφορά του ή κάποιο ποίημά του.
Κυρίως στη Γαλλία… όπου έχει γυριστεί και ένα ντοκιμαντέρ. Ο κύριος Δουληγέρης που φαίνεται να είναι γνώστης των πραγμάτων -όσον αφορά την Γαλλία- ίσως να το γνωρίζει.
Καλό πιστεύω πως είναι να γίνει μια αναφορά και για αυτή την πλευρά της επιρροής του. Άλλωστε η κάθε του στροφή είναι μαι εικόνα από μόνη της.
Από το Βερολίνο…
Κύριε Γελασάκη,
βάζω κι εγώ το λιθαράκι μου, όσον αφορά τις μεταφράσεις έργου του Καββαδία σε κάποια από τις ευρωπαικές γλώσσες: πριν δέκα χρόνια, περίπου (δεν έχω το αντίτυπο μαζί μου), εκδόθηκε στα ισπανικά η > ως >, από τις >,σε μετάφραση της Natividad Galvez (είναι η ίδια μεταφράστρια που είχε τιμηθεί παλαιότερα με το Πρώτο Κρατικό Βραβείο Μεταφράσεως της Ισπανίας για τη μετάφραση του > του Ταχτσή). Πρόσφατα, η ίδια χρημάτισε και διευθύντρια του Ινστιτούτου Θερβάντες της Αθήνας, όμως εκείνο που πάνω απ’ όλα τη συνδέει με την Ελλάδα είναι, απ’ όσο μπορώ να ξέρω, ο Σταύρος! (…σύζυγος, ας μην εκ του μηδενός παρεξηγηθούμε!)
Εκτός της Βάρδιας, όμως, έχει εκδοθεί από εκδοτικό οίκο στη Μάλαγα της Ανδαλουσίας και ανθολογία ποιημάτων του Καββαδία από το Μαραμπού και από το Πούσι, στο πλαίσιο Ανθολογίας εννέα ελλήνων ποιητών. Τίτλος αυτής: > (Nueve maneras de mirar al cielo). Δεν είναι ωραίος ως τίτλος;
Φιλικά
Γιώργος Λυκοτραφίτης
glikot@gmail.com
Χαίρομαι ιδιαίτερα που το μεγαλείο του Ν. Καββαδία έχει ταξιδέψει και σε ξένα λιμάνια και έχει επηρεάσει και ξένους “ταξιδιώτες”.
Περισσότερο όμως χαίρομαι που από αυτό το αφιέρωμα και με τη συμβολή όλων των παραπάνω κέρδισα πληροφορίες που δύσκολα βρίσκει κανείς για τον ποιητή αλλά και άνθρωπο Ν. Καββαδία.
Περιμένω καρτερικά το β΄μέρος.
Κύριε Γελασάκη
Συγχαρητήρια για την παρουσιασή σας!
Πράγματι και γω εξεπλάγην με το μέγε΄θος της βιβλιογραφίας γύρω απο αυτήν την μεγάλη προσωπικότητά…
Δεν γνωρίζω ισπανικά, άρα δεν μπορώ να καταλάβω αν και κατά πόσο ταιριάζει στην Ισπανική κουλτούρα η ποίηση του Καββαδία.
Επίσης είχα την αίσθηση ότι είχε μεταφραστεί μόνο στα Γαλλικά και τα Αγγλικά… αλλά όπως φαίνεται είχα λάθος αίσθηση.
Κύριε Μίχο μήπως ξέρετε εκδόσεις και χρονολογία για να το συμπεριλάβω μαζί με τα άλλα στο δεύτερο μέρος;
Και εσείς κύριε Λυκοτραφίτη μήπως γνωρίζετε τον μεταφραστή στην ανθολογία που αναφέρετε και τις εκδόσεις από τις οποίες κυκλοφορεί μεταφρασμένη στα Ισπανικά η Βάρδια; Γιατί νομίζω ότι στο ποστ σας σε κάποιο σημείο το κείμενο έχει κοπεί…
“…εκδόθηκε στα ισπανικά η > ως >, από τις >,σε μετάφραση…”
Σας ευχαριστούμε και τους δύο!
Εγώ για τον Καββαδία γνωρίζω ελάχιστα, όμως η γραφή του δεν παύει να με ανατριχιάζει κάθε φορά που τη διαβάζω… Πολύ αξιόλογη προσπάθεια, πολύ φροντισμένο υλικό, περιμένω περισσότερα γιατί μου άνοιξες την όρεξη!
…η Αgeliki A. θα μιλάει γιά την ταινία του Olivier Guiton: Nikos Kavvadias croisière sur la vie, μιά παραγωγή του 1994 από το γαλλογερμανικό κανάλι Arte. Ένα πολύ ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ γιά την ζωή και το έργο του Καββαδία (στα αρχεία της Ελληνικής τηλεόρασης πρέπει να υπάρχει υλικό για τον ποιητή!).
Επίσης η ταινία της βελγίδας σκηνοθέτριας Marion Hänsen: Li, Between the devil and the deep blue sea στα αγγλικά, είναι η προσαρμογή του πεζού του Καββαδια στην μεγάλη οθόνη ( το είχα δει στην τηλεόραση από το Arte).
Πρόσφατα στο θέατρο του παρισινού προάστιου
Μπομπινί ανέβασε μία θεατρική δημιουργία του
Jean Ives Ruf με κείμενα του Taylor Coleridge και του Νίκου Καββαδία. Το θέατρο Μπομπινί έκανε παλαιότερα και ένα μικρό φεστιβαλ ρεμπέτικου τραγουδιού…
Η Βάρδια εκδόθηκε στα ισπανικά το 1997 ή 1998, με τον τίτλο >, από τις Ediciones del Oriente y del Mediterraneo. Οι ίδιες εκδόσεις έχουν δώσει στο ισπανικό κοινό μεταφράσεις έργων του Ταχτσή, της Διδώς Σωτηρίου, του Γιώργου Ιωάννου κ.ά.
Οσον αφορά το μεταφραστή της ποιητικής ανθολογίας του Καββαδία, καίτοι υπήρξε φίλος, με ντροπή πρέπει να ομολογήσω ότι δεν θυμάμαι τώρα το όνομά του…Θυμάμαι όμως πολύ καλά ότι, επίσης, έπαιζε στην κιθάρα τα μελλοποιημένα απ’ τον Μικρούτσικο, κυρίως, αλλά και > και Κωχ, ενώ μερικές φορές στη θέση των ελληνικών στίχων έβαζε τους δικούς του σε μετάφραση… και λειτουργούσε! (Μπορώ σε κάθε περίπτωση, εάν ενδιαφέρει πραγματικά, μόλις επιστρέψω στην Ελλάδα, να το βρω).
Οσο για τον κύριο Μίχο, έχει δίκιο: έχει μεταφράσει και ο Μορένο Χουράδο Καββαδία, όμως στην περίπτωσή του, ο ποιητής που μας ενδιαφέρει πνίγεται στην άβυσσο του συνόλου της Ελληνικής Λογοτεχνίας από την Αλωση και δώθε… πολύ φιλικά Γ.Λ.
Ζητώντας συγνώμη, συμπληρώνω τον ισπανικό τίτλο: είναι La Guardia.
Μια παρένθεση εκ διευθύνσεως:
Είναι πραγματικά συγκινητική η συνεισφορά όλων…σχόλιο το σχόλιο πάει να κτιστεί κάτι σπουδαίο. Πόσο, δηλαδή, κομμουνιστικά δημοκρατικό είναι το διαδίκτυο…όταν θέλει…
Σας ευχαριστούμε όλους και πρωτίστως τον υπεύθυνο του αφιερώματος Μιχάλη Γελασάκη.
Καλή συνέχεια…
Ποιειν
Εγώ ευχαριστώ το ποιείν που μου έδωσε αυτό εδώ το βήμα.
Για τις ταινίες έχω κάποια στοιχεία. Το ενδιαφέρον πάντως είναι συγκινητικό.
Θα προσπαθήσω στο δεύτερο μέρος που έρχεται τις επόμενες μέρες να μην γίνω πολύ κουραστικός με τόσες πληροφορίες που έχω.
Υπάρχουν και κάποια θεατρικά βασισμένα στο έργο και τη ζωή του ποιητή.
Απ’ όσο γνωρίζω ετοιμάζεται μια έκθεση από την Ανιψιά του Έλγκα για τον ποιητή με αντικείμενά του, χειρόγραφα και μπόλικο αρχειακό υλικό από αναφορές, βιβλία, μεταφράσεις, δημοσιεύματα κτλ.
Ειδικά οι μεταφράσεις είναι πολύ σημαντικές και για το πως οι “έξω” βλέπουν τον Καββαδία και για το γεγονός ότι ο ποιητής έφτασε και σε άλλες γωνίες της Ευρώπης.
Καλοί μου φίλοι στο Καββαδιακό ταξίδι του Μιχάλη λέω – για πρώτη φορά – να συμβάλλω και εγώ με την έμπνευση «των χρόνων της ανάγκης», με την ανεπεξέργαστη ρίμα που γεννούσε η απόλαυση του Μαραμπού στο φυσικό της περιβάλλον….Από την μία οι ιστορίες για τον Κόλια απ’ τον καπτα Διονύση, στην γέφυρα του F/B Aphrodite II καθώς ανεβοκατεβαίναμε την Αδριατική, και από την άλλη ο Αντώνης ο Ηλεκτρολόγος που παινευόταν πως ήταν φίλος του, να συμπληρώνει τα κενά της μυθιστορίας του Κόλια αδειάζοντας στα μουλωχτά ένα μπουκάλι βότκα στην καθησιά του, δημιουργούσαν τις συνθήκες ώστε να γίνομαι μέλος του Καββαδιακού τσούρμου που συνεχίζει να κουρσεύει τις ήσυχες νύχτες των νοικοκυραίων με ρεσάλτα από ανήσυχες ρίμες…
ΣΤΗΝ ΒΑΡΔΙΑ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΣΜΙΓΟΥΝΕ ΜΕ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ
Παρέα την ανάγκη σου στο πέλαγος
ντυμένος την σκουριά της λαμαρίνας
ο νόστος πλημμυρίζει μες στα μάτια σου
στο ημερολόγιο σημαδεύεται ο μήνας.
Στην βαρδιόλα τα όνειρα αλλόκοτα
μπερδεύονται στην νύκτα και σκοντάφτουν
τα πρόσωπα που προσπαθείς να θυμηθείς
ίσως να μην υπάρχουν
ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΤΑΞΙΔΙ
Σαλπάρισες απόψε τα μεσάνυχτα
στο ανοιχτό το πέλαγος μονάχο
μπουνάτσα θάλασσα, ουρανός καθάριος
κι ο φαροφύλακας σε χαιρετάει από το βράχο
Παλιό σκαρί με ιστορία μπόλικη
στο Περσικό, στον Πάναμα, στην Κίνα
πολλά πληρώματα φορτώσανε στα αμπάρια σου
τον έρωτα, τον θάνατο, την πείνα.
Δεκαεπτά ψυχές σε συνοδεύουνε
στο τελευταίο ετούτο το ταξίδι
τα όνειρα κολλάν στις λαμαρίνες σου
σαν το κοράλλι και τι στρείδι.
Ο γέροντας ο ναύτης που ξεμπάρκαρε
στον μόλο αγναντεύει την σκιά σου
δακρύζοντας το χέρι του εκκίνησε
και η ματιά του ακολουθεί τ’απονερά σου.
Ο κάθε σου μπουλμές μία ανάμνηση
και η τσιμινιέρα ψιθυρίζει τον σκοπό σου
στις μακρινές Ινδίες εκινδύνευσες
να βρεις από καιρό τον διαολό σου.
Ξέρεις τον δρόμο αυτόν που χάραξες
στον γυρισμό θα νοσταλγήσεις
η γοητεία που έχουνε οι θάλασσες
σβήνει στον ντόκο αυτόν της θλίψης.
H ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ
Στα όνειρα που σκάλωσαν στ’ αστέρια
χαρίζω ένα ρυθμό αλγερινό
μια αναπνοή, στην πρώτη της πρεμιέρα,
ένα ταξίδι που δεν έχει τελειωμό.
Έτη φωτός, και τόσα πανηγύρια,
έχω απόσταση, και χάνω τον ρυθμό,
μια θηλυκιά πανέμορφη ελπίδα,
σημάδια έρωτα μ’ αφήνει στον λαιμό.
Σ’ αβέβαια της ηδονής, κόκκινα φώτα,
σέρνω την νύχτα μου κι αυτή με ξεγελά
μια ηλιακτίδα εισχωρεί κρυφά απ’ την πόρτα
κι από τις γρίλιες ξαναφεύγει στα κλεφτά.
Μούσα της μοναξιάς, έλα κοντά μου,
ταξίδεψε στα μάτια μου, και φέρε φως
σβήσε μου την σκιά απ΄τα βλέφαρα μου
να γίνω μονομιάς, νεράιδας γιος.
Μούσα που ενέπνευσες, τα πρώτα μου τα πάθη
τράβα μπροστά και σύρε τον χορό
κάλεσε τα στοιχειά του Ωκεανού, απ’ τα βάθη
άνοιξε το κρασί του Πειρατή να το γευτώ.
Μια ανάμνηση παλιά σαν οπτασία
σκάει στο κύμα, και επιπλέει στον αφρό,
μοιάζει της λησμονιάς να’ ναι σειρήνα
και με ρωτά… αν θα γυρίσω να την βρω.
Που’ στε Θεοί και Δαίμονες συνάμα,
που κρύβεστε σαν ποντικοί να μην σας δω
λύστε τα μάγια που μου κανε η Χάνα
η μάγισσα η μικρή από την Βηρυτό
Έξω καιρός – κόντρα στην κόντρα –
να λέω στον ναύτη ‘ κράτα γερά ’
αυτά είναι της θάλασσας ακόρντα
κ’ εμείς του Ποσειδώνα η σπορά.
Κύριε Αραβανή,
εάν μου επιτρέπετε μία παρένθεση στην παρένθεση: είναι μάλλον παρακινδυνευμένη η κομμουνιστικά δημοκρατικότητα, όπως θέλετε, του διαδικτύου. Νομίζω ότι, σωστότερα, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε, απλώς, για μια μετεξέλιξη του λειτουργήματος του μαρκονιστή, που ήταν και είναι πάντα η επικοινωνία (και, δυστυχώς, πότε πότε η εκπομπή ενός σήματος κινδύνου, στη μέση αυτού του κατακλυσμού, με την ελπίδα ότι θα βρεθεί κάποια σανίδα έστω σωτηρίας, πριν να είναι πολύ αργά…)
χρειαζομαι καποια στοιχεια για την ζωη των ναυτικων μεσα απο τα ποιηματα του νικου καββαδια θπαρχει καποιοσ που μπορει να με βοηθησει?
@ Νικόλας
Γιατί δεν διαβάζετε το μυθιστόρημα του Καββαδία “Η βάρδια” από τις εκδόσεις Άγρα; Πληροφορίες από πρώτο χέρι, που λένε.
Αγαπητέ Νικόλα, νομίζω πως πρέπει να κάνεις πιο συγκεκριμένη την ερώτησή σου. Πολλοί από μας εδώ αγαπάμε την Καββαδιακή ποίηση (και επίσης γνωρίζουμε αρκετά για τη ζωή των ναυτικών) και θα χαρούμε σίγουρα να σε βοηθήσουμε, αν καταλάβουμε τι ακριβώς θέλεις να κάνεις. Κάποια εργασία ίσως;
Νομίζω ότι το καλύτερο πεδίο είναι η Βάρδια όπως γράφει και ο κύριος Ψαραδάκης
Και στα ποιήματά του βέβαια φαίνεται η ζωή των ναυτικών…
Αν θέλατε βέβαια κάτι πιο συγκεκριμένο ίσως να μπορούσαμε να βοηθήσουμε περισσότερο.
poli kali i istioselida.
βρηκα στα σκουπιδια πεταμενο ενα βιβλιο του
καββαδια με αφιερωση μαλλον του ιδιου που γραφει[ αρωστημενη και αισχρη ποιηση σε υγιες και ηθικο μυαλο αφιερωμενη 13 /8 /66 ] και απο κατω υπογραφη.παρακαλω μπορειτε να μου στιλετε μια φοτοτιπια της υπογραφης του οιητη για να κανω συγκριση?ειναι το Μαραμπου και Πουσι εκδοσεις γαλαξια του 1961.
αυτό θα
πει
ποίηση.
Αγαπητέ κύριε Γελασάκη
Ένα μεγάλο ευχαριστώ όπως επίσης και σε όλους
που με τον ένα η άλλο τρόπο , έδωσαν τις απαντήσεις
τους. Το ΓΙΑΤΙ ίσως φανεί κάποτε.
@ στην απάντηση Νο 2 Υ.Γ α ) λέτε όλα τα άλλα ήτα ατμόπλοια
προφανώς εννοώντας ποστάλια. Υ.Γ β) Προς ενημέρωση σας
αναφέρω το πρώτο των αδελφών Τυπάλδου το δεύτερο
της ΕΛ.ΜΕΣ (Ελλην. Μεσογειακές Γραμμές ).
Κύριε Μίχο τον huracan-ο τον ξορκίζει ο καθένας , ανάλογα
με την ιδεοληψία του. ( 28 ώρες κολυμπώντας στον Ατλαντικό
με ανοικτές τις παλάμες ).
Τελικό επιμύθιο.
Ο θανών δεδικαίωται .Δεν γνωρίζω εάν είναι άγνοια
η ηθελημένη σιωπή , αλλά δεν τόλμησε κανείς να αναφέρει
πως η ποιητική nomenclatura ( σαν τάξη ) της εποχής του
modern-ισμου τον αποκαλούσε απλό στιχοπλόκο.
Σήμερα μπορεί να τον πουν και “χαριτωμένο”.
Πόση σοφία -μαντική σχεδόν- που δεν επιδεικνύεται σε 20 λέξεις!
Εισφέρω στον γόνιμο προβληματισμό άλλες 15 λέξεις (Ηράκλειτος):
Ὁ ἄναξ οὗ τὸ μαντεῖόν ἐστι τὸ ἐν Δελφοῖς, οὔτε λέγει οὔτε κρύπτει, ἀλλὰ σημαίνει.
@ 41 Κύριε Παπούλια
η υπογραφή του φαίνεται στο εξώφυλλο του βιβλίου που υπάρχει στο ποστ “Νίκος Καββαδίας, ο τελευταίος αμαρτωλός” του Δημήτρη Νικορέτζου. Επίσης αν κάνετε μία αναζήτηση στο google στις εικόνες με τον όνομα του ποιητή θα δείτε πως ήταν η υπογραφή του.
‘Οντως υπάρχει μία έκδοση από τον Γαλαξία όπου το Μαραμπού και το Πούσι ήταν μαζί αλλά δεν έμεινε έξω για πολύ καιρό.
@43 κύριε Αντωνόπουλε μιλάμε για ποστάλια. Σωστά! Ευχαριστώ για τις πληροφορίες σχετικά με το Ιωνία.
Σημεία ρήξης (γιατί υπάρχουν ουκ ολίγοι που κρίνουν αλλιώτικα….)
α) τα ποιήματα του μακαρίτη κακοποιήθηκαν άρδην από όλες τις μελοποιήσεις που έγιναν(;)
β) το πραγματικό του βάρος ακόμη δεν έχει εκτιμηθεί, συνεπώς μην χάνουμε τον χρόνο μας με την εκκαθάριση του ολικού απόβαρου.
Υπάρχει μια δουλειά δυσκολότερη…
τον έχουν ξεσκίσει, τους μοιάζει για λαϊκός και άρα θεωρούν ότι έχουν το δικαίωμα σπίλωσης! ρίξτους…
Η ποίηση και η μελοποίησή της αφήνονται στον κόσμο και από εκεί και πέρα ο καθένας κρίνει για το τι θα κρατήσει και τι όχι.
Και μόνο το γεγονός ότι έφτασε στα χείλια του κόσμου η ποίηση του Καββαδία είναι εξαιρετικά σημαντικό. Κι ας υπήρξαν και κακές μελοποιήσεις. Γιατί πολλοί λόγω αυτών των μελοποιήσεων που κατακρίνετε πήγαν στο βιβλιοπωλείο και αγόρασαν τις συλλογές του ποιητή για να τον διαβάσουν. Άρα μόνο κέρδος μπορεί να υπάρχει από μία τέτοια ιστορία.
Το θέμα μας δεν είναι ποιος θα “ρίξει” σε ποιους αλλά ποιος θα πείσει με την άποψή του και θα ανοίξει δρόμους.
κύριε Γελασάκη χάρηκα για το ενδιαφέρον σας για τον Καββαδία αλλά βρήκα το κείμενο λίγο απλοϊκό έως παιδικό. Αγνοώ βεβαίως την ηλικία σας μπορεί να είστε αρκετά νέος και σε αυτή την περίπτωση συγχωρήστε με. είμαι νέα στο ποιείν και θα ψάξω για άλλα σας κείμενα. Αναζητήστε τα αφιερώματα του Γιώργου Ζεβελάκη στην Ελευθεροτυπία και θα καταλάβετε τί εννοώ
Ζαχάρω Λόη
Πιθανότατα η ηλικία να παίζει τον ρόλο της όπως λέτε… (και για να λυθούν οι απορίες όταν γράφτηκε αυτό που διαβάζετε εδώ δεν είχα κλείσει τα 22), αλλά ούτε θα απολογηθώ για αυτό ούτε πιστεύω ότι παίζει τόσο σημαντικό ρόλο.
Σκοπός μου (σε 290 λέξεις) δεν ήταν να κάνω μία ανάλυση φιλολογική ή μη στο έργο του Καββαδία.
Σκοπός μου ήταν να κάνω μία καταγραφή πρώτα απ’ όλα και μετά ένα σχόλιο και μία προσέγγιση για το τι είναι ο Καββαδίας στα δικά μου μάτια κάνοντας μερικές σκόρπιες παρατηρήσεις-επισημάνσεις σχετικά με το έργο του.
Σε καμία περίπτωση αυτό που διαβάσατε δεν θέλει να λέγεται ούτε ανάλυση, ούτε κάτι παραπάνω…
Δεν είμαι σε θέση να το κάνω έτσι κι αλλιώς.
Κι αν είναι παιδικό, εγώ το θεωρώ θετικό!
Το εν λόγω κείμενο είναι όντως αφελές. Θυμίζει μάλλον εργασία μαθητή Γυμανσίου για το μάθημα των
Νέων Ελληνικών. Το μεγαλύτερο πρόβλημά του όμως είναι ότι παραλείπει σημαντικά χαρκτηριστικα στοιχεία του ποιητή.
Ο Καββαδίας κατα τη γνώμη μου ενδιαφέρεται για το ταξίδι. Όλα τ’ άλλα είναι (πρ)ο(σ)χήματα. Εκείνο που γοητεύει
τον αναγνώστη δεν είναι τόσο οι “παράξενες” ομοικαταληξίες ή η ναυτική ορολογία όσο οι μύριες εικόνες
που αναδύονται απο τους στίχους του. Τελειώνεις την ανάγνωση και νομίζεις ότι έχεις πάει στο Μαρακές και
στη Μπούρμα ή έχεις περάσει απ’ το Bay of Bisky. Και θέλεις τόσο να πας και να ξαναπάς…
Ο Καββαδίας δεν έχει μολύβι και χαρτί αλλά παλέτα και καμβά.
“…γαλάζιο βλέπω μοναχά γαλάζιο και σταχτί” ή “…χρώμα να βρω το πράσινο και τίντες μυστικές” όπως γράφει
στο ΜΟΥΣΩΝΑ.
Συμφωνούμε κ. Μίχο. Όντως πολλές φορές κρατάει και μηχανή λήψης:
“Και μια βραδιά στη Μπούρμα, ή στη Μπατάβια
στα μάτια μιας Ινδής που θα χορέψει
γυμνή στα δεκαεφτά στιλέτα ανάμεσα,
θα δείτε – ίσως – τη Γκρέτα να επιστρέψει”
Απο το κείμενο, απουσιάζει επίσης, οποιαδήποτε αναφορά στην πολιτική διάσταση του ποιητή και τους δεσμούς του με το
λαικό κίνημα. Εκτός απο το γεγονός ότι ο ίδιος υπήρξε γραμματέας του ΕΑΜ Λογοτεχνών-Ποιητών έγραψε αρκετά ποίηματα
(πολύ λίγο γνωστά) για την κατοχή και την αντίσταση. Ένα δείγμα:
ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ
Στο παιδικό μας βλέμμα πνίγονται οι στεριές.
Πρώτη σου αγάπη τα λιμάνια σβυούν και εκείνα.
Θάλασσα τρώει το βράχο απ’ όλες τις μεριές.
Μάτια λοξά και τ’ αγαπάς : Κόκκινη Κίνα.
Γιομάτα παν τα ιταλικά στην Ερυθρά.
Πουλιά σε αντικατοπτρισμό -Μαύρη Μανία.
Δόρατα μέσα στη νυχτιά παίζουν νωθρά.
Λάμπει αρραβώνα στο δεξί σου : Αβησσυνία.
Σε κρεμεζί , Νύφη λεβέντρα Ιβηρική.
Ανάβουνε του Barriochino τα φανάρια.
Σπανιόλοι μου θαλασσοβάτες και Γραικοί.
Γκρέκο και Λόρκα -Ισπανία και Πασιονάρια.
Κύμα θανάτου ξαπολιούνται οι Γερμανοί.
Τ’ άρματα ζώνεσαι μ’ αρχαία κραυγή πολέμου.
Κυνήγι παίζουνε μαχαίρι και σκοινί,
Οι κρεμασμένοι στα δέντρά , μπαίγνιο του ανέμου.
Κι απέ Δεκέμβρη , στην Αθήνα και Φωτιά.
Τούτο της Γης το θαλασσόδαρτο αγκωνάρι,
Λικνίζει κάτου από το Δρυ και την Ιτιά
το Διάκο , τον Κολοκοτρώνη και τον Άρη.
Συμφωνώ επίσης με τα “υπονοούμενα” που λέτε κ. Μίχο. Επιτρέψτε μου να προσθέσω και τα “διφορούμενα”, όπως
στο “…παραμονεύει ορθή κουλέμπρα γκαστρωμένη…” απο το GUEVARA. “Κουλέμπρα” -εκτός απο το γνωστό
φίδι- αποκαλούν οι ναυτικοί τη Διώρυγα του Παναμά.
Κατα τη γνώμη μου, παρ’ ολ’ αυτά, τα πλέον χαρακτηριστικά στοιχεία της απαράμιλλης τεχνικής του Καββαδία
είναι τα ακόλουθα τρία:
– Αξιοθαύμαστη πυκνότητα γραφής (μέσα σε τέσσερις στροφές μπορεί να σε ταξιδέψει στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα
και μάλιστα σε διαφορετικούς χρόνους)
– Συχνή παρήχηση του τόσο εύηχου “ρ” [δικό μου προσωπικό “κόλλημα”]
– Η μοναδική αίσθηση ρυθμού (που είναι βέβαια διαφορετικό απο το “μέτρο”)
Αυτό το τελευταίο καθιστά και τη μελοποποίηση του Καββαδία σχετικά εύκολη υπόθεση αρκεί να τον “διαβάσεις”.
Σε καθοδηγεί εκείνος αριστοτεχνικά. Αν οι περισσότερες τέτοιες προσπάθειες απέτυχαν, ήταν γιατί οι επίδοξοι
μελοποιοί δεν “διάβασαν”. Ο Θάνος Μικρούτσικος τουλάχιστον το έκαμε. Στα περισσότερα τέλος πάντων. Θεωρώ λοιπόν
γι’ αυτό την προσέγγιση του επιτυχήμένη. Όπως επιτυχημένη πρέπει να θεωρηθεί και για το λόγο που επικαλέιται ο
κ.Γελασάκης στο σχόλιο 48.
Ο Καββαδιας δεν υπήρξε στιχουργός, με την έννοια ότι δεν έγραψε στίχους για να γίνουν τραγούδια. Πολλοί απ’ τους
πιο αξιόλογους στιχουργούς μας όμως, “πάτησαν” (και πατούν) γερά επάνω στην τεχνική του και πολύ καλά έκαναν.
Γι’ αυτό -πιστεύω- πως κι οι νέοι επίδοξοι στιχοπλόκοι, αντί να γράφουν “Λόγια μεγάλα, ποιητικά, ανεκτέλεστα,
λόγια κοινά, κενά, ‘καπνός κι αθάλη…” -που λέει κι εκείνος- ας εγκύψουν στους στίχους του Καββαδία (και του
Καρυωτάκη, και του Σκαρίμπα, και του Γκάτσου) μήπως και βγάνουν καμμιάν άκρη επιτέλους!
Συγνώμη αν μακρυγόρησα αλλά ο έρωτας δύσκολα κρύβεται!
Αγαπητέ κ. Μίχο, όπως λέτε κι εσείς δεν έχει και τόση σημασία η καταγωγή. Άλλωστε και ο Καββαδίας και ο Όμηρος και όλοι, είμαστε- κατα την κρατούσα άποψη- απόγονοι των δεινοσαύρων. Αφήστε που ακόμη και σήμερα το ανθρώπινο DNA λίγο διαφέρει απο αυτό του ποντικού.
Θα συμφωνήσω μαζί σας ότι στο λόγο του Καββαδία χωράει και το αγαπητικό βίωμα κι ο ακαδημαικός σχολαστικισμός. Το ίδιο ισχύει νομίζω για όλους τους λογοτέχνες που με τον ένα τρόπο ή τον άλλο απέκτησαν αυτό που λέμε “λαικό έρεισμα”.
Κατα την άποψή όμως τίποτα δεν έχει εξαντληθεί. Για να παραφράσω τον Σκαρίμπα, εξαντλημένο είναι μόνο το πεθαμένο.
Όσο για το αν είμαι ναυτικός (πριν λίγο καιρό, ένας άλλος διαδικτυακός φίλος με ρώτησε το ίδιο)… Ναυτικός δεν είμαι αλλά μ’ αρέσει να ταξιδευώ. Όπως μ’ αρέσουν κι αυτοί που διαθέτουν τα κατάλληλα οχήματα και που έχουν την καλοσύνη να μου τα δανείζουν που και που.
Τον Καββαδία λοιπόν -όπως και αρκετούς άλλους- τον κουβαλώ πάντα μαζί μου κι όχι απαραίτητα σε κάποια έντυπη ή ηλετρονική μορφή. Έτσι, για ανταλλάσουμε καμμιά κουβέντα (ή βρισιά έστω) 🙂
Και αντιγράφω από το σχόλιο 50:
“Σκοπός μου (σε 290 λέξεις) δεν ήταν να κάνω μία ανάλυση φιλολογική ή μη στο έργο του Καββαδία.
Σκοπός μου ήταν να κάνω μία καταγραφή πρώτα απ’ όλα και μετά ένα σχόλιο και μία προσέγγιση για το τι είναι ο Καββαδίας στα δικά μου μάτια κάνοντας μερικές σκόρπιες παρατηρήσεις-επισημάνσεις σχετικά με το έργο του.
Σε καμία περίπτωση αυτό που διαβάσατε δεν θέλει να λέγεται ούτε ανάλυση, ούτε κάτι παραπάνω…
Δεν είμαι σε θέση να το κάνω έτσι κι αλλιώς.
Κι αν είναι παιδικό, εγώ το θεωρώ θετικό!”
Από εκεί και πέρα ο καθένας έχει τη δική του άποψη. Κάποιων η άποψη είναι επιπέδου γυμνασίου. Δεν είμαστε όλοι στο ίδιο επίπεδο!
Τα σχόλια του καθένα από τη στιγμή που γίνονται με αγάπη για τα γράμματα και τους ανθρώπους τους είναι ευπρόσδεκτα και λαμβάνονται σοβαρά υπ’ όψιν…
Κύριε Μίχο
“Σαλπάρουμε μας περιμένουν στο Μπραζίλι…”
Κύριε Γελασάκη
Προσοχή το Brasil-ι είναι πολύ
επικίνδυνο. Ιδού του λόγου το
αληθές.
[…] Η απομαχία μου με πόνεσε βαθιά
κ’ ένιωσα ίκτερο να φθάνει ως τα χείλη
και μια απ’ τις θύμησες , γύρισε ξανά
η μαχαιριά που τζόβενο έφαγα στο Μπραζίλι.
Νομίζω το έπιασα το σχόλιό σας!
(και ας είναι χωρίς ονοματεπώνυμο)
Το σχόλιο του κ. Μίχου για το στιχο “τρεις μέρες σπάζαν τα καρφιά” με άφησε άφωνο. Που αλλού μπορώ να βρω πληροφορίες – αναλύσεις για τα ποιήματά του (πχ για το Federico Garcia Lorca που είναι από τα αγαπημένα μου);
ΥΓ Να σημειώσω πως το “Γλωσσάρι στο έργο του Νίκου Καββαδια” υπάρχει σε νέα αναθεωρημένη έκδοση του 2003 από τον Άγρα.
Η ένσταση του Μ.Ελευθερίου γιά την ποίηση του Καββαδία
Μια ενδιαφέρουσα άποψη του ποιητή Μάνου Ελευθερίου για την ποίηση του Νίκου Καββαδία απο την πέμπτη μέρα (4.6.2010) του αφιερώματος στον Νικο Καββαδια απο το Δευτερο πρόγραμμα Ελληνικης Ραδιοφωνίας
Λέει χαρακτηριστικα οτι ”μεχρι το τέλος του ο Καββαδίας δεν εγραψε τίποτα για τον πόνο και τη δουλεια του ναυτικου” και οτι τα θεματά του είναι ”τραλαλά” και ”γλυκερά” σε σχέση με την πραγματικη ζωη του ναυτικου
http://www.youtube.com/watch?v=-5E9hj1KrV8
“Διότι ο Καββαδίας δίνει ζωτικό ψεύδος
μύθου ………κάτι που οι στεριανοί δεν το πιάνουν”.
Τώρα εάν σας πω , πως λέει αλήθεια
και έχει 100% δίκιο , θα με πιστέψετε .
Και επειδή είμαι σίγουρος
πως θα βρεθεί κάποιος να ρωτήσει (εύλογα)
και ποιος είσαι εσύ ??
Πληροφοριακά αναφέρω
35 έτη 6 μήνες και κάτι μέρες
εκ των οποίων , 17 ηλιογυρίσματα
πλοιαρχία .
Εκπλήσσομαι αλήθεια με την τόσο επιφανειακή προσέγγιση που κάνει ο Ελευθερίου στον Καββαδία.
Εκπλήσσομαι απο την αδυναμία του να διακρίνει το “όχημα” απο το “ταξίδι”. Δηλαδή ο Όμηρος στην Οδύσσεια τις κακουχίες των ναυτικών τραγουδάει;
Δεν κρύβω ότι ο Μ.Ελευθερίου είναι απο τους αγαπημένους μου στιχουργούς αλλά όσα λέει και κάνει τελευταία είναι τουλάχιστον περίεργα. Θα μου πείτε ο πρώτος είναι;
Ίσως βέβαια αυτά να πίστευε πάντα αλλά παλιά δεν τον ρωτούσαν.
Ίσως πάλι αυτά τα “πατριάρχης” της Ελληνικής στιχουργικής και “γιατί να είναι καλύτερος ο Σολωμός απο τον Ελευθερίου;” (ανερωτήθη σε τηλεοπτική εκπομπή ο Γεωργουσόπουλος) δεν του έκαναν καλό.
Μπορεί απλά να λέει ότι τούρχεται στο μυαλό με την αφέλεια ενός παιδιού. Όπως λέει ο ίδιος:
“Με πέτσινη ρεπούμπλικα και μαύρη καπαρντίνα
τι παριστάνει ένα παιδί σ’ αυτή την εποχή…”
Σε κάθε περίπτωση ο Ελευθερίου είναι απο τους ανθρώπους που υποψιάστηκαν ta μελλοντικά toyw “ολισθήματά” και φρόντισαν αφ’ ενός να μας προμηθεύσουν με “ελαφρυντικά”:
“Τη στάχτη του τσιγάρου σου, στα χέρια μου αγγίζεις/Μα εγώ μετρώ τι μου ζητάς και πόσα σου χρωστώ”
αφ’ εταίρου να σταθούν αυτοκριτικά εκ των προτέρων:
“Και κοίταζα στη λάσπη πώς καταντά η αγάπη
πώς έρχεται στον κόσμο και ξεπέφτει
με στέρηση να λιώνουν και να σε μεγαλώνουν
και συ να φτύνεις τ’ άστρα στον καθρέφτη”
Αγαπητέ κ. Γελασάκη
για να μην ψάχνετε τσάμπα, όλα τα στοιχεία υπάρχουν εδώ:
http://kavvadias.ekebi.gr/
Το γήρας δεν έρχεται μόνο του…ισχύει για τη συνέντευξη του Ελευθερίου. Χαμένα τα έχει, αν όντως εννοεί αυτά που λέει.
Mόλις άκουσα το σχόλιο για τον Καββαδία. Δεν είναι και τίποτα τραγικό βρε παιδιά, ας μην διυλίζουμε τον κώνωπα. Το αμόρε με τον Ψινάκη όμως είναι ελέφαντας, και όχι, αυτό δεν συγχωρείται.
Ουιιιπππ, περί εναρέτων γάτων ο λόγος και όπως όλοι ξέρουν, η περιέργεια σκότωσε τη γάτα. Αλλά γιατί;
Το λοιπόν, η γάτα που είναι περίεργη ρωτά, ρωτά συνέχεια, πράματα όπως: γιατί οι γάτες δεν γράφουν μυθιστορήματα; πόσο διαρκεί μια στιγμή; ποιός είναι ο μεγαλύτερος αριθμός; γιατί τα φίδια δεν έχουν τρίχωμα; τι υπήρχε πριν την αρχή; Όμως οι άλλες γάτες που δε σκέφτονται τα ίδια και εκνευρίζονται με όλες αυτές τις ερωτήσεις, μια μέρα στριμώχνουν την περίεργη γάτα και την κομματιάζουν. Να γιατί η περιέργεια σκότωσε τη γάτα
Την απάντηση στον Μανο Ελευθερίου την δίνει
ο ίδιος ο Νίκος Καββαδίας μέσα απο μαρτυρία του Γιώργου Ζεβελάκη στο Δεύτερο Προγραμμα
εδώ:http://www.youtube.com/watch?v=tF2Opc6THYw
Γεια σας,
διάβασα με πολύ ενδιαφέρον τα σχόλια σας κι έχω κι εγώ δύο ερωτήσεις.
Η μία έχει να κάνει με το ποίημα s/s cyrenia.
Σ’ ένα σημείο υπάρχει ο στίχος: Ρούθ, δε μιλάς; Γιατί τρεκλίζουμε οι διακόσιοι;
Οι 200 αναφέρεται στους 200 που σκοτώθηκαν στην Καισαριανή όπως και στο ποίημα Federico Garcia Lorca;
Η δεύτερη ερώτηση έχει να κάνει με την Αρμίδα:
Ποιοι είναι του “Κολόμβου οι πέντε κολασμένοι” ή σε τι αναφέρεται;
Ευχαριστώ
Ποιοι είναι του “Κολόμβου οι πέντε κολασμένοι” ή σε τι αναφέρεται;
Πολύ ενδιαφέρον site. Προσωπικά θεωρώ τον Καββαδία αυθεντικό. Ακούγοντας τα μελοποιημένα ποιήματα του είδα τη θάλασσα, τα πλοία, τους ναυτικούς με άλλο μάτι.
Θα ήθελα να ρωτήσω όποιον γνωρίζει να μου απαντήσει ποια είναι η αρρώστια που προσβάλλει τις γάτες των φορτηγών, που περιγράφει ο ποιητής;
Κάθε πλοίο έχει γύρω από αυτό ένα αυξημένο ηλεκτρομαγνητικό πεδίο , γεγονός που επηρεάζει αισθητά και τις πυξίδες του . Αυτό το πεδίο δεν είναι ανεκτό από το νευροφυτικό σύστημα της γάτας και την τρελαίνει , με αποτέλεσμα να πηδάνε στη θάλασσα .