«Αγριόπαπια» του Ερρίκου Ίψεν στο θέατρο Εκάτη (σκηνοθεσία: Βαλεντίνη Λουρμπά)

Tο έργο πραγματεύεται την ψυχική κατάσταση μιας οικογένειας που συντηρείται με αυταπάτες τις οποίες συμβολίζει μια σακατεμένη αγριόπαπια που την φυλάνε στην σοφίτα τους, και την φροντίζουν η εγγονή Έντβιγκ και παππούς Έκνταλ. Η αγριόπαπια, είναι το σύμβολο του ζωτικού ψεύδους. Το δράμα παίζεται στο σπίτι ενός αποτυχημένου φωτογράφου του Γιάλμαρ Έκνταλ που έχει μια επίφαση ευτυχισμένης ζωής την καλύπτει η στίλβη των ψευδαισθήσεων και της αυταπάτης. Καταρρέουν τα πάντα, όταν εισβάλει ένας ιδεαλιστής ο Γκρέγκερς Βέρλε και φανερώνει την αλήθεια και τους εξοντώνει.  Η Γκίνα, η γυναίκα του Γιάλμαρ, ήταν ερωμένη του πατέρα τού Γκέγκερς, του γέρο Βέρλε. Ο Γκέγκερς αποδεικνύει πως η κόρη τού Γιάλμαρ, η Έντβιγκ δεν είναι παιδί του φωτογράφου Γιάλμαρ, αλλά του γέρο Βέρλε στο σπίτι του οποίου πριν παντρευτεί τον Γιάλμαρ, η Γκίνα εργαζόταν ως υπηρέτρια την οποία κατέστησε έγκυο το αφεντικό της ο γέρο Βέρλε και με την γνώση της αλήθειας έρχεται η καταστροφή. Η μικρή Έντβιγκ μαθαίνοντας την αλήθεια αυτοκτονεί.
Η αποκάλυψη της αλήθειας ανατρέπει τα θεμέλια της οικογένειας Έκνταλ, ο θεμελιωμένος στο αναποκάλυπτο ψέμα κόσμος τους, καταρρέει. Ο σύζυγος αποφασίζει να εγκαταλείψει σύζυγο και θυγατέρα, η οποία αφού αποπειράθηκε να θυσιάσει την πολύτιμη πάπια της, αυτοπυροβολείται με το ίδιο όπλο. Ο γιατρός Ρέλινγκ που ήταν γνώστης της αλήθειας που μέχρι τότε σαν αναποκάλυπτο ψέμα στήριζε την οικογένεια, αποφθεγματίζει εν κατακλείδιμε κυνικό τρόπο: Στέρησε το μέσο άνθρωπο από το ψέμα της ζωής του και ληστεύεις την ευτυχία του. Σε συμβολικό επίπεδο ο Γκρέγκερς και ο Ρέλινγκ φαίνεται να είναι αντίθετοι (η αρετή της αλήθειας ενάντια στο «ζωτικό ψέμα»). Ο γιατρός Ρέλινγκ υπερασπίζεται την θεραπευτική ιδιότητα του κοινωνικού ψεύδους, ως μέσον συντήρησης της οικογενειακής αρμονίας, ο δε Γκρέγκερς επιμένει, ότι υπάρχει ελπίδα με την αποκάλυψη της αλήθειας να επέλθει η «λύτρωση», η οποία δεν επέρχεται, αλλά οδηγεί στον θάνατο την Έντβινγκ. Εδώ γεννάται είναι ερώτημα: κατά πόσον ο Γκέγκερς λειτούργησε ως φορέας της αποκάλυψης της αλήθειας ή ως ετεροθαλής της εξώγαμης Έντβινγκ αδελφός, θέλησε να απαλλαγή με την καταστροφή της, από την παρουσία της. Αυτό εξάγεται και από το γεγονός ότι δεν δείχνει κανένα οίκτο ως προς την Έντβινγκ, τόσο για το ότι έχει μείνει μακριά από μόρφωση κλεισμένη μέσα στο πατρικό σπίτι, όσο και από την επέλευση του τέλους της με την αυτοκτονία της. Είναι ένα ερώτημα που δεν τέθηκε από κανέναν των μελετητών του έργου. Η διάγνωση του γιατρού Ρέλινγκ, αν δεν είχε παρεισφρύσει καταλυτικά στην οικογένεια ο Γκέγκερς, δείχνει κατά πόσον το ζωτικό ψεύδος είναι παράγοντας της κοινωνικής αρμονίας: «Στέρησε τον μέσο άνθρωπο από το ψέμα της ζωής του και του ληστεύεις την ευτυχία.»

Η παράσταση της Αγριόπαπιας στο Θέατρο Εκάτη έχει συντμηθεί σε τρεις πράξεις (οικονομία του χρόνου), όπως και στην σκηνική παρουσία έχει περιοριστεί σε πέντε πρόσωπα και σε ένα σκηνοθετικό τέχνασμα, ώστε να έχουμε αναφορές στα λεγόμενα των ελλιπών προσώπων του έργου, όπως και σε μαγνητοφώνηση της συνομιλίας του Γκέγκερς με τον πατέρα του, χωρίς να χάνει το παραμικρό από την δραματική στόχευσή του, το Ιψενικό δράμα. Όπως έχω τονίσει κατ’ επανάληψη, τα τελευταία χρόνια είναι σπάνιες οι παραστάσεις έργων του κλασσικού ρεπερτορίου, οι οποίες απαιτούν πολλές δαπάνες σε σκηνικά, κοστούμια εποχής, πρόσωπα και υλικοτεχνικά μέσα. Έτσι ένα ανέβασμα ενός τέτοιου έργου αποτελεί άθλο, υψηλό γούστο και αφοσίωση στην υπηρεσία της σκηνικής τέχνης, με απαιτήσεις. Το θέατρο Εκάτη και η Βαλεντίνη Λουρμπά επιμένουν στον Ίψεν και αυτό δείχνει υψηλό γούστο και αντοχή.
Παρακολουθώντας τις παραστάσεις του θεάτρου Εκάτη, επιτέλους ο θεατής απολαμβάνει κάτι που έχει σπάνια τα τελευταία χρόνια να δει και να απολαύσει, ως θέατρο. Ο περιορισμός των προσώπων του έργου, με την μη εμφάνιση επί σκηνής έχει επιχειρηθεί από την Βαλεντίνη και σε άλλα έργα του Ίψεν, αλλά και του Στρίντμπεργκ με απόλυτη επιτυχία, χωρίς να στερεί από τα έργα το παραμικρό. Οι ηθοποιοί με την καθοδήγηση της σκηνοθέτιδας, επιδόθηκαν σε απόδοση των χαρακτήρων, με αριστοτεχνικές ψυχικές κλιμακώσεις, μέχρι εξάντλησης των ορίων της ερμηνείας. Ο διπλός ρόλος που κλήθηκε να παίξει ο Χάρης Λογγαράκης, αυτόν του γέρο Έκνταλ και του γιατρού Ρέλινγκ έδειξε την ευρεία εκφραστική σκευή του ηθοποιού, με περισσή πειστικότητα και στους δύο ρόλους. Ο Μάνος Χατζηγεωργίου (Έντγκαρ) στάθηκε στο ύψος που απαιτεί ο ρόλος ανάμεσα στις αντιφάσεις που συνοδεύουν την καθημερινότητα ενός αποτυχημένου φωτογράφου που έχει ως βασικό στόχο ζωής την επιστημονική εξέλιξη της φωτογραφικής τέχνης και του οικογενειάρχη, άλλοτε γαλήνιος και άλλοτε συγκαταβατικά αρνητικός, με άριστες διακυμάνσεις στο χειρισμό του «διπολικού» ρόλου του, με εξ ίσου άριστη άρθρωση ακόμη και των ελάχιστων ψίθυρων. Η Όλγα Μουργελά διεξήλθε με επιτυχία τον δύσκολο ρόλο της Γκίνα Έκνταλ, στη γεφύρωση δύο αντίθετων στάσεων, ως μιας απλής εργαζόμενης νοικοκυράς και της χειμαζόμενης γυναίκας από το απωθημένο εν πολλοίς μυστικό τής σχέσης της με το άλλοτε αφεντικό της, τον Χόκον Βέρλε.Ο Μιχαήλ Άγγελος Δρόσος απέδωσε έναν αξιοθαύμαστο Γκέγκερς, τόσο ως αινιγματικής συμπεριφοράς πρόσωπο, που εισελαύνει ακάθεκτα σε ένα καθημερινό σπιτικό, ανατρέπει τις βεβαιότητές της οικογένειας, και εξωθεί στην αποκάλυψη της αλήθειας, που δεν οδηγεί τελικά στην λύτρωση, αφού το αποτέλεσμα του ζωτικού ψεύδους, που μετατρέπεται στη αναποκάλυπτη μέχρι τότε αλήθεια, οδηγεί την μικρή Έντβινγκ στην αυτοκτονία. Άφησα τελευταία την «τελευτήσασα τον ρολίστικο βίο» της, Λήδα Χατζηδημητρίου που από όσες παραστάσεις του έργου αυτού του Ίψεν έχω δει, τολμώ να πω, ήταν η πιο πειστική. Με εξέπληξε με την άνεση στο να μπαινοβγαίνει στις ανάγκες του ρόλου, από την σοβαρή πλευρά ενός υπεύθυνου παιδιού στην αφελή και κάπως ονειρική απόληψη
της ζωής. Κλεισμένη σε ένα σπίτι, χωρίς εξόδους σε ένα κλουβί, όπως η αιχμαλωτισμένη από τραύμα κυνηγού αγριόπαπια, εναλλάσσει με άνεση συμπεριφορές, όπως απαιτεί ο ρόλος.
Η σκηνοθεσία της Βαλεντίνης Λουρμπά εικονογράφησε τέλεια, μέσα από το στήσιμο του σκηνικού και των ηθοποιών, την Αγριόπαπια του Ερρίκου Ίψεν και ενέγραψε στο ενεργητικό της άλλη μια εξαιρετική σκηνοθεσία. Χειρίστηκε αποτελεσματικά τον φωτισμό  του Αντώνη Συμεωνάκη, ο οποίος συμμετείχε εύστοχα στην σκηνική δράση. Σημείωσα την συντονισμένη από την σκηνοθέτιδα παρέμβαση του χειριστή της κονσόλας  Σίσσυς ΄Σάββα, ώστε να συμμετέχει δημιουργικά στην σκηνική δράση και την σκηνογραφική εικόνα, ώστε να σημαίνει τις εναλλαγές του χρόνου δράσης (ημέρας-νύχτας), ένα παραπληρωματικό στοιχείο της όλης σκηνογραφικής σύνθεσης, ένα εικονιστικό «παιχνίδι» προσώπων και πραγμάτων, εν χρόνω, όπως δηλαδή πρέπει να είναι ο ρόλος που καλείται να διαδραματίσει ο φωτισμός σε μία επιμελημένη παράσταση και ως αναπόσπαστο μέρος της θεατρικής σύνθεσης.
Έφυγα γοητευμένος από την παράσταση της Αγριόπαπιας του Ίψεν στο θέατρο ΕΚΑΤΗ,έργο το οποίο συνιστώ ανεπιφύλακτα σε όλους.
**************************************************************************************************
Η ΑΓΡΙΟΠΑΠΙΑ, 1884, (νορβηγικά: Vildanden). Δράμα σε πέντε πράξειςτου Ερρίκου Ίψεν.Μετάφραση: Θίασος Λεπτουργείον.Σκηνοθεσία: Βαλεντίνη Λουρμπά.Παίζουν οι ηθοποιοί :Μιχαήλ Άγγελος Δρόσος, Χάρης Λογγαράκης, Όλγα Μουργελά, Μάνος Χατζηγεωργίου, ΛήδαΧατζηδημητρίου. Ακούγεται η φωνή του Αντώνη Τρικαμηνά.Μουσική επιμέλεια Σωτήρης Λούπας, Σκηνικά-κοστούμια Val de Lou, εκτέλεση κοστουμιώνVania Alexanrova.φωτισμοί φωτογραφία : Αντώνης Συμεωνάκης
ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ:Χόκον Βέρλε, χονδρέμποροςΓκρέγκορ Βέρλε, ο γιος τουΟλντε Εκνταλ, πρώην συνεργάτης του Χόκον ΒέρλεΧγιάλμαρ Εκνταλ, γιος του Ολντε Εκνταλ, φωτογράφοςΓκίνα Εκνταλ, η σύζυγός του, μία νοικοκυρά με δεξιότητες στο ρετουσάρισμα φωτογραφιών.Χέντβιγκ, η κόρη τους δέκα τεσσάρων ετώνΚα Σέρμπι, οικονόμος και αρραβωνιστικιά του Χόκον ΒέρλεΡέλινγκ, γιατρός που ζει με τους ΕκνταλΜόλβικ, πρώην φοιτητής θεολογίας που ζει με τους ΕκνταλΠέτερσεν, υπηρέτης του Χόκον ΒέρλεΓένσεν, μισθωμένος σερβιτόροςΚος Μπάλε, καλεσμένος στο δείπνοΚος Φλορ, καλεσμένος στο δείπνο