Boufflers (1738-1815)
Το επιτύμβιο του γραμμένο από τον ίδιο
Ενθάδε κείται Ιππότης πού γεννήθηκε εν κινήσει
Κι έζησε πλάνης στους μεγάλους δρόμους ως να ξεψυχήσει:
Για ν’ αποδείξει πώς δεν είναι άλλο τίποτε ή ζωή
Παρά, όπως είπε ένας σοφός, του ταξιδιού ή βουή.
Victor Escousse
Τελευταίοι στίχοι
Άγονη γη, αντίο!
Θεομηνίες ανθρώπινες και παγωμένε ήλιε,
Αντίο! Σαν φάντασμα μοναχικό
Απαρατήρητος θα ‘χω από δω περάσει.
Και, φοινικιές αθάνατες,
‘Όνειρο αληθινό της φλογισμένης μου ψυχής,
Αντίο!
Στερήθηκα τον άνεμο κι έκλεισα τα φτερά μου.
Αντίο!
Saint-Εvremond ( 1614-1703)
Στο θάνατο της Μαριόν Ντελόρμ
Εδώ οι έρωτες πενθούν
Κι ειν’ ή ηδονή περίλυπη,
Γιατί, γύρω απ’ το φέρετρο
Όσο κι αν ψάξεις,
Από εκείνη δε θα βρεις
Παρά τη σκιά της.
Στο καλό
Η μικρή ανθολογία «Σα μουσική, την νύχτα,…» — Γαλλικά ποιήματα αποχαιρετισμού φέρει για ευνόητους… εμπορικούς λόγους όσο μπορεί καθησυχαστικότερο τίτλο υπεκφυγής αντί για εκείνον πού φορούσε όταν σταδιακά δημοσιευόταν από το 1993 έως το 2003: τότε ονομαζόταν Μικρή γαλλική ανθολογία θανάτου. Ό τίτλος της ανθολογίας δανείζεται το πρώτο ημιστίχιο από τον τελευταίο στίχο του καβαφικού ποιήματος «Φωνές».
Η επιλογή των ποιημάτων είχε ως μόνο κριτήριο την υποκειμενική αποτύπωση ενός συγκεκριμένου κλίματος, γι’ αυτό άλλωστε και η παρούσα συγκέντρωση τους μόνον αυτή τη φιλοδοξία διατηρεί — και καμιά άλλη, ιδίως φιλολογικής ή ιστορικής τάξεως.
Οι ποιητές που παρελαύνουν, πλην ενός, έχουν ζήσει από τον 15ο έως και τον 19ο αιώνα. Στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου ο αναγνώστης μπορεί να αναζητήσει σύντομα βιογραφικά τους. Στο «Παράρτημα» γλίστρησαν μόλις τέσσερα ποιήματα-τραγούδια του θρυλικού chansonnier Georges Brassens (1921-1981), με τον οποίο έχω ασχοληθεί άλλοτε συστηματικά.
Οφείλω ευχαριστίες στους ποιητές Κ.Γ. Παπαγεωργίου και Μιχάλη Πιερή, τους φίλους που φιλοξένησαν τις μεταφράσεις αυτές με περισσή έγνοια και στοργή στα περιοδικά τους Γράμματα και Τέχνες και Ύλαντρον, αντίστοιχα.
Από το εγχείρημα και ποιος δεν απουσιάζει! Ιδίως οί μείζονες. Πλεονάζουν ηθελημένα «οι ποιητές άδοξοι πού ‘ναι».
Γιάννης Βαρβέρης
Εγώ το βιβλίο δεν το έχω δει και δεν μπορώ να τοποθετηθώ, αλλά θα ήθελα να σχολιάσουμε λίγο αυτό το “Σα μουσική” στον τίτλο. Εμένα μου χτυπάει λίγο άσχημα η απάλειψη του τελικού ν. Βέβαια, το ν πριν από το μ πρέπει να απαλείφεται, αλλά και πριν από το ν επίσης (την νύχτα 😉
Κι επειδή εδώ ακολουθείται το πολυτονικό ασφαλώς, δεν μου πάει καθόλου. Λεπτομέρειες, θα μου πείτε, αλλά όλα έχουν τη σημασία τους για μια καλή έκδοση νομίζω.
Γι’ αυτό αν μπορεί κάποιος φιλόλογος που τα ξέρει καλύτερα να μας διαφωτίσει αν έτσι έπρεπε να γραφτεί ο τίτλος.
Για μένα, και μόνο αυτό το βάρβαρο “σά-μου-” μου ακυρώνει όλη τη μουσικότητα εντός μου καθώς το διαβάζω.
Έχεις δίκιο Σοφία:
“Το τελικό ν φυλάγεται πάντοτε στο άρθρο «των», στη προσωπική αντωνυμία του τρίτου προσώπου «αυτόν», «τον», καθώς και στο τροπικό επίρρημα «σαν» :
των φίλων μου των συμμαθητών μου
αυτόν θέλω τον βλέπω φώναξε τον σαν θάλασσα σαν βαρύ είναι”
Από τη Γραμματική του Τριανταφυλλίδη…
Άρα….λάθος!
Ξέχασα όμως να πω ότι ο τίτλος είναι δανεισμένος από τη φράση ενός ποιήματος του Καβάφη ,τις “Φωνές”,όπου εκεί ο ποιητής δεν κάνει χρήση του τελικού ν κι επομένως δε θα έπρεπε οι επόμενοι να παρέμβουν,ακόμη κι αν είναι λάθος…Ας υπενθυμίσω εδώ και την καβαφική προστακτική “Επέστρεφε” αντί για το σωστό τύπο “Επίστρεφε”….
Παρακάτω παραθέτω το ποίημα “Φωνές”, του Κ.Π.Καβάφη
Ιδανικές φωνές κι αγαπημένες
εκείνων που πέθαναν, ή εκείνων που είναι
για μας χαμένοι σαν τους πεθαμένους.
Κάποτε μες στα όνειρά μας ομιλούνε·
κάποτε μες στην σκέψι τες ακούει το μυαλό.
Και με τον ήχο των για μια στιγμή επιστρέφουν
ήχοι από την πρώτη ποίηση της ζωής μας –
σα μουσική, την νύχτα, μακρυνή, που σβύνει.
-Κ.Π. Καβάφης-
Το επέστρεφε ναι, το ξέρω και συμφωνώ ότι είναι ωραίο.
Μα το “Σα μουσική”, που δεν το είχα προσέξει ότι είναι του Καβάφη (ευχαριστώ kyriaz), δεν ξέρω, εμένα δεν μου αρέσει καθόλου.
Μα πάλι, μπορεί λόγω κώφωσης να κάνω λάθος στον ήχο που εισπράττω εσωτερικά, γι’ αυτό σας ρωτάω αν σας αρέσει εσάς.
Μπήκα και στον πειρασμό της αναζήτησης στο google και βρήκα αυτό:
ΣΑΝ ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΗ ΝΥΧΤΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ, Κύριος Συγγραφέας: Κορδόση, Ακακία
Εκδοτικός Οίκος: ΑΓΚΥΡΑ
Έτος έκδοσης: 00/1997
Φαίνεται πως κάποιοι άλλοι, συνειδητά ή μη, το έχουν διορθώσει!
Δε διαφωνούμε κύριε Μίχο…
Έχετε όλοι δίκιο…πάνω στο θέμα πως ο θάνατος δεν βιώνεται προσωπικά παρά μόνον όταν πεθάνουμε…
Το πρόβλημα δεν είναι το τελικό “ν” αλλά ο τελικός προσωπικός μας θάνατος…Εκεί περιττεύουν οι φιλολογίες, μπορούμε να είμαστε κι ανορθόγραφοι…όλα μας τα επιτρέπει ο Θάνατος…Διαβάστε το βιβλίο…τα λάθη διορθώνονται πάντα σε μια δεύτερη έκδοση, ο θάνατος είναι το μόνο σίγουρο όπως έλεγε κι ο ταχυδρομικός υπάλληλος στη Νάπολη: “το μόνο σίγουρο είναι ο θάνατος”, όταν τον ρωτούσαμε απεγνωσμένοι αν ήταν “σίγουρος” πως δεν έφτασε το έμβασμα που περιμέναμε…Sicura e’ solo la morte…
Ζητώ συγγνώμη αν έστρεψα το θέμα σε μια τυπική λεπτομέρεια (αν και δεν νομίζω ότι είναι ασήμαντες οι λεπτομέρειες αυτές στην ποίηση).
Ημουν έτοιμη να γράψω ότι αυτό ακριβώς έχουμε εξασκηθεί να κάνουμε κάθε μέρα: να απωθούμε τη σκέψη του θανάτου, όταν το διάβασα συμπυκνωμένο στον αποπάνω στίχο του Μίχου: “στην καθ’ ημέραν βιομηχανία λήθης του θανάτου”.
Πρόσφατα διάβασα κάπου ότι στο Μεξικό γιορτάζουν την Ημέρα των Νεκρών στα τέλη του Οκτώβρη και αυτό με ενθουσίασε. Δυστυχώς ανάλογες δικές μας γιορτές, εννοώ των αρχαίων ελλήνων, αποσιωπήθηκαν με τα χρόνια, ακολουθώντας τη λήθη του Δυτικού πολιτισμού.
Παρόλα αυτά, ελπίζω τουλάχιστον να συμφωνήσετε ότι η φράση: ” Sicura e’ solo la morte ” είναι απολύτως μουσική και ονειρική ακόμα και για μας που δεν ξέρουμε ιταλικά.
Στη διάρκεια της γιορτής της Ημέρας των Νεκρών στο Μεξικό, Σοφία, αναπτύσσεται η δράση του μυθιστορήματος “Κάτω απ’ το ηφαίστειο” του Μάλκομ Λόουρι, το οποίο γυρίστηκε και σε ταινία από τον Τζον Χιούστον.
“…όπου εκεί ο ποιητής δεν κάνει χρήση του τελικού ν κι επομένως δε θα έπρεπε οι επόμενοι να παρέμβουν,ακόμη κι αν είναι λάθος…”
ΣΧόλιο προς γόνιμη συζήτηση προς τα άνωθεν γραφόμενα απο τον Kyraz:
Τελικά θα έπρεπε ή δεν θα έπρεπε; Εκείνο το “Δε” πολύ με μπερδεύει.Είναι φορές που νομίζω πως αν είχε αυτό το δύσμοιρο το “δεν” στόμα να φωνάξει,…