Επιθεώρηση Ποιητικής Τέχνης

Κατηγορία

Ραδιόφωνο Ποιείν

Ραδιόφωνο Ποιείν

Ραδιόφωνο Ποιείν

Leoš Janáček, «Από το σπίτι των πεθαμένων», 1928

 

 

 

Το έργο αποτελεί διασκευή των «Αναμνήσεων από το σπίτι των νεκρών» του Ντοστογιέφσκι, την περιγραφή του καιρού που πέρασε εξόριστος σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Σιβηρία. Στα 90 λεπτά της η όπερα του Γιάνατσεκ αναβιώνει έναν κόσμο απόγνωσης.

 

`

**************************************************

Απόσπασμα από το βιβλίο «Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων»

σε μετάφραση Άρη Αλεξάνδρου

`

ΣTIΣ AΠOMAKPEΣ ΓΩNIEΣ της Σιβηρίας, ανάμεσα στις στέπες, τα βουνά ή τ’ αδιάβατα δάση, συναντάει κανείς πού και πού κάτι μικρές ασήμαντες πολιτείες, με χίλιους, το πολύ δυο χιλιάδες κατοίκους, με δύο εκκλησίες –η μια μέσα στην πόλη κι η άλλη στο νεκροταφείο– πολιτείες που μοιάζουνε περισσότερο μ’ ένα κεφαλοχώρι κοντά στη Μόσχα. Συνήθως είναι με το παραπάνω εφοδιασμένες με αρχιαστυνόμους, με παρέδρους κι όλους τους άλλους κατώτερους υπαλλήλους. Γενικά, αν και στη Σιβηρία κάνει κρύο, ο κάθε μικροζεστοθεσούλης το βρίσκει εξαιρετικά ευχάριστο να υπηρετεί εκεί πέρα. Γιατί εκεί ζούνε άνθρωποι απλοί, χωρίς φιλελεύθερες τάσεις. Oι συνήθειες είναι παλιές, γερές και οι αιώνες όχι μόνο δεν τις άλλαξαν, αλλά τις καθαγιάσανε κιόλας. Oι υπάλληλοι –που με το δίκιο τους παίζουνε το ρόλο των ευγενών της Σιβηρίας– είναι ή ντόπιοι ριζωμένοι Σιβηριανοί ή όσοι ήρθανε απ’ τη Ρωσία, απ’ τις μεγαλουπόλεις οι περισσότεροι, γιατί τους τράβηξαν οι έκτακτοι μισθοί, τα διπλά οδοιπορικά κι οι δελεαστικές ελπίδες για το μέλλον. Όσοι απ’ αυτούς ξέρουν να λύσουν το πρόβλημα της ζωής, μένουν σχεδόν πάντα στη Σιβηρία και μ’ απόλαυση ριζώνουν εκεί. Και πάντα προκόβουν. Μα οι άλλοι, οι επιπόλαιοι, κι όσοι δεν ξέρουν να λύσουν το πρόβλημα της ζωής, σύντομα νιώθουν πλήξη στη Σιβηρία και ρωτάνε θλιβερά τον εαυτό τους: «γιατί κουβαληθήκαμε εδώ πέρα;» Αυτοί περιμένουν μ’ ανυπομονησία να τελειώσει το τρίχρονο συμβόλαιο της υπηρεσίας τους κι όταν τελειώσει, αμέσως φροντίζουν για τη μετάθεσή τους και γυρίζουν στο σπιτάκι τους βρίζοντας και κοροϊδεύοντας τη Σιβηρία. Δεν έχουν δίκιο: Όχι μονάχα απ’ την άποψη της υπηρεσίας, μα κι από πολλές άλλες απόψεις αν εξετάσει κανείς το πράμα, φτάνει στο συμπέρασμα πως μπορεί να ζήσει κανείς θαυμάσια εκεί. Το κλίμα είναι υπέροχο. Υπάρχουν πολλοί αξιοπρόσεχτοι και φιλόξενοι μεγαλέμποροι, υπάρχουν πολλοί Ευρωπαίοι και αρκετοί πλούσιοι. Oι δεσποινίδες ανθίζουν σαν τα τριαντάφυλλα κι είναι ηθικές ως εκεί που δεν παίρνει. Το κυνήγι πετάει μέσα στους δρόμους και πέφτει μόνο του πάνω στον κυνηγό. Η κατανάλωση της σαμπάνιας φτάνει σε αμέτρητες ποσότητες. Το χαβιάρι είναι θαυμαστό. Η συγκομιδή σε μερικά μέρη είναι δεκαπέντε προς ένα. Γενικά μια γης ευλογημένη. Φτάνει μονάχα να ξέρεις να την εκμεταλλευτείς. Στη Σιβηρία ξέρουν και την εκμεταλλεύονται.

Σε μια απ’ αυτές τις εύθυμες κι ευχαριστημένες με τον εαυτό τους πολιτείες, με τον πιο αξιαγάπητο πληθυσμό, που η θύμησή τους θα μείνει για πάντα στην καρδιά μου, συνάντησα τον Αλέξαντρο Πετρόβιτς Γοριάντσικοβ.

Διαβάστε περισσότερα
Ραδιόφωνο Ποιείν

Κώστας Μουντάκης, «Αναφορά στον Καζαντζάκη», ΜΙΝΟS EMI, 1976

ΑΝΑΦΟΡΑ

Πώς ν’ αναλύσω με το νου
δάσκαλε τα γραμμένα,
να σοφιλιάζει η λύρα μου
με την δική σου πένα,
να παίζω και να τραγουδώ
της λευτεριάς τα κάλλη.

Χαρά σ’ αυτόν που θα την βρει
και λεύτερος να νιώσει,
να μη φοβάται τίποτα
να μην ελπίζει πράμα.

Διαβάστε περισσότερα
Αναγνώσεις, Ραδιόφωνο Ποιείν

Οδυσσέας Ιωάννου, «Ο Θάνος κι ο Μικρούτσικος / Μια αυτοβιογραφία μέσα από 24 συναντήσεις», εκδ. Πατάκης, 2011

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

`

Γεννήθηκα στις 13 Απριλίου 1947 στην Πάτρα, σε ένα νεοκλασικό, Αράτου 33 και Κορίνθου. Παλιά, αστική
οικογένεια, που ήρθε στην Πάτρα από τους Δελφούς στις αρχές του 19ου αιώνα. Ένας πρόγονός μου που λεγόταν
Γιάννης Μικρούτσικος –γνωστός και ως Γοργόγιαννος– είχε ένα καΐκι και έκανε εμπόριο, Πάτρα – Γαλαξίδι – Ιτέα. Γύρω στο 1830 εγκαθίσταται στην Πάτρα. Έκανε τρία παιδιά, ένας ήταν ο Αριστείδης. Αυτή είναι η πρώτη γενιά των Μικρούτσικων στην Πάτρα.  Ο Αριστείδης έκανε γιους και κόρες, ένα από τα παιδιά του ήταν ο παππούς μου ο Στέργιος. Ο παππούς πέθανε όταν η γιαγιά μου ήταν τεσσάρων μηνών έγκυος στον πατέρα μου, γι’ αυτό και ο πατέρας μου πήρε το ίδιο όνομα, Στέργιος. Στα χρόνια τους έφτιαξαν ένα εργαστήριο, που αργότερα εξελίχτηκε σε εργοστάσιο ζυμαρικών. Το εργοστάσιο χρεοκόπησε το 1937.
Ήταν μία αστική, συντηρητική οικογένεια. Ήταν σκάνδαλο που ο πατέρας μου, ως φοιτητής μαθηματικών την περίοδο 1932-36, επέστρεψε στην Πάτρα ως κομμουνιστής. Ήταν  ένας από τους λίγους δακτυλοδεικτούμενους κομμουνιστές στην Πάτρα εκείνη την εποχή, ένας ‘δικός τους’ που αλλαξοπίστησε. Γιατί, ναι μεν η Πάτρα κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα είχε ένα σημαντικό κίνημα αναρχικών –εννοώ θεωρητικών του αναρχισμού, οπαδών του Προυντόν–, αλλά μην ξεχνάμε πως ήταν μια πόλη που έβγαζε πρωθυπουργούς.  Ο πατέρας μου επέστρεψε έναν χρόνο πριν χρεοκοπήσει το εργοστάσιο. Όλη η οικογένεια έμενε σε μία σειρά νεοκλασικών – μάλιστα, όταν πρωτολειτούργησαν οι αστικές συγκοινωνίες, υπήρχε Στάση Μικρούτσικου. Το σπίτι ήταν μεγάλο, ψηλοτάβανο, με ζωγραφιές και μαιάνδρους στο ταβάνι (έγραψε ο Καρυωτάκης: «μαίανδροι στο χορό τους με τραβάνε») και παρατηρώντας καθημερινά αυτά τα σχήματα μου έγιναν οικεία.

`
Ο πατέρας μου, λίγο πριν γεννηθώ, ήταν καθηγητής μαθηματικών στο Αγρίνιο. Τον έδιωξαν από το σχολείο, λόγω
πολιτικών φρονημάτων, και έκανε φροντιστήρια. Ήταν πολύ αγαπητός στους μαθητές του, κάτι που αποδεικνύεται από το εξής γεγονός. Η Αιτωλοακαρνανία ήταν μία περιοχή στην οποία κυριαρχούσαν οι οπαδοί του ΕΔΕΣ και του Ζέρβα. Οι μαθητές του –στην πλειοψηφία τους από οικογένειες ‘Ζερβικών’– έκριναν σκόπιμο να τον συνοδέψουν μετά την απόλυσή του με τα πόδια μέχρι τον Γαλατά, φοβούμενοι ότι ο ΕΔΕΣ θα επιχειρούσε να τον σκοτώσει, πράγμα σύνηθες εκείνη την περίοδο. Θυμάμαι έντονα εικόνες από τα δύο-τρία πρώτα χρόνια της ζωής μου. Ο αδερφός του πατέρα μου –ο οποίος ήταν υπεύθυνος για το εργοστάσιο– ήταν ένας πολύ μορφωμένος άνθρωπος, γλωσσομαθής, αλλά έζησε μια μποέμικη ζωή, με πολλά ταξίδια στο εξωτερικό, με αποτέλεσμα τη χρεοκοπία του εργοστασίου.

Γνώρισε τη γυναίκα του αμαξά της οικογένειας, την ανάγκασε να χωρίσει από τον άντρα της, την παντρεύτηκε, έκαναν παιδιά, αλλά κατά τη διάρκεια της Κατοχής εξαφανίστηκε. Η οικογένειά του έμεινε στον αέρα. Μετά την Κατοχή, παρά τις οικονομικές δυσκολίες, πήρε ο πατέρας μου τη γυναίκα του αδερφού του και τα τρία παιδιά και τους έφερε σπίτι να ζήσουμε όλοι μαζί. Απέναντι από το σπίτι, υπήρχε  ένα ιδιωτικό σχολείο –του Σωτηρχόπουλου– που το χρησιμοποίησε η Γκεστάπο στην Κατοχή για φυλακές. Όταν έκαναν πρόβες τα παιδιά –το 1949– για τους σχολικούς εορτασμούς των εθνικών επετείων, άκουγα από το μπαλκόνι μου τους σαλπιγκτές και τους τυμπανιστές και ‘ξεσήκωνα’ όλους τους ρυθμούς τους με απόλυτη ακρίβεια σε ένα μικρό τυμπανάκι.

Διαβάστε περισσότερα
Ραδιόφωνο Ποιείν

Αλμανάκ Ποιείν 2019: Οι 4+1 δίσκοι μελοποιημένης ποίησης (γράφει ο Σπύρος Αραβανής)

1. Χάρης Κατσιμίχας, «Από τους κήπους των ψιθύρων» (ποίηση: Κ. Παπαγεωργίου, Α. Χιόνης, Γ. Βαρβέρης), εκδ. ogdoo, 2019.

Ο Χάρης Κατσιμίχας βγάζει στην επιφάνεια ένα έργο που δούλευε για πολλά χρόνια πάνω σε τρεις ποιητές της γενιάς του ’70 επιλέγοντας ορισμένες από τις καλύτερες και πιο αντιπροσωπευτικές ποιητικές τους στιγμές. Η μουσική του ιστορία μαζί με τον αδελφό του Πάνο όσον αφορά τις μελοποιήσεις ποιημάτων, είναι πλέον χαραγμένη στο σύγχρονο DNA της εγχώριας συναφούς εργογραφίας καταθέτοντας τον δικό τους μουσικό «τρόπο» θέασης και ανάδειξης ενός ποιητικού λόγου. Σε αυτήν την εργασία ο Χάρης Κατσιμίχας μελοποιεί έχοντας πάντα το κριτήριο και το ένστικτο του κειμένου και δημιουργεί οκτώ ψιθύρους (εδώ με την έννοια του υποδόριου ποιητικού μηνύματος- συμβολισμού κόντρα στις μεγάλες «φωνασκίες» των ποιητών αλλοτινών και όχι μόνο εποχών) στους οποίους εμπεριέχονται ποικιλόμορφα μουσικά είδη (ακόμα και μέσα στο ίδιο τραγούδι) προσαρμοσμένα στις απαιτήσεις του λόγου, αλλά και στην ερμηνευτική -εδώ ως θεωρητικός όρος- προσέγγιση του συνθέτη.  Δίπλα σε αυτά η ενισχυτική- ενορχηστρωτική φροντίδα (ως φορέας υλοποίησης της ατμόσφαιρας που είχε φανταστεί ο ίδιος ο Κατσιμίχας) του Θύμιου Παπαδόπουλου και την τεράστια σκιά του (και παραγωγού του δίσκου) Θάνου Μικρούτσικου. Ερμηνευτικά αποφασίζει να τους δώσει μια ζωντανή «ζωή» αφού ο ίδιος έχει επιλέξει να απέχει από τις ζωντανές εμφανίσεις και πράττει ευστοχότατα:  οι ερμηνείες του Χρήστου Θηβαίου είναι το δεύτερο μεγάλο κερδισμένο στοίχημα (μετά δηλαδή τις μελοποιήσεις) αφού παραπέμπουν ευθέως στον τραγουδιστικό τρόπο του Χάρη Κατσιμίχα (στις ανάσες, στις παύσεις, στο τραγουδιστικό «σαρκασμό», τον επιτονισμό των λέξεων, στη θεατρική εκφορά κ.ά.) σε συνδυασμό βεβαίως με τη δική του ιδιαίτερη τεχνοτροπία. Ένας δίσκος για μυημένους ακροατές και αναγνώστες και αυτή η επισήμανση όχι με την ελιτίστικη χροιά της, αλλά με την ουσιαστική πρόσληψη της τέχνης ως σάρκα.

Διαβάστε περισσότερα
Ραδιόφωνο Ποιείν

«Τα τραγούδια των Χριστουγέννων» (μεταγραφή: Τάκης Φαραζής), εκδ. fagottobooks, 2013

Είκοσι πιανιστικές εκδοχές γνωστών Χριστουγεννιάτικων τραγουδιών σε μεταγραφή του Τάκη Φαραζή

`

Η έκδοση καλύπτει ένα μεγάλο εύρος μουσικών απαιτήσεων, από απλές διασκευές για τα πρώτα μουσικά επίπεδα μέχρι πιο σύνθετες και απαιτητικές τόσο τεχνικά όσο και εκφραστικά.**Έτσι σε αρκετές περιπτώσεις το ίδιο τραγούδι προτείνεται με δυο διαφορετικούς τρόπους που μπορούν να παιχτούν είτε αυτόνομα είτε σε συνέχεια δημιουργώντας μεγαλύτερη ποικιλία στην πυκνότητα και τις δυναμικές του μουσικού κείμενου.

Ελπίζω με το βιβλίο αυτό να αφεθείτε σε μια συναρπαστική Χριστουγεννιάτικη περιπέτεια, να αναζητήσετε τη δίκη σας εκφραστική ταυτότητα παίζοντας με τις ιδέες που θα συναντήσετε, να χαρίσετε στους δικούς σας στιγμές χαράς, ενθουσιασμού και συγκίνησης, να αλληλεπιδράσετε δημιουργικά με την αόρατη μαγεία των Χριστουγέννων. 

Τάκης Φαραζής

`

 

 

`

Διαβάστε περισσότερα