Σ’ αγαπώ μέχρι θανάτου: Για το “Κηδεύω”  του Δημήτρη Δημητριάδη

Κηδεύω σημαίνει ερωτεύομαι ξανά μέσα από τον αποχαιρετισμό του πρόσωπου που θάβω. Κηδεύω σημαίνει να ερωτεύομαι ξανά το βλέμμα του Άλλου στη γαλήνια μορφή του θανάτου του, τη στιγμή του θανάτου, όταν ο Άλλος δεν είναι πια ο Άλλος-μου, αλλά αυτός που κάποτε-με-συντρόφευε-αλλά-δεν-με-συντροφεύει-πια. Κηδεύω επομένως σημαίνει να ερωτεύομαι την απουσία σου, καθώς μαζί σου φεύγει κι ένα κομμάτι του εαυτού μου.

Ας μιλήσουμε κάπως ανορθόδοξα για την τριλογία ξεκινώντας από το τέλος, το τρίτο βιβλίο, τον Χερετισμό. Το χερί που δίνω και με καίει καθώς το δίνω σε κείνον που δεν το ‘χει πια μα το κουβαλά στην καρδιά του και τον πάει όπου τον πάει η καρδιά του, διότι είναι και δική μου καρδιά που κουβαλά την καρδιά του μέσω του χεριού μου, μου δίνει τη φλόγα, τη φωτιά, τη θέρμη του ενώ βρίσκομαι εναγωνίως στην αντίπερα όχθη τη ζωής, χωρίς να σκέφτομαι, χωρίς να ζητώ τίποτα παρά μόνο το χέρι μου στο χέρι του μέσα στα σκληρά πέρλινα δόντια της νύχτας, αυτής της Νύχτας που είναι βαθύτερη από κάθε νύχτα που σημάδεψε αυτή τη γη που λέμε Γη, καθώς περπατάμε από την ύψιστη φωτιά του Θαβώρ και του Γεδέων μέσα σ’ όλες τις γενιές που έρχονται και φεύγουν όπως ήρθε κι όπως έφυγε, γιατί «σε βαθμό ανθρωπότητας το χέρι δεν έχει ακόμη υψωθεί κείται πάνω στο στήθος το φως υποκύανο τα δάχτυλα τα νύχια δάχτυλα επιμήκη νύχια επιμήκη η γλυπτική διάταξη αρτιμελούς αγάλματος σε κατάκλιση μέσα στο υποκύανο φως λοξό ψυχρό λες και προβαίνει από ανοιγμένο καταψύκτη ή λες κι αναπετάχτηκε από γυάλινο παράθυρο σ’ αιφνίδιο πάγο που αχνίζει με πυκνούς κρυστάλλινους οξείς υδρατμούς το κρεβάτι και η ώρα περί το μεσονύκτιο ο ύπνος επί θύραις και η στιγμή απείρως επαναλαμβανόμενη αλλά επιρρεπής διόλου στην χειραγωγία των άπειρων επαναλήψεων απεναντίας αυστηρή ρυμοτομία τού ανεπίτρεπτα απείρακτου καθεστώτος» (Χερετισμός, 9-22).

Ποιητική ενατένιση του ποικιλοτρόπως πάσχοντος οργανισμού

Η συγκεκριμένη ποιητική συλλογή της Φωτεινής Βασιλοπούλου, εκδόθηκε το 2021, αποτελείται από τρία ξεχωριστά τμήματα. Στο πρώτο (Πειραγμένος μύθος) περιλαμβάνονται δεκαέξι ποιήματα. Στο δεύτερο (Πικρό μέλι) δώδεκα, και στο τρίτο (Flora clandestina) έντεκα.

Το αντικείμενο της παρούσας συλλογής έχει ήδη αναλυθεί κατά κόρον από διάφορες άλλες κριτικές και παρουσιάσεις, με δεδομένο το γεγονός ότι κυκλοφόρησε πριν κάποια χρόνια και έτσι έχουν γραφεί αρκετά και χρήσιμα στοιχεία πάνω σε αυτό, όπως παρατηρούμε στην αρκούντως πρακτική και πολύχωρη βάση της βιβλιοnet. Ο γράφων σήμερα ετούτο το μικρό σημείωμα γι’ αυτή την ποιητική συλλογή, ίσως λόγω πολύχρονης επαγγελματικής ενασχόλησης με την ιατρική και ειδικότερα την ειδικότητα της Χειρουργικής σε κακοήθεις παθήσεις, έχει εστιάσει το ενδιαφέρον του κυρίως στο δεύτερο μέρος, το «Πικρό μέλι».

Θα μπορούσα έτσι να υποστηρίξω ότι εκεί βρίσκεται πιθανότατα και το πιο ιδιότυπο και ενδιαφέρον επίτευγμα της ποιήτριας Βασιλοπούλου, αφού προχώρησε στη μετατροπή πολλών όρων της ιατρικής επιστήμης, των εσωτερικών τμημάτων της νοσοκομειακής δομής, κάποιων γνωστών και μη, στο πλατύ κοινό, ασθενειών και ειδικότερα διαγνωστικών παρακλινικών εξετάσεων, της διάγνωσης, του πόνου των ασθενών, της αναμονής της πολυπόθητης χειρουργικής επέμβασης και τόσων άλλων διαδικασιών που λαμβάνουν χώρα καθημερινά στα Νοσοκομεία, σε καθαρά ποιητικό υλικό.

Ο τίτλος της όλης συλλογής «Φυτρώνει άγρια ζάχαρη», βεβαίως, αποτελεί ένα κατά κάποιο τρόπο μικρό ποιητικό παράδοξο, αφού η μεν ζάχαρη παραπέμπει στην απόλαυση της γλυκύτητας, το δε επίθετο «άγρια», σηματοδοτεί την μη αναμενόμενη παρουσία και μεγάλωμα ενός φυτού ενώπιόν μας. Την αναπάντεχη σε τελική ανάλυση παρουσία του, η οποία λογικά ακυρώνει και την υπόθεση της τρυφερότητας. Και εδώ εστιάζεται, κατά τη γνώμη μου, το κύριο ενδιαφέρον του δεύτερου τμήματος της συλλογής. Η ποίηση αναδύεται αφ’ εαυτής μέσα από τα βάσανα, τους πόνους και τις ταλαιπωρίες συνανθρώπων μας οι οποίοι, ούτως ή άλλως, θα βιώσουν όσα είναι απαραίτητα για όσο το δυνατόν καλύτερη βελτίωση της υγείας τους, ή έστω ανάσχεσης μιας εν εξελίξει κακοήθειας.

Η αισθητική, ως δομημένος λόγος

Στην ποιητική συλλογή του Αχιλλέα Αναγνώστου, «Σκοτάδι με άρωμα celluloid», από τις Εκδόσεις Υψικάμινος, παρατηρούμε μία ιδιαίτερη αισθητική προσέγγιση, που επιχειρεί να χαρτογραφήσει τα όρια της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης μέσα από τις σκιές του κινηματογραφικού φιλμ και του αστικού περιβάλλοντος.Η συλλογή αποτελείται από 17 ποιήματα.

Είναι μια εποχή, μία περίοδος του κινηματογράφου, μεταξύ του 1915 έως το 1930, στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Είναι ένα σημείο εκκίνησης όπου κυριαρχούν ακόμα οι βουβές ταινίες και η ζωντανή μουσική εντός των κινηματογραφικών αιθουσών, όπου η ανθρώπινη ύπαρξη διεκδικεί την εσωτερική της αλήθεια, μέσα από τις αυταπάτες της φωτεινής οθόνης. Η συλλογή μεταφέρει τις μορφές, τα βλέμματα, τις σιωπές, τα γεγονότα που χάθηκαν πίσω από τα καρέ, αφήνοντας το ανεξίτηλο αποτύπωμά τους στη συλλογική και στην ατομική μνήμη. Ο ποιητής, μέσα από τη μελέτη της κινηματογραφικής ανατομίας της εποχής στη οποία αναφέρεται, και της ανθρώπινης συμπεριφοράς, προσφέρει μια βαθιά κατάθεση αισθητικής και υπαρξιακής αδημονίας.

Η συλλογή αποτελείται από μία σειρά δομημένων ποιητικών καταθέσεων, όπου κάθε ποίημα λειτουργεί ως ένα ξεχωριστό αισθητικό ή βιωματικό στιγμιότυπο. Ο Αχιλλέας Αναγνώστου, αξιοποιώντας τα εκφραστικά μέσα της εικονοποιίας, και τους κανόνες του δομημένου ρεαλισμού, μεταφέρει στον αναγνώστη γεγονότα και καταστάσεις που καθορίζουν την εσωτερική διαδρομή του ατόμου“Στο μέσον της πλατείας καθιστός/παρατηρώ από ώρα τους θεατές να θορυβούν./Ένας εδώ, ένας εκεί, όλο κάποιος κάτι λέει./«Οι βουβές είναι καλύτερες», σχολιάζει ο δίπλα”, σελίδα 7.

Στη σελίδα 14, “Υποψήφιοι Ενιαίου Μετώπου Εργατών-Αγροτών/έμπροσθεν της οθό̃νης./Περισσότεροι από̃ τριακόσιοι νοματαίοι ορθοί./ Απότομη παύση χαλαζόπτωσης./Η κατακλείδα του Μωύς ακούγεται τώρα καθαρά:/«Αμπάσιο λα μπουρζουαζία, αρίβα ιλ παρτίτο κομμουνίστα».”,γράφει ο ποιητής, μεταφέροντας παραστατικά τη μετάβαση από την εσωτερική παρατήρηση στη δημόσια δέσμευση. Η ποίησή του, μέσω του δρώντος υποκειμένου, μεταφέρει τον προβληματισμό που γεννά η ανάδειξη στιγμών, που συχνά διαφεύγουν από τη δημόσια προσοχή. Πρόκειται για μία διαδικασία γραφής που δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ουσιαστική ταύτιση.

Γκέλη Ντηλιά, μία ειλικρινής ποιητική φωνή, απελευθερωμένη από στερεότυπα, ταμπού και υποκριτικούς καθωσπρεπισμούς.

Μία σκληρή και πολλές φορές ωμή γραφή από μία γυναικεία παρουσία που παρότι ζει και εργάζεται στην επαρχία δεν κουβαλά το κόμπλεξ του επαρχιωτισμού, απεχθάνεται την σεμνοτυφία, αλλά και δεν φοβάται να μιλήσει ελεύθερα.

Η δουλειά της και συγκεκριμένα η ποιητική της συλλογή «Σε πρώτο πρόσωπο» που εκδόθηκε από τις καλαίσθητες εκδόσεις ΑΩ του Πέτρου Μιχάλη, μας φέρνει στο νου τους στίχους ενός εκ των επιφανέστερων Αμερικανών ποιητών του Walt Whitman, ο οποίος έγραφε : «Γυναίκες μην ντρέπεστε. Εσείς είστε οι πύλες του σώματος και εσείς είστε οι πύλες  της ψυχής».

Με το έργο της αυτό μιλά για τον έρωτα, με τον δικό της ξεχωριστό τρόπο. Χωρίς ντροπές, χωρίς ενοχές, ξεπερνώντας την αμαρτία και τις τύψεις αφήνει τον εαυτό της ελεύθερο και πέρα από συμπλεγματικές συμπεριφορές και απόψεις, αντιμετωπίζει το σώμα ως βιολογική λειτουργία, ως ένα σημαντικό στοιχείο της ανθρώπινης φύσης.

Κι έτσι μιλά με ειλικρίνεια για την σωματική ένωση, την ηδονή, το πάθος, την λαγνεία, την απόλαυση, την σαρκική επιθυμία με έναν ριζοσπαστικό τρόπο, χωρίς ομοιοκαταληξία, συχνά με μια ωμότητα, αλλά και με μια χαρακτηριστική τρυφερότητα.

Διαβάζοντας την ποίηση της Γκέλης Ντηλιά ανακαλύπτεις κοινές διαδρομές μέσα από στίχους ποιητών της Beat Generation, μια ποίηση αυθόρμητη, χωρίς φτιασίδια, τολμηρή, ειλικρινή, που αδιαφορεί για το κατεστημένο, ασυμβίβαστη.

Ο έρωτας, o χρόνος και η φθορά

Ήδη από τον τίτλο της ποιητικής συλλογής του Σουλεϊμάν Αλάγιαλη-Τσιαλίκ, Τσιαλίκ, Η λευκή αθωότητα της Βιλελμίνης, το το ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε ένα πρόσωπο που μοιάζει να διαθέτει περισσότερο την υπόσταση ποιητικής μορφής παρά συγκεκριμένης γυναίκας.

Το ασυνήθιστο, κάπως παλαιικό άκουσμα του ονόματος, σε συνδυασμό με τη «λευκή αθωότητα» που του αποδίδεται, απομακρύνει εξαρχής τη Βιλελμίνη από την καθημερινότητα και την περιβάλλει με την αχλύ του ιδεατού. Θα μπορούσε αρχικά να θεωρηθεί μια εξιδανικευμένη ερωμένη, ένα πλάσμα που συγκεντρώνει επάνω του την ομορφιά και το άφθαστο της ερωτικής επιθυμίας. Όσο όμως προχωρεί η ανάγνωση, η μορφή της περιπλέκεται. Η Βιλελμίνη μετακινείται ανάμεσα στο πραγματικό και το φαντασιακό, στο σώμα και στη μνήμη, στην παρουσία και στην απουσία, ώσπου γίνεται ο τόπος όπου συναντώνται ο έρωτας, ο χρόνος, η φθορά, η ιστορική εμπειρία και η ίδια η ποίηση.

Η συλλογή αναπτύσσεται ως σπονδυλωτή ποιητική σύνθεση σε δύο μέρη, των οποίων οι τίτλοι χαρτογραφούν μια εσωτερική διαδρομή. Στο Α΄ μέρος, που ανοίγει με το Σώμα ακίνητο, κυριαρχεί αρχικά το ερωτικό και αισθησιακό πεδίο («Το σύνταγμα του έρωτα», «Τα οράματα του ερωτισμού», «Γιάφκες της ηδονής»), για να εμφανιστούν σταδιακά τα «Ρήγματα των συναισθημάτων» και, προς το τέλος, τα «Σημάδια της μοίρας» και τα «Αφυδατωμένα όνειρα». Το Β΄ μέρος μοιάζει να αρχίζει ακριβώς από το σημείο όπου καταλήγει το πρώτο: η «Ανατροπή των πραγμάτων» και η «Ανακαίνιση των ψευδαισθήσεων» δίνουν πλέον τη θέση τους στο «Βλέμμα του αποχωρισμού», στην «Τέχνη της απώλειας» και στα «Γρανάζια του παρελθόντος». Ωστόσο, η πορεία δεν ολοκληρώνεται με τη ματαίωση. Τίτλοι όπως «Το βάθος της αγνότητας», «Το ρήγμα της αθανασίας» και, κυρίως, «Τα κοντέρ της αντοχής» υποδηλώνουν μια αντίρροπη κίνηση απέναντι στη φθορά. Τα δύο μέρη σχηματίζουν έτσι μια ενιαία τροχιά: από την έξαρση της ερωτικής επιθυμίας στη δοκιμασία της και από την εμπειρία της απώλειας στην αναζήτηση της αντοχής. Ο έρωτας παραμένει ο συνεκτικός ιστός της συλλογής, αλλά διευρύνεται σε υπαρξιακή εμπειρία, καθώς η επιθυμία αναμετριέται με τον χρόνο, τη μνήμη και τη φθορά χωρίς να ακυρώνεται.

Κεντρική θέση σε αυτή την περιπέτεια έχει ασφαλώς η Βιλελμίνη. Το β΄ πρόσωπο, στο οποίο εκφέρονται πολλά από τα ποιήματα, εγκαθιδρύει έναν επίμονο διάλογο μαζί της. Η προσφώνηση την καθιστά πότε σχεδόν σωματικά παρούσα και πότε, αντιθέτως, υπογραμμίζει την απόστασή της. Η Βιλελμίνη υπάρχει επειδή κάποιος αδιάκοπα της μιλά, τη φαντάζεται, τη θυμάται, την παρατηρεί και την προτρέπει. Ταυτόχρονα, όσο περισσότερο γίνεται αντικείμενο του λόγου τόσο δυσκολότερο είναι να αποκτήσει μια σταθερή ταυτότητα. Αναδύεται πρωτίστως ως μορφή της επιθυμίας, ως αντικείμενο μιας αναζήτησης που αντλεί ίσως τη δύναμή της ακριβώς από την αδυναμία της να ολοκληρωθεί.