«Σβήνουν οι μνήμες θαρρώ, όταν θέλεις να τις σβήσεις. Όμως είναι τιμητικό και για εμάς τους ίδιους αλλά και για όσους κάποτε ερωτευθήκαμε να θυμόμαστε, ακόμη και τον πόνο του έρωτα που τελειώνει, γιατί αυτή η μνήμη μας θυμίζει το πόσο ανοιχτή έχει υπάρξει η καρδιά μας και φέρνει πιο κοντά στον ενδότερο εαυτό μας»
Η Ιωάννα Καραμαλή μιλάει στο Ποιείν για την ποιητική της συλλογή με τίτλο «Θα γεννηθώ χρώματα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μετρονόμος. Η ποίησή της είναι μια υπόσχεση, μια προσευχή και ένας όρκος για την αναγέννηση μέσω των χρωμάτων. Δεν εξυμνεί το χρώμα όπως υπόσχεται ο τίτλος αλλά εξυγιάνει όπως χαρακτηριστικά θα μας πει εκείνες τις «Λευκές πληγές». Άλλωστε όταν το σώμα πονά, το χρώμα θεραπεύει…
ΆΣΠΡΕΣ ΜΙΚΡΕΣ ΖΩΕΣ
Άχρωμος πλανιέσαι
με ένα βλέμμα δίψας
κουνώντας εκστατικά τα χέρια
στο μαύρο και στο γκρίζο
άσπρες μικρές ζωές
με μανία καταπίνεις
μήπως σε λυτρώσουν
από τα φαντάσματα της μνήμης.
-Μιλήστε μας για τον τίτλο της ποιητικής σας συλλογής «Να γεννηθώ χρώματα»
ΙΚ: Πρόκειται για έναν βιωματικό τίτλο, θα τολμούσα να πω. Είναι μια υπόσχεση, μια προσευχή και ένας όρκος για την αναγέννηση μέσω των χρωμάτων. Αν και φαινομενικά ο αναγνώστης θα περίμενε ποιήματα που εξυμνούν το χρώμα ή ίσως μια ποίηση πιο «χρωματιστή», είναι αλήθεια πως το λευκό κυριαρχεί σε μεγάλο μέρος των ποιημάτων και πάνω σε αυτό ακριβώς επιστρέφει ο τίτλος ώστε να εξυγιάνει εκείνες τις «Λευκές πληγές».
`
– Διακρίνεται σε δυο μέρη: «Περιπλάνηση στο σώμα» και «Αποπλάνηση στο χρώμα» . Εμπνευσμένοι και οι δύο τίτλοι. Tι συμβολίζουν;
ΙΚ: Είναι ένα λογοπαίγνιο για την πορεία από το σώμα στο χρώμα και την περιπλάνηση που μπορεί να καταλήξει εκούσια αποπλάνηση. Το σώμα πονά, το χρώμα θεραπεύει.
-Μου άρεσε πολύ το ποίημα σας «Να γεννηθώ χρώματα».
Σε πλαγιές να ξαπλώνω
Μέσα μου να σταλάζουν οι εποχές
Να με μετουσιώνουν.[..]
Να γεννηθώ χρώματα
κι ας είναι ο φόβος μου λευκός
μαύρη η ανυπαρξία
σε πείσμα κάθε στεναγμού
να υποτάξω την κυριαρχία
εκείνου του βασίλειου
της γκρίζας πολιτείας
που αχόρταγα θέλει να μας καταπιεί
σε μια στροφή αδυναμίας.
-Η πολυχρωμία είναι μια αναγέννηση που προκαλεί χαρά και ξεγνοιασιά;
ΙΚ: Βιώνω το χρώμα όχι απαραίτητα σαν ξεγνοιασιά μα ούτε και ως χαρά, ούτε θεωρώ πως αυτός θα έπρεπε να είναι ο στόχος. Το χρώμα συμβολίζει για μένα απόφαση, ζωή, συνειδητοποίηση και δύναμη, σε αυτό το πλαίσιο η αναγέννηση υπογραμμίζει τη γενναιότητα και την εσωτερική δύναμη του καθενός μας η οποία εμπεριέχει χρώματα και αποχρώσεις που ίσως να μην έχουμε καν αντικρύσει ακόμη.
-Ξεχώρισα το ποίημα σας με τίτλο «Φθινόπωρο»
Φεύγοντας άφησες ίχνη
Φύλλα φθινοπωρινά
Που ξεψυχούσαν αθόρυβα
Πίσω από τα βήματά σου
Θάνατοι ανεπαίσθητοι
Σαν απαλά φιλιά
Στο χώμα που τους γέννησε.
Φεύγοντας δεν μπόρεσα
Να σε ακολουθήσω
Τρόμαξα μήπως και ράγιζα
Τα μόνα που άφησες πίσω
Κι έμεινα εκεί για πάντα
Το φθινόπωρο ν’ αναστήσω.
-Μπορεί η αγάπη να ξαναζήσει το φθινόπωρο ή ένα κομμάτι μας πεθαίνει μαζί του;
Η αγάπη μπορεί να αναβιώσει τα πάντα, μοιραία όμως κάποια κομμάτια μας πεθαίνουν καθημερινά και στη θέση τους γεννιούνται νέα. Ο αποχαιρετισμός και η νοσταλγία είναι φόρος τιμής στους εαυτούς που αποχαιρετούμε καθημερινά σε μια πορεία προς την αρμονία και την ολοκλήρωση.
-Στο ποίημα σας «Ξεχασμένα χρόνια» μιλάτε για έρωτες που έκαναν τον κύκλο τους όμως είναι ακόμη εκεί..
Οι ματιές σου έδυσαν στον ώμο μου
Θολά κάρβουνα
Που η φωτιά τους σώπασε
Και το δέρμα μου μοναχική έρημος ζήλεψε του φθινοπώρου του χώμα.
Δεν ήρθαν ποτέ τα πρωτοβρόχια
Ούτε και τ’ ουρανού η συμπόνια
Τα μόνα που πλησίασαν
Ήταν κάτι ξεχασμένα χρόνια.
-Οι μνήμες σβήνουν;
ΙΚ:Σβήνουν οι μνήμες θαρρώ, όταν θέλεις να τις σβήσεις. Όμως είναι τιμητικό και για εμάς τους ίδιους αλλά και για όσους κάποτε ερωτευθήκαμε να θυμόμαστε, ακόμη και τον πόνο του έρωτα που τελειώνει, γιατί αυτή η μνήμη μας θυμίζει το πόσο ανοιχτή έχει υπάρξει η καρδιά μας και φέρνει πιο κοντά στον ενδότερο εαυτό μας.
-Στη συλλογή σας με τίτλο «Σύννεφα» ο αναγνώστης διακρίνει πολλά σύμβολα όπως τα κύματα, η αγάπη, το μυστικό, τα σύννεφα, την καταιγίδα, το «εγώ» μας.Τι κοινό έχουν οι λέξεις και πώς συνδέονται μεταξύ τους;
Κάποτε περπατάγαμε μαζί στα κύματα
κι έπιανες σύννεφα
τον βηματισμό να ελαφρύνεις
κι εγώ έβρισκα όμορφο
κάθε σύννεφο που μου έδινες.
Θαρρούσα πως ήταν αγάπης μυστικό
και κρυφά το φύλαγα μέσα στην καρδιά μου
ώσπου καταιγίδα γέννησαν τα σωθικά μου.
Κι ένιωσα πρώτη φορά να πνίγομαι
μες στον κυματισμό μου
και σύννεφα να σκεπάζουν
το ίδιο το εγώ μου.
ΙΚ: Συνδέονται μέσω του νοητού πίνακα που γέννησε το ποίημα. Ένα ζευγάρι ερωτευμένο περπατά στα κύματα, είναι ο έρωτας που ακόμη και το αδύνατο το κάνει να φαντάζει απτό και εύκολο. Είναι ένα ερωτευμένο ζευγάρι που χαζεύει τα σύννεφα, εκείνες τις υπάρξεις που αλλάζουν μορφές και στέκονται στολίζοντας τον ουρανό για τα μάτια των ερωτευμένων. Εκείνος της χαρίζει σύννεφα και εκείνη με θαυμασμό τα καταπίνει και την κάνουν να ανασηκώνεται από τον βηματισμό της, σχεδόν να πετά. Εκείνη τα θεωρούσε «αγάπης μυστικό» αφού κανείς δεν της είχε προσφέρει ξανά σύννεφα, ωστόσο τα ίδια αυτά σύννεφα κι όσα εκείνος της χάρισε, είναι εκείνα που φέρνουν την καταιγίδα, κάτι που εκείνη δεν υποψιάστηκε γιατί ζούσε τον ενθουσιασμό του έρωτα. Τα όμορφα και αθώα σύννεφα είναι σε θέση φορές να γεννήσουν καταιγίδες τρομερές, καταιγίδες που καταπίνουν ανθρώπους. Θα έλεγα ότι πέρα από τον νοητό πίνακα η σύνδεση των λέξεων ακολουθεί την πορεία του έρωτα ως την απομάγευση.
-Το λευκό και το μαύρο πρωταγωνιστούν στη συλλογή σας, συμφύρονται με μοναδικό τρόπο. Τι συμβολίζουν οι χρωματισμοί στην ποίηση σας;
ΙΚ: Τα χρώματα συμβολίζουν τη δύναμη και τη ζωή, τη γενναιότητα και την τόλμη, την αναγέννηση. Ωστόσο αν θα αναφερόμουν στα βασικά χρώματα της συλλογής, το λευκό και το μαύρο που αναφέρατε θα μπορούσα να δώσω πολλές εκ διαμέτρου αντίθετες νοηματοδοτήσεις. Το ίδιο το λευκό φορές συμβολίζει την αγνότητα όπως συνηθίζεται στην ποίηση, το απόλυτο «πόνος λευκός», το κενό, το ανυπεράσπιστο, την ξεγνοιασιά, την απουσία, τη λευχαιμία «λευκές πληγές», την άσπρη σκόνη «λευκές άγκυρες» κοκ. Τα χρώματα στην ποίησή μου διηγούνται ιστορίες δικές μου και ανθρώπων που έχω συναντήσει, με έναν πιο σιωπηλό τρόπο για να «χαράξουν» λίγο λιγότερο στην πρώτη ανάγνωση και να διατηρούν τα μυστικά για τις τυχόν επόμενες αναγνώσεις.
-Είναι η νοσταλγία και η μνήμη το ίδιο δημιουργικοί συντελεστές στην ποίηση όσο κι ο έρωτας κι ο πόνος;
ΙΚ: Πιστεύω πως ναι, όπως μπορεί να είναι και οποιοδήποτε συναίσθημα που βιώνουμε συνειδητά και επιτρέπουμε να μας κατακλύσει. Η νοσταλγία, η μνήμη, ο πόνος, η συγκίνηση, ο φόβος, η αγάπη, η ματαίωση, η ελπίδα, η μαγεία, η απομάγευση, η απόγνωση, η χαρά, η θλίψη, ακόμη και το κενό… όλα μπορούν να είναι δημιουργικά όσο και λυτρωτικά καθώς απελευθερώνουν ενέργεια.
-Πόσο δύσκολη είναι τελικά η σύλληψη ενός ποιήματος; Χρειάζεται ένα δυνατό συναίσθημα ή ακόμη και μια τραυματική εμπειρία για να γραφτεί ένα ποίημα;
ΙΚ: Δύσκολα είναι τα δυνατά συναισθήματα που δεν μπορούμε να παραδέχτουμε ή να αντιμετωπίσουμε, δύσκολη είναι η απογύμνωση και δύσκολη είναι η θετική απόκριση ακόμη και στις πιο τραυματικές εμπειρίες. Δεν είναι δύσκολο το να φτάσεις κάπου λοιπόν, είναι φορές δύσκολο το να πάρεις την απόφαση να ξεκινήσεις αυτή την πορεία.
-Τι σημαίνει η ποίηση για εσάς;
ΙΚ: Η ποίηση είναι καταφύγιο, λύτρωση, σύντροφος και έρωτας για εμένα. Έχω αγαπήσει, έχω ταυτιστεί με ποιητές και ποιήτριες, έχω ανασάνει μέσα από τους στίχους τους, έχω ονειρευθεί μα και έχω πονέσει επίσης. Η ποίηση είναι ένας τρόπος ζωής και ευτυχείς όσοι τον ακολουθούν.
-Ποιο πιστεύετε ότι είναι το κριτήριο που ξεχωρίζει ένα καλό ποίημα;
ΙΚ: Ένα καλό ποίημα είναι εκείνο που χαρίζει την ανάσα ή τον αναστεναγμό στον αναγνώστη, εκείνο που κατορθώνει να εισχωρήσει μέσα από τα μάτια που διαβάζουν τις λέξεις και να αφήσει ένα μικρό ίχνος ύπαρξης.
-Κυρία Καραμαλή είναι μοναχικός ο δρόμος ενός ποιητή;
ΙΚ: Είναι μοναχικός ο τρόπος που παρατηρεί, που συγκινείται, που αναζητεί εκείνη τη μοναξιά για να μπορέσει να γεννήσει τους στίχους. Είναι μοναχική η αναπόληση, η νοσταλγία, η μνήμη. Μοναχικός μα όχι μόνος, ένας ποιητής έχει πολλούς εαυτούς που δεν φοβάται να αγκαλιάσει και να προκαλέσει.
–Αγαπημένο σας ποίημα;
ΙΚ: Ένα από τα πιο αγαπημένα μου ποιήματά ανήκει στον Σωτήρη Σελαβή από τη συλλογή «Μην αγαπάς, κοιμήσου», εκδόσεις Νεφέλη και το οποίο είχα την τύχη να διαβάσω πριν πολλά χρόνια στη σελίδα του Ποιείν.
(iii)
Ν’ αγγίζεις πάντα τη γυναίκα που κοιμάται
να εξαντλείς το χέρι στα μαλλιά της.
Να την αγγίζεις πάντα όταν κοιμάται
σαν να ζητάς συγγνώμη.
Με την υπομονή του γεωργού
να σκύβεις στη σιωπή της
να την ακούς να μεγαλώνει
ν’ ανθίζει, να ονειρεύεται.
Να χαϊδεύεις πάντα την κοιλιά της
να την κρατάς ζεστή γιατί είναι μόνη
γεμάτη άγχος, αίμα και θάλασσα
γεμάτη χαμηλά, σβησμένα πάθη.
Ν’ αγγίζεις πάντα τη γυναίκα
γιατί κοιμάται όπως δακρύζει’
αν γίνεις άτσαλος με την ψυχή
νευρική και λαμπερή θα φύγει.
Κι αν τα μάτια της ανοίξει ξαφνικά
φέρ’ τη στο πλάι, με τα γόνατα ψηλά
και πίσω της ξαπλώνοντας
αγκάλιασε την, φίλησε την.
Τότε μπορείς το στήθος της ν’ αγγίξεις
αλλά ποτέ, ποτέ το πρόσωπο της
αφού τα όνειρα της θα ερεθίσεις
μονάχα αν σ’ αγαπώ της ψιθυρίσεις.
ΙΚ: Σας ευχαριστώ πολύ για την όμορφη συνομιλία μας και καλή χρονιά.
ΓΧ:Κι εγώ σας ευχαριστώ πολύ, απόλαυσα τη συνομιλία μας.
*******************************************************************
Η Ιωάννα Καραμαλή γεννήθηκε στην Πάτρα και ζει στην Αθήνα. Σπούδασε Ιταλική γλώσσα και φιλολογία, καθώς και Ισπανική γλώσσα και φιλολογία στο ΕΚΠΑ. Είναι τελειόφοιτος στο ΠΜΣ «Ρητορική, Επιστήμες του Ανθρώπου και Εκπαίδευση». Είναι μεταφράστρια με γλώσσες εργασίας τα ιταλικά, τα ισπανικά και τα γαλλικά. Κυκλοφορούν ήδη μεταφράσεις της από τις εκδόσεις Βακχικόν (Ρήγμα, Αμόκ, Βιλγέβο και Μετέωρες χώρες).Ποιήματα της έχουν τιμηθεί με βραβεία (Γ’ Βραβείο Ποίησης, Πνευματική Συντροφιά Λεμεσού, Η’ Πανελλήνιος Λογοτεχνικός Διαγωνισμός, 28/11/2019 για το ποίημα «Μετέωρος δραπέτης») ενώ το διήγημα της «Εξέγερση» συμπεριλήφθηκε στη συλλογή διηγημάτων Αν δεν είμεθα τρελοί, δεν εκάναμεν την επανάστασιν, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα 2019.
Το ποίημα της «Άμαθο πέταγμα» συμπεριλήφθηκε στην Eιδική Aνθολογία για τον Γιάννη Ρίτσο, του Συνδέσμου Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου (ΣΠΕΚ) σε συνεργασία με τις εκδόσεις Αρχύτας. Tο ποίημα της «Ζάκυνθος» τιμήθηκε με Έπαινο αξίας, το 2022 από τη Ζακυνθινή Εστία Πολιτισμού και συμπεριλήφθηκε στο βιβλίο Foscolo, ο φιλόπατρις από τις εκδόσεις Κάκτος. Ποιήματα και μεταφράσεις της έχουν δημοσιευθεί σε ηλεκτρονικά και έντυπα περιοδικά.
Είναι πολύγλωσση, διδάσκει την ιταλική γλώσσα και απολαμβάνει τη δίνη της ζωής. Τον Μάιο του 2022 κυκλοφόρησε η πρώτη της ποιητικής συλλογή “Χαρακιές σε άσπρους τοίχους” από τις εκδόσεις Βακχικόν και τον Σεπτέμβριο του 2023 ακολούθησε η ποιητική της συλλογή “Θα γεννηθώ χρώματα” από τις εκδόσεις Μετρονόμο.
