Είναι καθηγητής στο Χάρβαρντ, περίπου εξήντα ετών, διδάσκει αμερικανική λογοτεχνία και διάσημος. Φωτογραφίες του δημοσιεύονται ως και τον ημερήσιο τύπο, δίνει μακροσκελείς και γοητευτικές συνεντεύξεις, όπου καταφέρνει να επαναλαμβάνει τα ίδια αποφθέγματα μιας ολόκληρης ζωής, να τα ανακυκλώνει και να τα σερβίρει πάντα δροσερά κι «εύπεπτα», χωρίς κανείς να αντιλαμβάνεται την επαναλαμβανόμενη λαθροχειρία του, σε κείμενα και αποφθέγματα της σοφίας που είναι υποχρεωμένος να διδάσκει στους μαθητές του. Διεκδικεί ακόμη κάποιο βραβείο, αφού έχει ήδη εξοικονομήσει τις διάφορες ακαδημαϊκές διακρίσεις, αλλά ως γνωστόν τα βραβεία, όπως και οι εξετάσεις, δεν τελειώνουν ποτέ.
Τον συναντάμε κάποιο βράδυ, αφού έχουμε ήδη ακούσει πολλά για το μεγαλείο του, γύρω από το γιορτινό τραπέζι με τη γαλοπούλα, που του παραθέτει ευγενικά ο επαρχιώτης ομότεχνός του, σε κάποια πόλη των Ηνωμένων Πολιτειών, αρκετά χιλιόμετρα μακριά από το Χάρβαρντ, την ημέρα των Ευχαριστιών. Δεν μας εκπλήσσει πια, κι ας ξετυλίγει το ποιητικό του ρεπερτόριο με τη γνωστή άνεση, και την ετοιμόλογη κοινωνική του ευστροφία. Ο άνθρωπος, ο ποιητής μας, υπερασπίζεται τον μύθο του, κι η υποστήριξη του προσωπικού μύθου, όταν είσαι υποχρεωμένος να τον επαναλαμβάνεις, είναι πιθανόν να οδηγήσει σε κάποια κατάχρηση του ποιητικού κλισέ, και ως μανιέρα πλέον εύκολα οδηγεί τα συναισθήματά μας στα πλαίσια της θυμηδίας. Δεν μας στενοχωρεί ούτε η αναίτια επιθετικότητά του προς τον ομότεχνο οικοδεσπότη του: το μεγαλείο ως γνωστόν χρειάζεται το αντίθετό του, για να αναγνωρισθεί ως τοιούτον. Αν δεν τσαλαπατήσει και μερικές «μεγάλες προσδοκίες» τι μεγαλείο θα ʽταν;
Η αλήθεια είναι, πως μας στενοχωρεί που δεν ακούμε ούτε ένα στίχο του. Κάτι γίνεται την τελευταία στιγμή και η απαγγελία χάνεται. Δεν έχουμε σώσει ούτε έναν στίχο του, αλλά ο ποιητής είναι εκεί: τον έχουμε μπροστά μας με σάρκα και οστά. Φροντίζουν μάλιστα να μας πληροφορήσουν, πως ο ποιητής μας, ο μεγάλος ποιητής ʽΑϊρον Μος, βρίσκεται στην πόλη μας, για να προωθήσει το νέο του βιβλίο. Τι τους χρειάζεστε τους στίχους του;
Αγαπητέ αναγνώστη, ο μεγάλος ποιητής που έχεις μπροστά σου, περιοδεύει ανά την χώρα για να προωθήσει το νέο του βιβλίο, κι εσύ έτρεξες να τον ακούσεις για αυτό ακριβώς τον λόγο. Κανένας δεν σε κάλεσε για να ακούσεις ποίηση. Αγόρασες το βιβλίο του, αλλά και πάλι δεν άκουσες τίποτα. Ούτε έναν στίχο δεν βρήκες για να υπογραμμίσεις. Θέλω να σου εκμυστηρευθώ πως έχω σε μεγάλη υπόληψη το πρωταρχικό κριτήριο της λογοτεχνικής αξίας, που δεν είναι άλλο από το πρωτόγονο εργαλείο της μνήμης σου: αν δεν θυμάσαι τίποτα μετά από μια ανάγνωση είναι σαν να μην έχεις διαβάσει τίποτα. Η μνήμη είναι αυτή που μας κάνει κριτικούς, η μνήμη είναι αυτή που απονέμει πρώτη την λογοτεχνική διάκριση.
Στη μνήμη σου στοχεύουν και οι δημόσιες σχέσεις, γιατί μπορεί να μην θυμάσαι ούτε καν ένα στίχο του Άιρον Μος, έχεις όμως συνταιριάξει το όνομά του με την ποίηση. Δεν μπορείς να τον αποκαλέσεις πια, ούτε Τζέησον Μος, ούτε Τζακ Άϊρσομ. Για σένα η ποίηση έχει ένα συγκεκριμένο όνομα, άσχετα αν δεν ακούς ούτε ένα στίχο του. Ποιος ακούει την ποίηση στις μέρες μας για να σε μαρτυρήσει; Τα ονόματα ακούμε όλοι μας σχεδόν και που καιρός για στίχους…
Σύνελθε, αγαπητέ αναγνώστη, ξύπνα από το κακό όνειρο, αποτίναξε τον εφιάλτη…Δεν μπορεί να συμβαίνουν παρόμοια πράγματα στις μέρες μας…Έχουμε όλα τα κριτήρια και τα μεθοδολογικά όπλα για να απομακρύνουμε από εμάς μια παρόμοια έκφανση του λογοτέχνου και δη του ποιητή…Αυτά μπορεί να συμβαίνουν, ως απειλητική εκδοχή πέραν του Ατλαντικού, αλλά ουδεμία σχέση και προοπτική αναπτύξεως ενέχουν στο εύκρατο λογοτεχνικό μας γίγνεσθαι…Εμείς προσερχώμεθα επιμελώς και μετά φόβου ενσκήπτομε στας γραφάς, την καλλιέπεια των στίχων επιθυμούμε κι αναζητούμε…Δεν υποκύπτομε στην αίγλη των ονομάτων…
Έχεις δίκαιο, αγαπητέ αναγνώστη. Ο μεγάλος ποιητής Άϊρον Μος, δεν υπάρχει. Μην φοβάσαι. Δεν απειλεί την αναγνωστική σου ετοιμότητα, τα λογοτεχνικά σου αντανακλαστικά, ό,τι κι αν κάνει δεν εγγράφεται στην ιστορία της εγχώριας λογοτεχνίας…Τα ήθη και τα έθιμα πέραν του Ατλαντικού δεν απειλούν τη βαθυστόχαστη ρουτίνα των αναγνωστικών σου αξιών…Είναι απλώς ένα φάντασμα, μια απρόσμενη παρουσία, ένα αντρείκελο, που μας διέγειρε την φαντασία στον θερινό κινηματογράφο του Δήμου μας, φέτος το Καλοκαίρι…Ατελώς ενδεδυμένοι έως αδιάφοροι παρήσταμεν στην βραχύβια εμφάνισή του επί της οθόνης…Δεν ενθυμούμαστε καν το όνομα του σκηνοθέτου, η μη των πρωταγωνιστών: ο Γουίλιαμ Χαρτ και η Μέριλ Στριπ στο «Κάτι Αληθινό» (One True Thing), όπου το αληθινό δεν είναι φυσικά ο μεγάλος ποιητής ʽΑϊρον Μος, αλλά κάτι άλλο: η αρρώστια, ο θάνατος…
Η αρρώστια, ο θάνατος της ποίησης δεν είναι τάχα ο μεγάλος μας ποιητής;
Σωτήρης Παστάκας, Περιοδικό “Νέα Εστία”
