Επιθεώρηση Ποιητικής Τέχνης

Κατηγορία

Ραδιόφωνο Ποιείν

Ραδιόφωνο Ποιείν

Αναγνώσεις, Ραδιόφωνο Ποιείν

Χρήστος Θ. Παπαδημητρίου, «Το τέλος του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ – Απόδραση από τη ναζιστική Γερμανία», εκδ. Ιωλκός, 2008

Ιανουάριος 1939. Καθώς η Ευρώπη ετοιμάζεται να βυθιστεί στη δίνη του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, ένας καταδικασμένος έρωτας έρχεται στο φως, γεννημένος από την ερμηνεία των «Βρανδεμβούργιων κονσέρτων» του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ. Υπό την αδιάκοπη απειλή της Γκεστάπο, δυο άνθρωποι προσπαθούν να επιβιώσουν κατά την πιο αιμοβόρα περίοδο της Ιστορίας. Ακόμη όμως και μέσα στο σκοτάδι η μαγεία της μουσικής δε σταματά. Το υπέρτατο νόημα της δημιουργίας του μεγάλου κάντορα της Λειψίας αποκαλύπτεται στην πιο απρόσμενη στιγμή, χρωματίζοντας ανεξίτηλα την προσωπική ιστορία των πρωταγωνιστών. Από το Φράιμπουργκ και τις πλαγιές του Μέλανος Δρυμού ως τις ακτές της Νορμανδίας και το Λονδίνο, το ιστορικό μυθιστόρημα «Το τέλος του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ», του Χρήστου Παπαδημητρίου, παρακολουθεί με ακρίβεια τις πολεμικές εξελίξεις και πέρα από μια συναρπαστική ερωτική ιστορία προσφέρει μια αναπάντεχη ερμηνεία στο ημιτελές τελευταίο έργο και στο θάνατο του μεγαλύτερου ίσως μουσικού που έζησε ποτέ, του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ. 

`

ΦΡΑΪΜΠΟΥΡΓΚ ΣΤΟ ΜΠΡΑΪΣΓΚΑΟΥ, ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1939 (ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΛΟΓΟ]

 

Ο ιδρώτας άρχισε και πάλι να τρέχει από το μέτωπό του. Η αίθουσα είχε γεμίσει ασφυκτικά και η ατμόσφαιρα τον έπνιγε. Οι πολυέλαιοι έκαιγαν σαν φωτιά. Σηκώθηκε απότομα, καθώς ανέβηκε στη σκηνή ο διευθυντής της ορχήστρας. Με αριστοτεχνική δεξιότητα κατάφερε να γλιστρήσει το μαντίλι του ανάμεσα στα δάχτυλά του και το βιολί, σκουπίζοντας τις σταγόνες του ιδρώτα. Ήταν ήδη πέντε μήνες που έπαιζε στη Φιλαρμονική της Ζυρίχης και ακόμη δεν είχε ξεπεράσει το στρες. Εκδηλωνόταν με κύματα ιδρώτα πριν την έναρξη της συναυλίας. Δεν τον ενοχλούσαν οι σταγόνες στο πρόσωπό του, αλλά εκείνες που φαίνονταν να τυλίγουν τις άκρες των δακτύλων και να ακουμπούν στις χορδές. Είχε μια ανεξήγητη φοβία πως οι νότες αλλοιώνονταν τόσο από την υγρασία, που του φαινόταν πως έπαιζε λάθος δίεση. Ο μαέστρος Έρικ Ρόμπερτς έκανε μία από τις παροιμιώδεις του βαθιές θεατρικές υποκλίσεις και περίμενε να σιγήσει το αφηνιασμένο χειροκρότημα του κοινού. Το πρόγραμμα ήταν όπως πάντα προσωπική του επιλογή και ανακοινώθηκε μόλις την παραμονή της πολυαναμενόμενης συναυλίας. Δεν ήταν Βάγκνερ (Wagner), όπως πολλοί περίμεναν και απαιτούσαν. Τον αγαπούσε βέβαια πολύ, αλλά απεχθανόταν τη λατρεία των ναζί στο πρόσωπό του. Είχε παρακολουθήσει ο ίδιος πρόσφατα τη Φιλαρμονική του Βερολίνου να παίζει τον «Τριστάνο» και είχε την ατυχία εκείνη τη βραδιά να παρευρίσκεται εκεί ο καγκελάριος Χίτλερ. Καθόταν μάλιστα λίγα καθίσματα δεξιά του, μαζί με την κουστωδία του. Όταν η συναυλία τελείωσε, ο καγκελάριος ξέσπασε σε επευφημίες και χειροκροτήματα, και το κοινό, αφού για λίγο χειροκρότησε τόσο δυνατά που ο μαέστρος φοβήθηκε ότι θα σπάσουν τα κρύσταλλα των παραθύρων από το θόρυβο, αμέσως άρχισε να ουρλιάζει: «Χάιλ Χίτλερ!». Ήταν η χειρότερη εμπειρία της ζωής του. Η βεβήλωση της Μουσικής από την πολιτική, η στυγνή εκμετάλλευση της τέχνης από το ναζιστικό καθεστώς.

Διαβάστε περισσότερα
Ραδιόφωνο Ποιείν

Μπαλάντες για φόνους, «Εκείνη έρχεται μέσα απ΄ τις στάχτες», Β-otherside records , 2019

Ζαφείρης Μαράνος – φωνή / Γιάννης Κισκίνης – κιθάρα  / Δημήτρης Ζούζουλας – κιθάρα / Παντελής Ροδοστόγλου – μπάσο / Γιώργος Λιόλιος – τύμπανα.  Στίχοι του Παντελή Ροδοστόγλου καθώς και μελοποιημένα ποιήματα της Κατερίνας Γώγου, του Μίλτου Σαχτούρη, του Eduardo Galeano και του Γιάννη Πατίλη.

`

Ένας κόσμος ανάποδα (στίχοι: Eduardo Galeano)

Για περάστε κυρίες και κύριοι, για περάστε..

ελάτε στο σχολείο του κόσμου απ την ανάποδη

ας υψωθεί η αυλαία του μαγικού φανού

εικόνα και ήχος η ψευδαίσθηση της ζωής

ενα δώρο για το κοινό προσφορά του καταστήματος

προς ενημέρωση των παρισταμένων και παραδειγματισμό των επερχόμενων γενεών

 

`Ελάτε να δείτε το ποτάμι που βγάζει φωτιές

τον κύριο ήλιο να φωτίζει τη νύχτα

την κυρία σελήνη μες το καταμεσήμερο, τ’αστεράκια εξω απ’το στερέωμα

το γελωτοποιό να κάθεται στο θρόνο του βασιλιά

την ανάσα του σατανά να σκοτεινιάζει το σύμπαν τους νεκρούς να περιστρέφονται μ’ενα καθρέφτη στο χέρι

μάγοι, ακροβάτες, δράκοι και βρυκόλακες

Ελάτε να δείτε το μαγικό ραβδί που μετατρέπει ένα παιδί σε νόμισμα

το κόσμο χαμένο μεσα σ’ένα παιχνίδι δεδομένων

προσοχή στις κακότεχνες απομιμήσεις

ο θεός μαζί σας αν έρθετε να δείτε

ο θεός ας σας συγχωρέσει αν όχι..

Ακατάλληλο για ανηλίκους και ευαίσθητα άτομα

Διαβάστε περισσότερα
Ραδιόφωνο Ποιείν

Φίλιππος Περιστέρης, «Επύλλια 2», Καθρέπτης, 2020

Πρόκειται για 11 μελοποιήσεις ποιητών: Kωνσταντίνος Καβάφης, Κώστας Καρυωτάκης. Κωστής Παλαμάς, Μαρία Πολυδούρη, Γιάννης Ρίτσος, Άρις Κουτούγκος,Κώστας Λάζαρης,Πάνος Παπαγιαννόπουλος, Ηλίας Παπακωνσταντίνου, Πασχάλης Τσέρνας και Γρηγόρης Χαλιακόπουλος. Ερμηνεύουν οι: Σοφία Ανδριανού,Θοδωρής Αντωνιάδης, Θέλμα Καραγιάννη, Γρηγόρης Μανινάκης, Φωτεινή Σαββατιανού, Λάκης Χαλκιάς, Λάκης Χαλκιόπουλος και η πρωτοεμφανιζόμενη Εύη Ρεντίφη, ενώ υπάρχουν και δύο απαγγελίες από τους ηθοποιούς Λάμπρο και Χρίστο Τσάγκα.

 

Πάνος Παπαγιαννόπουλος, Ο καρσιλαμάς των αργοπορημένων

Κρατιόμαστε μονάχοι

σε μια χαμένη μάχη

σηκώνοντας τα χέρια μας ψηλά

γυρίσαμε την πλάτη σε πόθους και σε πάθη

μετρώντας κάθε βήμα μας σωστά

`

Αργήσαμε

και δεν αμαρτήσαμε

πως να ξεπληρώσεις το κορμί που δε χρωστά

πως να ξημερώσεις αν η νύχτα προσπερνά

`

Στεκόμαστε στην άκρη

μ’ ένα χαμένο δάκρυ

κοιτώντας το να πέφτει χαμηλά

γυρίσαμε την πλάτη

σε όρκους και σε λάθη

ζητώντας μια συγνώμη βιαστικά

Διαβάστε περισσότερα
Ραδιόφωνο Ποιείν

Μάρκος Τσέτσος, «Ο Haydn με τα μάτια του Kant», 2011

`

Στο: Purcell, Händel, Haydn, Mendelssohn: Τέσσερις επέτειοι [2009] (Purcell, Händel, Haydn, Mendelssohn: Four Anniversaries)  Edited by:I. Foulias, G. Sakalieros.   21-28 University Studio Press, Thessaloniki. 

`

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

`

Σε κάποιο σημείο από την Κριτική της Κριτικής Δύναμης, ο Kant προβαίνει σε μία παρατήρηση με σημασία για την τέχνη της εποχής του, της εποχής του Διαφωτισμού, και, κατ’ επέκταση, για τη μουσική του Haydn, που κατά κοινή ομολογία αντιπροσωπεύει αυτή την εποχή αυθεντικά: «Σε ένα πράγμα, που είναι δυνατό μόνο μέσω μιας πρόθεσης, σε ένα κτήριο, ακόμα και σε ένα ζώο, η κανονικότητα, που συνίσταται στη συμμετρία, πρέπει να εκφράζει την ενότητα της εποπτείας, η οποία συνοδεύει την έννοια του σκοπού και ανήκει στη γνώση. Όπου όμως πρέπει να συντηρηθεί ένα ελεύθερο παιχνίδι των παραστατικών δυνάμεων (υπό τον όρο όμως ότι δεν παρακωλύει τη διάνοια) […], η κανονικότητα, που εκδηλώνεται ως βία, πρέπει όσο το δυνατό να αποφεύγεται· […]. Κάθε τι άκαμπτα κανονικό (που προσεγγίζει τη μαθηματική κανονικότητα) έχει την ακαλαισθησία ότι δεν διασκεδάζει για πολύ με την παρατήρησή του, αλλά, εφόσον δεν έχει ως ρητή πρόθεση τη γνώση ή ορισμένο πρακτικό σκοπό, προκαλεί ανία. Αντίθετα, αυτό με το οποίο η φαντασία μπορεί να παίξει ανεπιτήδευτα και σκόπιμα είναι κάθε φορά νέο και ουδείς το βαριέται».

Η παρατήρηση αυτή του Kant εκπλήσσει για πολλούς λόγους. Πρώτον, αντιβαίνει στο γράμμα και το πνεύμα της αισθητικής του θεωρίας, η οποία δεν στοχεύει στη διατύπωση κανόνων για την τέχνη, αλλά αναζητά τις προϋποθέσεις που εγγυώνται καθαρές αισθητικές κρίσεις· και στις προϋποθέσεις αυτές δεν συγκαταλέγονται ούτε η πάσης φύσεως χρησιμότητα των έργων τέχνης, ούτε η υπαγωγή τους σε έννοιες, έστω και αν πρόκειται για έννοιες αισθητικές, όπως αυτές της συμμετρίας ή της ασυμμετρίας. Δεύτερον, η παραπάνω παρατήρηση διαφοροποιείται αισθητά από την καθιερωμένη αντίληψη για την κλασικιστική τέχνη της εποχής, που υποτίθεται ότι προκρίνει τη συμμετρία ως έναν από τους καθοριστικούς παράγοντες ομορφιάς. Για να κατανοήσει κανείς την εκ μέρους του Kant πρόταξη της μη κανονικότητας ως αισθητικού κριτηρίου πρέπει αφενός να ανατρέξει στο σύνολο της αισθητικής του θεωρίας, αφετέρου να εντάξει αυτή την τελευταία στην ευρύτερη διαμάχη για ζητήματα τέχνης που έλαβε χώρα κατά την εποχή του Διαφωτισμού. Κύριος σκοπός της αναλυτικής του ωραίου στην τρίτη καντιανή κριτική πραγματεία είναι η διαφοροποίηση των αισθητικών κρίσεων από τις γνωστικές. Στις τελευταίες, η
φαντασία συνενώνει το ετερογενές των δεδομένων της αισθητηριακής αντίληψης σε μία ενιαία εποπτεία, την οποία υπαγάγει κατόπιν στην έννοια ενός αντικειμένου. Κάθε έννοια αντικειμένου, τώρα, εμπεριέχει έναν κανόνα οργάνωσης των μερών του· για παράδειγμα, η έννοια ενός ανθρώπινου σώματος προϋποθέτει τη σύνθεση των
επιμέρους μελών του με ένα συγκεκριμένο τρόπο, σύμφωνα δηλαδή με έναν κανόνα. Αν η οργάνωση του αντικειμένου της εποπτείας συμφωνεί με τον κανόνα που προδιαγράφει η έννοια, τότε το αντικείμενο υπάγεται στην έννοια και κρίνεται σκόπιμο ως προς αυτή την έννοια.

Διαβάστε περισσότερα
Ραδιόφωνο Ποιείν

“Ο Μακρύδρομος” / “Uzun ince bir yoldayim” (Asik Veysel / Ελληνική απόδοση: Γιώργος Καλογήρου), 2020

 

“Μακρύδρομο” ονόμαζαν οι παλιοί την οδό Λήδρας στη Λευκωσία, της Κύπρου. Στην οδό Λήδρας βρίσκεται ένα απο τα σημεία ελέγχου Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων όταν περνούν βόρεια ή νότια της “Πράσινης γραμμής”. Ας ευχηθούμε κάποια μερα να μην υπάρχουν άλλες μοιρασμένες πατρίδες πουθενά στον κόσμο. Ασίκηδες ήταν  λαϊκοί τραγουδιστές της Τουρκία. Μόνοι, με ένα σάζι έλεγαν τα τραγούδια τους με θέμα τη ζωή, τον θάνατο, τον έρωτα. Ο Asik Veysel (1894 – 1973) ήταν ένας από τους σημαντικότερους ασίκηδες και το τραγούδι αυτό είναι ένα απο τα δημοφιλέστερα τραγούδια στην Τουρκία.

[Σημείωμα των συντελεστών]

`

Στην Neşe Yaşın

`

Στον Μακρύδρομο βαδίζω

Απ΄ το λιόγερμα ορθρίζω

Πια δεν ξέρω τι ορίζω

Μέρα – νύχτα σαν βαδίζω.

`

Σαν γεννήθηκα τρεκλίζω

Στον Μακρύδρομο αρμενίζω

Δίπορτο χάνι αντικρίζω

Μέρα – νύχτα σαν βαδίζω.

Διαβάστε περισσότερα