Επιθεώρηση Ποιητικής Τέχνης

Κατηγορία

Αναγνώσεις

Αναγνώσεις

Αναγνώσεις

Ευσταθία Δήμου, «Απο τη Σύγκριση στη Σύγκλιση – Η καταγωγικη σχέση των Ωδων του Ανδρέα Κάλβου με τον Επιτάφιο Λόγο του Περικλη», εκδ. Κουκκίδα, 2023 (γράφει ο Χρήστος Μαυρής)

Οι βαθιες ρίζες των  «Ωδων»  του Κάλβου φθάνουν μέχρι τον «Επιτάφιο» του Περικλη

 

 

Σε μία μικρη μελέτη-της, που δεν ξεπερνάει τις 50 σελίδες, όμως αρκετα πυκνη σε δικες-της, αυθεντικες, ιδέες, σκέψεις, κρίσεις και σχόλια, η γνωστη φιλόλογος και κριτικος της λογοτεχνίας Ευσταθία Δήμου, επεδίωξε να συνδέσει και ν’ αποδείξει, με πειστικα και διαφωτιστικα επιχειρήματα, τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στα αριστουργηματικα έργα Ωδες του Ανδρέα Κάλβου και Επιτάφιος Λόγος του ρήτορα και πολιτικου Περικλη, κυρίως σε ό,τι αφορα τα καταγωγικα στοιχεία του ποιητικου έργου που μας έδωσε ο νεοέλληνας ποιητης.

Με άλλα λόγια, η Ε. Δήμου, στην πρωτόφαντη και μοναδικη (απ’ όσο γνωρίζω) αυτη μελέτη-της που τιτλοφορείται «Απο τη Σύγκριση στη Σύγκλiση – Η καταγωγικη σχέση των Ωδων του Ανδρέα Κάλβου με τον Επιτάφιο Λόγο του Περικλη», και η οποία εκδόθηκε το 2023 απο τις εκδόσεις ΄΄Κουκκίδα΄΄, φανέρωσε ξεκάθαρα πως το πολύκλωνο δέντρο που λέγεται ΄΄Ωδες΄΄ είναι τόσο θαλερο και δυνατο που οι θεριεμένες ρίζες-του φθάνουν πολυ βαθια μέσα στον αιώνιο χρόνο. Φθάνουν, συγκεκριμένα, μέχρι τον ΄΄Επιτάφιο Λόγο΄΄, όπου απο εκει αρδεύτηκε ικανοποιητικα απο τα πλούσια και ζωοδόχα κοιτάσματα που υπάρχουν μέσα στο πανάρχαιο αυτο έργο.

Ως εκ τούτου, ευθυς εξαρχης, θα έλεγα πως το εγχείρημα της Ε. Δήμου, εννοω της σύνδεσης των δύο έργων, ακούγεται παράτολμο! Γιατι, μία τέτοια σύνδεση, όπως ομολογει και η ίδια, είναι «ανέλπιστη και απροσδόκητη σε μεγάλο βαθμο». Διαβάζοντας και εξετάζοντας όμως, πολυπροσεκτικα αυτη την τόσο ενδιαφέρουσα μελέτη, εννοω σελίδα με σελίδα, όπου ξεδιπλώνει την τολμηρη, αναλυτικη και συγκριτικη σκέψη-της, είναι αδύνατο που να μην πεισθεις αταλάντευτα (αλλα και να ξαφνιαστεις ευχάριστα) απο τα ευρήματά-της και βασικα για τον τρόπο «με τον οποίο συνδέονται τα δύο έργα, οι δύο δημιουργοι και, εν τέλει, οι δύο εποχες», σ. 26, που έζησαν, έδρασαν και δημιούργησαν ο Περικλης και ο Κάλβος.

Διαβάστε περισσότερα
Αναγνώσεις

Ματίνα Τσαλίκη, «Φυλάξτε τον Καβάφη από τους φύλακες»

Συμπληρώθηκαν πρόσφατα δέκα χρόνια από τη μονογραφία του Κώστα Κουτσουρέλη για τον ποιητή Κ. Π. Καβάφη (Κώστας Κουτσουρέλης, Κ. Π Καβάφης, Μελάνι, Αθήνα 2013), η οποία αναμφίβολα και τάραξε τα –στάσιμα για δεκαετίες– νερά των καβαφικών σπουδών και μελετών, προκαλώντας πλήθος σχολίων, αντεγκλήσεων, προβληματισμών, ακόμα και ξεκάθαρων προσωπικών επιθέσεων εναντίον του συγγραφέα και των όσων εκείνος πρεσβεύει. Του καταλογίστηκαν εμμονές, δικολαβίες και διαστροφές της πραγματικότητας, εγγενής προγραμματική διάθεση που δήθεν του υπαγορεύει να αποτελεί απλά μια φωνή αντίδρασης και αντιπολίτευσης στη –φερόμενη ως– ομόθυμη αποδοχή της καβαφικής ποιητικής, καθώς και πολλές άλλες συναφείς κατηγορίες. Συχνότατα δε, οι επιθέσεις αυτές συμπαρέσυραν και την ευρύτερη προσπάθεια της νεότερης έμμετρης ποίησης και λυρικής επαναμάγευσης του ποιητικού λόγου, περιχαρακώνοντας τη συζήτηση σε ένα ατυχές και εντελώς άστοχο δίπολο παράδοσης – νεωτερικότητας ή ελεύθερου – έμμετρου στίχου (τη στιγμή που σχεδόν το σύνολο του καβαφικού έργου είναι έμμετρο). Ελάχιστοι, ωστόσο, από τους επικριτές του μπήκαν όντως στη διαδικασία να εξετάσουν τα επιχειρήματα που ο συγγραφέας παραθέτει και να αντιπαρατεθούν μαζί του στην ουσία. Ας μη γελιόμαστε: η επίθεση στα γραφόμενα του Κουτσουρέλη δεν είχε ως στόχο την υπεράσπιση του ίδιου του Καβάφη, της μορφής και του έργου του, καθώς φαίνεται πως εντέλει οι πρώτοι διαφθορείς της παράδοσης του τελευταίου είναι οι ίδιοι οι αυτόκλητοι «θεματοφύλακες» και «υπερασπιστές» του.

Διαβάστε περισσότερα
Αναγνώσεις

Νίκος Βουτυρόπουλος, «Μη φοβού τις καρδερίνες»

 

Πώς βρέθηκε σ’ αυτή τη θέση, ούτε η ίδια κατάλαβε, πόσο μάλλον όλοι εμείς οι υφιστάμενοι. Το μόνο σίγουρο που ξέραμε ήταν πως έπρεπε στο εξής να την υφιστάμεθα. Πες η βαμμένη αφέλεια στο μέτωπο, που πλαισιώνει δυο ημίκλειστα μάτια… πες τα μονίμως σφιγμένα χείλη ή το δεξί ποδάρι που το σέρνει σαν κατάδικος που κουβαλάει αλυσίδες… Μπορεί καιτίποτα απ’ αυτά, μόνο και μόνο οι συνεχείς υποδείξεις προς όλουςμας, να ‘μαστε υπάκουοι στο petitrien, αρκούν να την κάνουν αφόρητη.

Για να γίνω πιο συγκεκριμένος, το Ίδρυμα όπου εργαζόμαστε είναι κοινωφελούς σκοπού και ψυχαγωγικού χαρακτήρα. Όταν όμως το κοινωφελές και ψυχαγωγικό περνάει μες απ’ τα γρανάζια της γραφειοκρατίας, τότε μένει απλά εκεί, μασιέται και μετατρέπεται σε ανώφελο και καταναγκαστικό. Φυσικά όλοι οι διευθύνοντες και ιθύνοντες είναι κι αυτοί, με τη σειρά τους, υπηρέτες εντολών κι εγγράφων, κι επειδή οι πλείστοι δεν έχουν ιδέα από νομοθεσίες κι ερμηνείες νόμων, αντίθετα διακατέχονται από ένα μεταφυσικό δέος στη θέα κάποιας εγκυκλίου, αυτοσχεδιάζουν διαρκώς, απευθύνονται για ψύλλου πήδημα στους ανωτέρους τους, με άλλα λόγια τρέμει η ψυχή τους – όντας καρδερίνες – μη βρεθούν εκτεθειμένοι. Αλλά πάνω και πέρα απ’ όλα παραμένουν απόλυτα αισιόδοξοι ότι θα τα καταφέρουν. Θα καταφέρουν να στρογγυλοκάθονται, σαν τους τσάρους στο θρόνο τους, να μιλάνε με τις ώρες στο τηλέφωνο, να ελέγχουν πρωτόκολλα κι αλληλογραφία. Τώρα, όσον αφορά την κοινή ωφέλεια και την αγωγή ψυχής… αυτά πια…είναι ψιλά γράμματα που δεν περιέχονται σε καμιά εγκύκλιο. Κι αν κάνει κάποιος το λάθος να τους ρωτήσει ποιος είναι ο απώτερος στόχος όλης αυτής της τυπολατρείας, η απάντηση θα ‘ναι παραπάνω από αναμενόμενη: «Αυτές είναι οι εντολές… έτσι οφείλουμε να κάνουμε… το γράμμα του νόμου… όλοι μας στο ίδιο καζάνι βράζουμε…» Ειδικά η τελευταία διατύπωση είναι πέρα για πέρα λάθος. Ο καθένας βράζει στο δικό του καζάνι, αλλά μερικά καζάνια είναι πιο ευρύχωρα, και γι’  αυτό ξεχειλίζουν…

Διαβάστε περισσότερα
Αναγνώσεις

Κασσάνδρα Αλογοσκούφι, Πέντε υπερρεαλιστικά κείμενα για την Ευρυδίκη

(Ε.Μ. Βεντούρη, «Το νησί της Κίρκης», λάδια σε καμβά, 100Χ150 cm)

ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΚΙΡΚΗΣ

Αυτό που λίγοι ξέρουν, είναι ότι η Κίρκη στον ελεύθερο χρόνο της, ύφαινε άντρες που ξέπεφταν στην πρόχειρη κατηγορία των χοίρων. Απολάμβαναν ξέφρενα λασπόλουτρα, μέσα στο παλάτι της νήσου Τόρε Πάολα, περιτριγυρισμένο από δύο σπήλαια, όπου προσάραζαν οι ναυτικοί τα κουρασμένα ιστιοφόρα τους.

Ναι, τους έκαμε όλους γουρούνια με λίγο κόκκινο κρασί και μπόλικη υπόσχεση για ευδαιμονία.

Οι άντρες άπραγοι τράβαγαν –όλους τους μήνες της απογοήτευσης– τα έντερά τους έξω, όπως κλωστή απ’ το ξηλωμένο μάλλινο του σώματος. Κατασκεύαζαν βλέπετε με δαύτα, αλλαντικά της Λουκανίας αντί για ταξίδια και εκστρατείες της Τροίας, που τα ύφαινε στον αργαλειό της πλάνης η ίδια η μάγισσα Κίρκη, η Κόρη του Ήλιου και της Ανατολίτισσας Πέρσης.

Στον χρόνο πάνω, οι άντρες ξαφνικά ξεμέθυσαν απ’ το ψυχοτρόπο κρασί. Τη μαρτύρησε ο Ευρύλοχος στον Οδυσσέα.

Την κατάλληλη στιγμή, έτρεξαν πίσω στο καράβι να δραπετεύσουν αφήνοντας πίσω την Κίρκη να αποτελειώνει μόνη το υφαντό της νύχτας με μαλλιά απ’ την εξαίσια κόμη της σκυφτής μελαγχολίας της.

Διαβάστε περισσότερα
Αναγνώσεις

Δημήτρης Μπαλτάς, “Roberto Fernández Retamar, ο Κουβανός ποιητής που αγαπούσε την Ελλάδα”

Ο Ρομπέρτο Φερνάνδες Ρεταμάρ (Roberto Fernández Retamar) ήταν ποιητής, δοκιμιογράφος, εκδότης και καθηγητής Πανεπιστημίου. Γεννήθηκε το 1930 στην Αβάνα, όπου και πέθανε το 2019. Εξελίχθηκε σε εθνικό ποιητή της Κούβας μετά την επικράτηση της Επανάστασης, το 1959. Ακολούθησε τα βήματα του συμπατριώτη του ποιητή και αγωνιστή Χοσέ Μαρτί, ενώ επηρεάστηκε και από άλλους παλαιότερους και σύγχρονούς του Κουβανούς ποιητές. Έτρεφε ιδιαίτερη αγάπη για την Ελλάδα και τον πολιτισμό της και είχε πραγματοποιήσει ένα ταξίδι στη χώρα μας κατά τη δεκαετία του 1950 συγχρόνως ή λίγο μετά από τις σπουδές του. Εντούτοις, είναι ένας ποιητής σχεδόν άγνωστος στο ευρύ ελληνικό αναγνωστικό κοινό.  Αφορμή για το παρόν κείμενο στάθηκε το βιβλίο Roberto Fernández Retamar, Πέντε ελληνικά και άλλα ποιήματα σε μετάφραση του Ρήγα Καππάτου, το οποίο κυκλοφορήθηκε από τις εκδόσεις Εκάτη το 2009, όσο ήταν ακόμη εν ζωή ο ποιητής. Ο Ρήγας Καππάτος εκτός από την εκλογή και την υποδειγματική μετάφραση των ποιημάτων που αποτελούν τη δίγλωσση αυτή έκδοση (Ισπανικά – Ελληνικά) συγγράφει και έναν σύντομο αλλά κατατοπιστικό πρόλογο με στόχο να εισαγάγει τον αναγνώστη στα βασικά συστατικά στοιχεία της ποίησης του Ρεταμάρ. Φυσικά, δεν είναι αρκετό αυτό μόνο, για να γνωρίσει κανείς έναν ποιητή που το όνομά του συνδέθηκε αναπόσπαστα με την Κουβανική Επανάσταση αλλά και την ιστορία του νησιού με γνώμονα, φυσικά, τη λογοτεχνία. Αποτελεί, ωστόσο, μια αρχή για τον αναγνώστη που θα θελήσει να έρθει σε επαφή με το έργο του Ρεταμάρ και να επεκτείνει τον ορίζοντα προσδοκιών του στη μακρά ποιητική παράδοση της Κούβας. Όσον αφορά στον Ρεταμάρ, εκείνος επηρεασμένος σαφώς από τον Μαρτί εντάσσεται αρχικά στο αισθητικό ρεύμα του μοντερνισμού, εξελίσσοντας και ανανεώνοντας σημαντικά την ποίηση του νησιού.

Διαβάστε περισσότερα