Επιθεώρηση Ποιητικής Τέχνης

Κατηγορία

Τα Επίκαιρα

Τα Επίκαιρα

Τα Επίκαιρα

«Ένας αρχαίος πειρασμός» (γράφει ο Νίκος Ράπτης)

 

 

Οι γνωστοί πειρασμοί εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά έχουμε βρει τρόπους να τους εξουδετερώνουμε ή να τους ικανοποιούμε σχετικά εύκολα. Υπάρχει, όμως, και ένας πειρασμός πιο ύπουλος και κρυμμένος, πιο διανοητικός και διεισδυτικός. Είναι ο πειρασμός της έκφρασης γνώμης χωρίς γνώση. Εκφράζω μια γνώμη, η οποία εμφανίζεται σαν γνώση, αλλά η πηγή της είναι μια επισφαλής εικασία ή η υιοθέτηση μιας «πρόχειρης» άποψης, κάτι που «άκουσα» ή «διάβασα». Το είδες όμως; Το γνωρίζεις πραγματικά; Όχι, αισθάνομαι ότι δεν έχω πραγματική γνώση και αυτό κάπου μέσα μου το γνωρίζω. Αντί να σιωπήσω, λοιπόν, και να σκεφτώ, αντί να ερευνήσω περισσότερο, να ρωτήσω και να αναρωτηθώ, υπέπεσα στον πειρασμό να ταυτίσω τη γνώμη με τη γνώση. Ίσως μέσα από έναν αντίλογο ή έναν διάλογο να συνειδητοποιήσω περισσότερο το λάθος μου. Η γνώση, άλλωστε, αν είναι πραγματική, δεν πρέπει να επιδέχεται αντιλόγων.

Ο Πλάτων ήταν από τους πρώτους στοχαστές – και ίσως ο πιο συστηματικός και βαθύς αναφορικά με αυτό το πρόβλημα – που διέβλεψε αυτό τον «πειρασμό». Είχε άλλωστε την εμπειρία της δημοκρατίας και της «κοινής γνώμης» της εποχής του. Ακόμη περισσότερο, είχε την εμπειρία της δράσης των Σοφιστών, οι οποίοι ειδικεύονταν στις τεχνικές της πειθούς και της χειραγώγησης της, ατομικής ή κοινής, γνώμης (και οι ποιητές, άλλωστε, είχαν πάντοτε τον τρόπο τους να πείθουν το κοινό τους και να το σαγηνεύουν, ειδικά εκείνη την εποχή, όπου περιβάλλονταν με υψηλό κύρος). Ο Πλάτων, λοιπόν, προσπάθησε να κατανοήσει σε βάθος τη μαγική και επικίνδυνη έλξη της χωρίς γνώση άποψης και γνώμης. Μαγική η έλξη της, γιατί σε «βομβαρδίζει» από πολλές πλευρές και σε πιέζει με διάφορους – συνήθως συναισθηματικούς – τρόπους να «συμμορφωθείς» μαζί της. Επικίνδυνη η έλξη της, διότι γνώμη, άποψη και εντύπωση χωρίς πραγματική γνώση είναι επισφαλής και σαθρή.

Οι γνώμες, οι εντυπώσεις και οι απόψεις κυκλοφορούν ελεύθερες και είναι, πολλές φορές, γοητευτικές, ιδίως όταν γίνονται «κοινή γνώμη» ή όταν μοιάζουν με τη γνώση. Αλήθεια, όμως, τι κύρος μπορεί να έχει η γνώση στις μέρες μας αν δεν μπορεί να επηρεάσει την κοινή γνώμη και τη γνώμη μας; Η γνώμη, ατομική ή κοινή, είναι ο μόνος δίαυλος από τον οποίο πρέπει να περάσει η γνώση για να έχει κύρος.

Εντέλει, όμως, ποιο είναι το θεμέλιο της γνώσης; Μπορούμε να το γνωρίσουμε;

Διαβάστε περισσότερα
Τα Επίκαιρα

«Έτσι, λοιπόν, θα το πάμε;» (γράφει ο Σπύρος Αραβανής)

 

`

Έτσι, λοιπόν, θα το πάμε; Θα χρησιμοποιούμε ή θα κρυβόμαστε πίσω από τις λέξεις για να κατηγορήσουμε ή να δικαιολογηθούμε; Θα καταναλώσουμε αστοχα και την τελευταία ρανίδα νοήματος που έχουν οι μεγάλες ιδέες, που μετουσιώνονται σε λέξεις, για να επιχειρηματολογήσουμε σε αυτόν τον αδίστακτο αγώνα (μονο)λόγων; Θα ξεζουμίσουμε κάθε  σημασιολογικό φορτίο που κουβαλούν στις πλάτες τους οι συνδυασμοί αυτών των εικοσιτεσσάρων γραμμάτων, που σαν μυρμηγκάκια υπομένουν καρτερικά το νοηματικό τους άχθος -ως βάρος ή/και λύπη- χρόνια, δεκαετίες, αιώνες τώρα, απλώς και μόνο για να αυξηθεί η επισκεψιμότητα/ αναγνωσιμότητα του μέσου με το οποίο τις διατυπώνουμε;

Μέσα σε λίγους μήνες γεράσαμε λέξεις όπως «δημοκρατία», «φασισμός», «ρατσισμός», «σεξισμός», «διακρίσεις», «ηθική», «νομιμότητα», «διαπόμπευση», «πένθος»,  «πάθος», «φόβος», -για να αναφέρω ενδεικτικά μερικές- ξοδεύοντάς τες απερίσκεπτα, αλόγιστα, ανιστόρητα, καταχρηστικά. Αντί να λειτουργούν ως ερμηνευτικά εργαλεία, τις σπαταλάμε ως κατηγορίες, λασπολογίες, προπαγάνδα, παραπληροφόρηση, ως μέσο εντυπωσιασμού, εξυπνακισμού, χαριεντισμού κ.ό.κ. Κάθε μέρα και μια λέξη εξασθενεί μέσα από τη βίαιη χρήση της και η ζωή μας «συγγενεύει» όπως έγραφε ο Φουκώ στο «Οι λέξεις και τα πράγματα» (μετφρ. Κωστής Παπαγιώργης, εκδ. γνώση, 1986) «με τη βαθειά ενόχληση εκείνων πού έχει καταστραφεί η γλώσσα τους: πού έχουν απωλέσει την «κοινότητα» ανάμεσα στον τόπο και στο όνομα. Ατοπία. Αφασία».  Κι αν ο Μαλαρμέ απαντώντας στον Νίτσε δήλωνε σθεναρά ότι «εκείνος πού μιλάει είναι η ίδια η λέξη, στη μοναξιά της, στην εύθραυστη δόνησή της, στο μηδέν της — όχι το νόημα της λέξης, αλλά το αινιγματικό και αβέβαιο “είναι” της», ο Σατρ έγραφε: «Οι λέξεις κατέγραφαν τα πράγματα, μετατρέποντας τις πράξεις σε ιεροτελεστίες και τα γεγονότα σε τελετές».

Εμείς  διανύουμε ταυτόχρονα την ντεριντιανή αποδόμηση και τη βεμπεριανή απομάγευση των λέξεων στην πιο οδυνηρή εκδοχή τους. Τη χρησιμοθηρία τους άνευ περιεχομένου. Έτσι, λοιπόν, θα το πάμε;

Διαβάστε περισσότερα
Τα Επίκαιρα

«Μνήμη Αλέξανδρου Δ. Ζούκα και ένα βιαστικό σχόλιο για τις εκδόσεις «Έλλα»» (γράφει ο Γιώργος Κ. Μύαρης)

Στην επέτειο του θανάτου του φίλου Αλέξανδρου Ζούκα (1956-2012) σημειώνω βιαστικά δυο λόγια για τον εκδοτικό οίκο που ο ίδιος ίδρυσε και υπηρέτησε, για τις εκδόσεις «Έλλα» [: η επωνυμία προέρχεται το όνομα βυζαντινής θεσσαλής πριγκίπισσας].

Το εκδοτικό αυτό συνιστά ένα σοβαρό πεδίο ανιδιοτελούς δράσης και προσφοράς του Αλέκου Ζούκα στην προβολή του παραδοσιακού – αλλά και του πιο σύγχρονου-  πολιτισμού των Ελλήνων και άλλων λαών της Βαλκανικής. Το εγχείρημα διήρκεσε από το 1992 ώς το 2005 ως «Περιφερειακές εκδόσεις Έλλα» (προφανώς ενταγμένο στις απόπειρες του Αλέκου για αναβάθμιση της «ελλαδικής περιφέρειας»). Η ίδρυση και η λειτουργία (μέσα από δύσκολες συνθήκες και σε βάρος πάντα των  ισχνών οικονομικών αποθεμάτων του) του εκδοτικού οίκου στη Λάρισα απέφερε 73 και πλέον τίτλους λογοτεχνικών, ιστορικών, λαογραφικών, φιλολογικών, ταξιδιωτικών βιβλίων.     Ενδεικτικά εδώ παρουσιάζονται τρία εξώφυλλα εκδόσεων, που είχε την ευγενή καλοσύνη η σύζυγος του Δέσποινα να μού δωρίσει:

`

 

  1. «Νοτιοσλάβοι ποιητές μπροστά σε βυζαντινές τοιχογραφίες». Ανθολόγηση και εισαγωγή Ευθύμιος Κλετνίκοφ. Μετάφραση Ειρήνη Σπανουδάκη. Σειρά: TerraIncognita, αρ. 3 . Λάρισα 1999. Σελ. 57 + 7 χ.α

 

`

2. Σλόμπονταν Μίτσκοβιτς, «Ο Αλέξανδρος και ο θάνατος» [: μυθιστόρημα στα όρια της φανταστικής λογοτεχνίας, βραβευμένο στη Φραγκφούρτη]. Μετάφραση: Μαρία Πλάτσκοβα, Τραϊανός Πασόης. Λογοτεχνική και γλωσσική επιμέλεια: Τάσος Τίλιος. Σειρά: Ιστίον-Λογοτεχνία, αρ. 1. Υπεύθυνος σειράς Κώστας Ντόλκος, Λάρισα 2002. Σελ. 505 + 3. Στην εικόνα του εξώφυλλου μια λεπτομέρεια: «Ο Ισκεντέρ ετοιμοθάνατος. Από το ΣαχΝαμέ του Φερντοσί. Εικονογράφηση σχολής Ταυρίδος, 14ος αι.

(Freer Gallery o fArt, Ουάσιγκτον).

 

 

3. Γιώργος Χατζηλάκος, «Από τα παραλειπόμενα του Μ. Καραγάτση. Προανάκρουσμα στην ΌλιαΑλεξέγιεβνα». Επιμέλεια: Ευγενία Στασινάκη. Σειρά: Μαρτυρίες ΙΙ. Λάρισα 2001. Σελ. 61.

`

 

 

Από το Αρχείο του ΠΟΙΕΙΝ:

Γιώργος Μύαρης, Ο Αλέκος Ζούκας παρών σαν ένας «τρυφερός και ακατάλυτος ενεστώτας»

Διαβάστε περισσότερα
Τα Επίκαιρα

«Οι φίλοι και οι εχθροί» (γράφει ο Δημήτριος Μουζάκης)

Όλη του τη ζωή παλαιστής για τα δικαιώματα όλων, των επικίνδυνων, των άγριων, των ομοφυλόφιλων, των σκουρόχρωμων, των μωαμεθανών και των μεταναστών, απάντων των κατατρεγμένων και των διαμαρτυρόμενων. Ένα βράδυ μες στο βαγόνι του ηλεκτρικού φανατικός ισλαμιστής με περίστροφο ωρύεται «θα πεθάνετε όλοι» και πριν καλά καλά προλάβει να φοβηθεί, βρίσκεται στο πάτωμα με μια σφαίρα στο κεφάλι.

Την επόμενη μέρα ξεκινούν οι έριδες στην κηδεία. Οι φίλοι του νεκρού να διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους πως ο δικός τους άνθρωπος πέθανε για τις ιδέες του, είναι ήρωας αληθινός κι ανυποχώρητος. Οι εχθροί του να βρίζουν τους φίλους του, βέβαιοι πως πριν φύγει απ’ τη ζωή ο ακτιβιστής της ευαισθησίας κατάλαβε το λάθος του, το φίδι που έτρεφε στον κόρφο του.

Στη ζωή οι φίλοι είναι φίλοι και οι εχθροί, εχθροί.

Διαβάστε περισσότερα
Τα Επίκαιρα

Δημήτριος Μουζάκης, «Tin Foil Dudes»

Δεν πρέπει να υπάρχει βιολόγος στον πλανήτη που δεν έχει ακούσει το όνομα του Richard Dawkins. O καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, πέραν του επιστημονικού του έργου, υπήρξε κατά πολύ δραστηριότερος στη διάδοση της επιστημονικής σκέψης ως κινητηρίου δύναμης απαλλαγής από προλήψεις, δεισιδαιμονίες και αυθαίρετες πίστεις.

Σταγόνα στον ωκεανό μοιάζει αυτή η προσπάθεια, αν πιστέψουμε τις έρευνες που δημοσιεύονται κατά καιρούς και αφορούν στο δυτικό κόσμο, με ερωτήματα περί πίστης στην εξελικτική διαδικασία, πίστης στο υπερφυσικό ή πίστης σε θεωρίες συνωμοσίας. Φαίνεται πως πάμπολλοι άνθρωποι γύρω μας έχουν φορέσει με περηφάνια πίλο από αλουμινόχαρτο και ζουν σε ένα σύμπαν που κυβερνάται από μασόνους, πράκτορες, ροδόσταυρους, σιωνιστές, νίντζα και Ελ, όπου τα εμβόλια προκαλούν αυτισμό, η γη είναι επίπεδη και ψεκαζόμενη, η πραγματική ιατρική είναι η ομοιοπαθητική, το δε φάρμακο που εξοντώνει εκλεκτικά μόνον νεοπλασματικά κύτταρα παραμένει επτασφράγιστο μυστικό στους τάφους των επιστημόνων, των αγρίως δολοφονημένων από φαρμακευτικές εταιρείες. Εντός του κλίματος, δε, της περιρρέουσας κορεκτίλας, τα πάντα μπορούν να κριθούν ισοτίμως από όλους, διότι όλοι έχουν καταστεί αφενός ειδικοί, αφετέρου ευαίσθητοι.

Δε με ενοχλεί, δεν ένιωσα ποτέ την ανάγκη να σώσω τον κόσμο από τα πιστεύω του, όπως ο προαναφερθείς καθηγητής. Ουσιαστικά γράφω τις αράδες αυτές για να ομολογήσω δημοσίως ένα ελάττωμά μου, το οποίο προσπαθώ με κόπο μεγάλο να εξαλείψω.

Σ’ όλους αυτούς που με ύφος περισπούδαστο διατυπώνουν το εγκεφαλικόν πέρδεσθαι θέλω να δωρίσω ένα ρολό αλουμινόχαρτο.

Διαβάστε περισσότερα