Ο Ζήσιμος Λορεντζάτος πέθανε από πνευμονικό οίδημα στις 3 Φεβρουαρίου 2004.
Είχε γεννηθεί το 1915 στην Αθήνα. Παρακολούθησε μαθήματα στη φιλοσοφική και στη νομική σχολή Αθηνών. Μετά τη λήξη της κατοχής εργάστηκε σαν ανταποκριτής στο BBC στο Λονδίνο απ’ όπου απολύθηκε και απελάθηκε από την Αγγλία διότι κατά την ανάδειξη του Κυπριακού ζητήματος αρνήθηκε να χαρακτηρίσει τρομοκράτες τους κυπρίους αγωνιστές.
Η πορεία του στα νεοελληνικά γράμματα ήταν σπουδαία. Διακρίθηκε κυρίως για την καθαρότητα του λόγου και την Φιλολογική του (Φ κεφαλαίο) επάρκεια, σε καιρούς που τα δύο αυτά στοιχεία της αυθεντικής λογιότητας απουσίαζαν, και απουσιάζουν, κατά κόρον από τις δυνάμεις του χώρου.
Έργα δοκιμιακά μας άφησε αρκετά, τα περισσότερα και επιλεγμένα συγκεντρώθηκαν σε ένα δεμένο δίτομο που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Δόμος με τίτλο «Μελέτες».
Σχεδόν πάντοτε επιθετικός, μα όχι με την έννοια του καθηλωμένου αντιδραστικού, ο Ζήσιμος Λορεντζάτος ανέδειξε τα λίγα, αλλά και πλέον αναγκαία, στοιχεία της ημεδαπής λογοτεχνίας όσο και αρκετά της αλλοδαπής. Ο Λορεντζάντος ήταν ίσως ο μόνος που αντέκρουσε στην ροή των νεοτερισμών που κινήθηκαν σε πλαίσιο μάλλον συνδικαλιστικό. Κατέθεσε μία αναλυτική όσο και τολμηρή προσέγγιση πάνω στον σύγχρονο ποιητικό λόγο καθώς και στα ανάλογα, ή καλύτερα ομοούσια, της αγγλοσαξωνικής γλώσσας, χρησιμοποιώντας (τι καλύτερο απ’ αυτό) στοιχεία μεταξύ τους εντελώς ετερόκλιτα.
Η οξυδέρκειά του ήταν σπάνια:
«Είναι ορισμένα τα πράγματα που σου επιτρέπουν ο ουρανός, η γη και η θάλασσα στην Ελλάδα ή αλλού. Που σου επιτρέπουν να πιστέψεις, να χτίσεις, να σκιαγραφήσεις, να ζήσεις ή να μιλήσεις. Μια στραβή κίνηση παραμικρή και όλα μπορεί να πέσουν στην άβυσσο (…). Μια τέτοια εποχή φαντάζει και η δική μας στα περισσότερα από τα τωρινά καμώματά της εδώ σήμερα. Παραγνώρισε τα ορισμένα εκείνα πράγματα που σου επιτρέπει το πνεύμα του τόπου - παραγνώρισε το επιτρεπόμενο»…
Αναρωτιέμαι αυτό πώς μπορεί να διαβαστεί. Μόνο με έναν τρόπο: τον άλλον. Χρειάζεται προσοχή. Όχι μόνον η ποίηση πάνω στο χαρτί.
Ο ποιητής Λορεντζάτος μπορεί να μην ήταν χρήσιμος, μα ο δοκιμιογράφος ήταν με το παραπάνω. Ο Λορεντζάτος ήταν καλός γνώστης του Όχι όταν οι άλλοι έτρεχαν πίσω από τα Ναι της άρνησης κάθε διαλόγου και αντιπαράθεσης με την προϋπόθεση να κριθούν ως μουσόληπτοι εκμοντερνισμένοι. Απέμεινε και κανένας τους; Όχι. Κάτι που και σήμερα συμβαίνει.
Ο Λορεντζάτος έπραξε γράφοντας, κι αυτό είναι ό,τι μπορούμε να κρατήσουμε απ’ αυτόν (ακόμη κι αν μία «ελληνοκεντρική» συστολή έπαιξε κάποιες στιγμές στις ιδέες του περιοριστικό ρόλο), δεν «έκανε λόγο» απλώς.
Το πού στόχευσε, όσον αφορά σε εγχώριο πρωτογενές έργο, ήταν κάτι όχι τόσο σημαντικό (εξάλλου δεν υπήρχε περίσσευμα), όσο ο τρόπος με τον οποίο το έκανε.
Καταλαβαίνει όμως κανείς, δίχως ευτελή περιθώρια παρανάγνωσης να διατίθενται, τι ακριβώς μιλούσε (όχι εννοούσε) διαβάζοντας τα λόγια του για το «Χαμένο Κέντρο» και τις γραμμές για την συνάντησή του με τον Έζρα Πάουντ.
1. Απάντηση από Γιώργος Μίχος
Όσοι ξεκινούν για την περιπέτεια της τέχνης- θα πρέπει να ξέρουν πως “η ιστορία της ομορφιάς συμπληρώθηκε”, δεν περιμένει εκείνους που θα την αποσώσουν. Και εκείνο που κάνουν πάντα οι αφοσιωμένοι της δεν είναι παρά ένας αγώνας να ξαναβρούν αυτό που χάθηκε, ξαναβρέθηκε , ξαναχάθηκε κάτω από βοηθητικές ή αντίθετες συνθήκες, ένας αγώνας δύσκολος και αστμάτητος…
…Θα πρέπει αυτό καλά να το αποφασίσομε όταν: Όλοι μαζί κινούμε συρφετός για την περιπέτεια της τέχνης… να μη θαρρούμε πως η ομορφιά προσμένει από εμάς τίποτα… ή πως στηρίζεται στη ματαιότητα , τις περισσότερες φορές, και στη φιλόδοξη μοναδικότητά μας…
… η τέχνη δεν κρέμεται από καιρούς και τόπους, από φυλές και πατρίδες, αλλά “… ψάχνει και βρίσκει την ομορφιά με όλες τις συνθήκες και σε όλες τις εποχές, όπως έκανε ο μεγάλος αρχιερέας της Ρέμπραντ, που έβλεπε γραφικότητα, μεγαλοσύνη, αρχοντιά και αξιοπρέπεια στην οβριακή του Άμστερνταμ, και δεν οδυρόταν πως οι κάτοικοί της δεν ήταν Έλληνες”…
…Με τη γλώσσα, βέβαια, παραμορφώνουμε την αλήθεια, την περνάμνε αναγκαστικά από το πρίσμα της γλώσσας μας το παραμορφωτικό, αλλά με τη γλώσσα λυτρωνόμαστε και λυτρώνομε το ποσοστό εκείνο της αλήθειας, οσοδήποτε μικρό ή απόκληρο, να το πει κανένας έτσι, που δόθηκε στον άνθρωπο να το βρίσκει, να το καταγράφει, και να το χαίρεται…
… Ας μην οδυρόμαστε, λοιπόν, για τις ανάποδες περιστάσεις. όχι νασταλγικές κλάψες και άσκοπη παραπόνεση για την εποχή. Η εποχή είμαστε εμείς. Και τίποτα να μη γίνεται στο φανερό ή και να περιμένομε χίλα χρόνια το είπαμε: the story of the beautiful is alredy complete. Αυτονόητο στο σημείο αυτό πως “συμπληρώθηκε” δε σημαίνει εξαντλήθηκε….
…Μιά τέτοια γνώση δεν απελπίζει. Αντίθετα, μοναχά η γνώση αυτή ( και η ατέρμονη ταπείνωση που φέρνει μαζί της) εξασφαλίζει την αληθινή χαρά της δημιουργίας… μοναχά η γνώση αυτή μπορεί να δώσει το σωστό μέτρο για τον καθένα από εμάς, τι αξίζει αληθινά και τι δεν αξίζει μέσα σε αυτό που κάνομε.
Ζήσιμος Λορεντζάτος, 1985.
στις 2/25/2009 2:04 am
2. Απάντηση από Βαγγέλης Ψαραδάκης
Τι απρόσμενη και ευχάριστη έκπληξη!
Υπάρχει κι ένας τρίτος τόμος, από τις ίδιες εκδόσεις, με τον τίτλο “Διόσκουροι” - δυο δοκίμιά του για τον Γιώργο Σαραντάρη και τον Δημήτριο Καπετανάκη.
Καλημέρα.
στις 2/25/2009 8:14 am
3. Απάντηση από ΚΩΣΤΑΣ ΡΕΟΥΣΗΣ
Καλημέρα σας και προσωπικούς χαιρετισμούς στον Γιάννη Λειβαδά,
Ελπίζω να μην την πέσουν πάλαι οι γνωστοί-άγνωστοι φιλόλογοι και άλλοι αδράχνοντας την ευκαιρία της αναφοράς στον Ζήσιμο Λορεντζάτο. Προκαταβολικά τους παραπέμπω στο βιβλίο του “Αποσιωπήσεις” απ’ τις εκδόσεις Το Ροδακιό.
Με εκτίμηση
Κώστας Ρεούσης
στις 2/25/2009 9:54 am
4. Απάντηση από nautilus
Αξεπέραστος δοκιμιογράφος . “Από την Πίζα στην Αθήνα ” από τις κορυφές του έργου του.
Εκτός από τους πρώτους δυο τόμους κυκλοφόρησε το 2007 κι ο τρίτος δεμένος με τίτλο “Μελέτες ΙΙΙ” , κι έτσι τώρα υπάρχει όλο το δοκιμιακό του έργο συγκεντρωμένο στον “Δόμο”
στις 2/25/2009 12:57 pm
5. Απάντηση από Βαγγέλης Ψαραδάκης
http://www.poiein.gr/archives/2151/index.html
στις 2/25/2009 1:29 pm
6. Απάντηση από Σπύρος Γιανναράς
Κύριε Λειβαδά, δεν έτυχε ποτέ να διαβάσω ή να γνωρίσω «χρήσιμο» ποιητή. Χρήσιμα εργαλεία, χρήσιμα (καταναλωτικά) αγαθά για την μεγιστοποίηση της τέρψης του βίου, χρήσιμα CV για την βελτίωση της καριέρας, ναι. Μα χρήσιμους ποιητές δεν απάντησα ποτέ κανέναν. Αλλά εσείς ως πιο σοφός κάτι θα ξέρετε περισσότερο από μένα. Ωστόσο αν κρίνω τα ποιήματα του Λορεντζάτου με γνώμονα τα ποιήματα που παίρνουν κρατικά και άλλα περικλεή βραβεία της Ακαδημία Αθηνών, έχω την αίσθηση ότι έχω να κάνω με σπουδαία ποίηση. Ιδιαίτερα το ποιήμα «Λεύκα» νομίζω ότι συμπυκνώνει την πράξη, την σκέψη και την μεταφυσική του Λορεντζάτου.
Οσο για την φράση σας «Το πού στόχευσε, όσον αφορά σε εγχώριο πρωτογενές έργο, ήταν κάτι όχι τόσο σημαντικό (εξάλλου δεν υπήρχε περίσσευμα), όσο ο τρόπος με τον οποίο το έκανε» την βρίσκω εκτός από εξοργιστική, τετριμμένα κουραστική. Εχουμε κουραστεί να ακούμε διαρκώς από την χορεία των ανθρώπων των γραμμάτων τον άναθρο ήχο από το πιπίλισμα της ίδιας καραμέλας την οποία μας έφτυσαν στα μούτρα οι στρουκτουραλιστές της δεκαετίας του ‘60 (barthes κλπ) ότι αυτό που μετράει δεν είναι το περιεχόμενο, το «τι» των λόγων του λογοτέχνη, αλλά μονάχα το «πως». Οτι το γράψιμο είναι θέμα μορφής. Νομίζω ότι η πρότασή σας θα εξόργιζε τον Λορεντζάτο, ο οποίος δεν θα μάσαγε τα λόγια του αν αποφάσιζε να σας απαντήσει. Την απάντηση την έχει βέβαια δώσει με εκπληκτικό τρόπο ο Χρήστος Βακαλόπουλος, ο οποίος υπογράμμισε πως το ζήτημα στη λογοτεχνία δεν είναι ποτέ ζήτημα μορφής, αλλά οράματος. Ο Λορεντάτος έγραφε για να πει κάτι και όχι επειδή κυνηγούσε την φρούδα ποιητική αισθητική απόλαυση της γραφής, αλλά για να υπηρετήσει ένα όραμα και μια μεταφυσική αλήθεια. Γι’ αυτό ούτε και ο δοκιμιογράφος ήταν «χρήσιμος», αλλά διαφωτιστικός. Η διαφορά έγγειται μάλλον στο ότι το φως δεν μπορεί ποτέ (όπως κι ο ήλιος) να περιγραφεί με το επίθετο «χρήσιμος».
στις 2/25/2009 5:52 pm
7. Απάντηση από Μιχάλης Γελασάκης
“Ο ποιητής Λορεντζάτος μπορεί να μην ήταν χρήσιμος, μα ο δοκιμιογράφος ήταν με το παραπάνω.”
Μπορεί να μην ήταν τόσο σημαντικός (με υποκειμενικά πάντα κριτήρια) αλλά δεν θα τον πούμε άχρηστο!
στις 2/25/2009 6:18 pm
8. Απάντηση από Μιχάλης Γελασάκης
Γράφαμε παράλληλα τα ποστ με τον κύριο Γιανναρά.
Θα μπορούσα να γράψω από κάτω ότι απλώς συμφωνώ.
“Μπορεί να μην ήταν τόσο σημαντικός (με υποκειμενικά πάντα κριτήρια) αλλά δεν θα τον πούμε άχρηστο!”
Εννοώ ως ποιητής, αλλά πρέπει, νομίζω, να τον κρίνουμε ως πνευματικό άνθρωπο! Νομίζω πως αυτό φαίνεται και στο link που ανέβασε ο κύριος Ψαραδάκης
στις 2/25/2009 6:31 pm
9. Απάντηση από Σπύρος
“Ο Παναγιώτης Κονδύλης προτιμούσε να συρρικνώνει την ανθρώπινη και επιστημονική παρουσία του σε μία μόνο λιτή βιογραφική αναφορά: «Συγγραφέας. Ζει στη Χαϊδελβέργη και στην Αθήνα». Και όταν του ζήτησαν μια φωτογραφία για τα Πεπραγμένα του Ινστιτούτου Ανωτέρων Σπουδών στο Βερολίνο, του οποίου υπήρξε εταίρος τη χρονιά 1995-96, τους έστειλε τη σημείωση: «Ποτέ δεν μπόρεσα να καταλάβω ποια σχέση έχει η εξωτερική εμφάνιση ενός ερευνητή με το αποτέλεσμα των ερευνών του».”
Η άρνηση του Κονδύλη οφειλόταν στην αποστροφή του προς την φετιχοποίηση που μετατρέπει ακόμη και τις πλέον αντισυμβατικές αξίες σε περίβλεπτα και αναλώσιμα σύμβολά του μαζικοδημοκρατικού πολιτισμού. Κατά κάποιο τρόπο ο Κονδύλης διείδε τη μεταθανάτια υποδοχή του έργου του.
Με τα λόγια του Κίρκεγκωρ: “To πείραμα [η ιδανική για τον Κίρκεγκωρ σχέση συγγραφέα-αναγνώστη]
είναι η συνειδητή , κοροϊδευτική ανάκληση της μετάδοσης των συνήθων αφιερωματικών πρακτικών, πράγμα που πάντοτε έχει σπουδαιότητα για έναν υπάρχοντα που γράφει για υπάρχοντες, για να μην αλλάξει η σχέση σ’ έναν παπαγάλο που γράφει για παπαγάλους.”
στις 2/25/2009 7:25 pm
10. Απάντηση από Γιάννης Λειβαδάς
Κύριοι Γιανναρά, Γελασάκη και Σπύρο: για πολλά από αυτά που καταθέτετε μπορώ να σας παραπέμψω για ταχύτατες αποκρίσεις μόνον στο ΙΚΑ.
Και ευθαρσώς καταθέτω πώς αρνούμαι να κάνω δήθεν διάλογο μαζί σας.
Αναρτήστε το δικό σας πόνημα για τον χρήσιμο ποιητή Λορεντζάτο αν θέλετε(;)…
Είστε ειδικοί στην εργολαβία - αυτό πιστεύω.
Σας έχουν προλάβει μία ντουζίνα από άλλους καλύτερους και χειρότερους γραφιάδες. Πρώτος και καλύτερος ο Λορεντζάτος:
“«Είναι ορισμένα τα πράγματα που σου επιτρέπουν ο ουρανός, η γη και η θάλασσα στην Ελλάδα ή αλλού. Που σου επιτρέπουν να πιστέψεις, να χτίσεις, να σκιαγραφήσεις, να ζήσεις ή να μιλήσεις. Μια στραβή κίνηση παραμικρή και όλα μπορεί να πέσουν στην άβυσσο (…). Μια τέτοια εποχή φαντάζει και η δική μας στα περισσότερα από τα τωρινά καμώματά της εδώ σήμερα. Παραγνώρισε τα ορισμένα εκείνα πράγματα που σου επιτρέπει το πνεύμα του τόπου - παραγνώρισε το επιτρεπόμενο»…”
Άντε τώρα, ρίξτε μια φτηνή παραπομπή ακόμα….
στις 2/25/2009 8:13 pm
11. Απάντηση από Γιάννης Λειβαδάς
Για να μην το ξεχάσω κύριε Γιανναρά: μην είστε τόσο σίγουρος πως ο μακαρίτης δεν είχε γνώση ορισμένων εκ των κειμένων μου που έχω αναρτήσει στο Ποιείν….
στις 2/25/2009 8:18 pm
12. Απάντηση από Μιχάλης γ.
Στων πεθαμένων μπάλα παίζουμε την πλάτη
Μαύρο νερό της θάλασσας τους πήρε για ταξίδι
Πάντα στην ανοιχτή πληγή πονάει το αλάτι
Κι εμείς τους δίνουμε καρφιά, βαρύ σταυρό και ξύδι.
Στων πεθαμένων μπάλα παίζουμε την πλάτη
Τι να σου πω, τι να μου πεις πάλι νεκροί θα είναι
Λευκές σελίδες έρημες είχανε για παλάτι
Γίνε λοιπόν πελάτης τους και στη ζωή τους πίνε.
Στων πεθαμένων μπάλα παίζουμε την πλάτη
Σαν εργολάβοι ποιητές κουτσοί και γερασμένοι
Σαν τις πουτάνες στα στενά που ψάχνουν για πελάτη
Μα ευτυχώς η ποίηση είναι αυτή που μένει.
στις 2/25/2009 9:41 pm
13. Απάντηση από Γιάννης Λειβαδάς
Κύριε Γελασάκη η αυτοκριτική που κάνετε σας τιμά ιδιαίτερα.
Η βαρύτητά της θεωρώ πως ξεπερνά ακόμη και την ανάρτηση για τον Ζήσιμο Λορεντζάτο.
Σας ασπάζομαι.
στις 2/25/2009 9:57 pm
14. Απάντηση από Γιάννης Τόλιας
Σπύρο, επίσης Γιώργος Σαραντάρης ΠΟΙΗΜΑΤΑ
Τόμος Ε Σελίδα 233
Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΚΙΡΚΕΓΚΩΡΝΤ
Αξίζει!!!
στις 2/25/2009 10:17 pm
15. Απάντηση από Γιώργος Μίχος
Κε Γελασάκη, το πήρα…:)
στις 2/25/2009 10:32 pm
16. Απάντηση από Σπύρος
Στο περιθώριο του ερεθιστικού διαλόγου:
Προτιμώ την εξαιρετική ;eκδοση σε επιμέλεια της σπουδαίας Σοφίας Σκοπετέα (ΕΡΓΑ 2, σ. 492 ). Το απόσπασμα που παρέθεσα ανωτέρω (για λόγους εντυπωσιασμού, εννοείται) από την Επανάληψη.
στις 2/25/2009 10:55 pm
17. Απάντηση από Γιώργος Μίχος
Ήτανε μια φορά στην Άνω Κηφησιά
ένας Ζήσιμος. Δεν ήταν χρήσιμος παιδιά
Ήτανε άχρηστος όπως το φως
μα φώτιζε το κατά δύναμιν ο φτωχός
ο Ζήσιμος στην Άνω Κηφησιά.
*
Ήτανε ένας ψυχίατρος στη Νέα Σμύρνη
που από πελάτες ποτέ δεν θα ξεμείνει…
Με το που γύριζε στον έρωτα τις πλάτες
ξύπνα του λέγανε ήρθανε πελάτες
του θεσσαλού ψυχίατρου στη Νέα Σμύρνη
στις 2/25/2009 11:12 pm
18. Απάντηση από Βαγγέλης Ψαραδάκης
“Κενότητα των επιδιώξεων, δράματα επί σκηνής,, ποίμνια, αγέλες, κονταροχτυπήματα, ένα κοκαλάκι ριγμένο στα σκυλιά, ψίχουλα ψωμιού στη στέρνα με τα ψάρια, αχθοφόρα μυρμήγκια, τρεχαλητά φοβισμένων ποντικιών, μαριονέτες με κινήσεις σπασμωδικές. Λοιπόν, πρέπει ανάμεσα σ’ όλα τούτα να στέκεσαι πράος και χωρίς αλαζονική αναίδεια [άνω τελεία, για χάρη των γνωστών-αγνώστων φιλολόγων - εντός ή εκτός ""'] όμως να ‘χεις πάντα στο νου σου, πως ο καθένας αξίζει όσο αξίζουν εκείνα για τα οποία έχει φροντίσει”
ΤΑ ΕΙΣ ΕΑΥΤΟΝ, ΜΑΡΚΟΣ ΑΥΡΗΛΙΟΣ
στις 2/26/2009 12:40 am
19. Απάντηση από Σπύρος Γιανναράς
Κύριε Λειβαδά, είναι μάλλον προφανές ότι δεν καταλάβατε ή δεν θελήσατε να καταλάβετε τι γράφω. Δεν επιθυμω να ανοίξω διάλογο ή να τσακωθώ μαζί σας ανταλλάσοντας ποταπές προοσβολές. Θέλησα να διευκρινήσω απλώς κάτι σχετικά με την αξία του περιεχομένου και της στόχευσης του Λορεντζάτου. Η προσβλητική σας απάντησή απλώς δείχνει ότι κακώς έκανα και μίλησα. Από που συνάγετε το συμπέρασμα ότι εγώ προϋποθέτω ότι ο Λορεντζάτος “δεν είχε γνώση” των κειμένων σας;
στις 2/26/2009 12:41 am
20. Απάντηση από Γιάννης Λειβαδάς
Τέκμωρ: στη μικρή παραμόρφωση και στη μικρή αλήθεια (που λέει ο λόγος) σηκώνετε την ουρά…
- όσο και να στήνετε κόμμα το πολύ πολύ να πάρετε και τις εκλογές… μα όλες οι κυβερνήσεις θα πέσουν, αυτή είναι η μοίρα τους.
Κρατήστε την αριστερολαγνεία, τον Μητσιά και σεντόνια της παρθένας για τον εαυτό σας.
Σας φοβήθηκε το νύχι μου….
Τέκμωρ: στη μεγάλη παραμόρφωση και στη μεγάλη αλήθεια (που λέει ο Λόγος) σκορπάτε σαν κοτόπουλα.
Αντί να απαντάτε στο ερώτημα και στον εαυτό σας απαντάτε σε μένα….
Καλά (λα)στιχάκια.
στις 2/26/2009 12:48 am
21. Απάντηση από Σπύρος Γιανναράς
Τελικά η χολή και τα νεύρα έχουν πάντοτε να κάνουν με τον πληγωμένο εγωισμό. Το ζήτημα, απ’ ότι φαίινεται δεν ήταν να μιλήσετε για τον Λορεντζάτο παρουσιάζοντας κάποιες πτυχές του έργου του πνευματικού αυτού ανθρώπου, αλλά να προβληθείτε μέσω της αναφοράς σας σ’ αυτόν. (Με έχει διαβάσει, τον έχω διαβάσει κλπ). Γι’ αυτό και δεν έχετε παρά μόνο υβριστικούς χαρακτηρισμούς για να αντιμετωπίσετε την οποιαδήποτε ένσταση. Απ’ ότι φαίνεται όσοι θέλουν να γράψουν κάποιο πόνημα ή να παραπέμψουν κάπου θα πρέπει προηγουμένως να παίρνουν την έγκρισή σας. Αυτό φίλτατε, ούτε ο Λορεντζάτος δεν το έκανε. Είναι η πρώτη φορά που παρεμβαίνω σε ιστοσελίδα να σχολιάσω κάτι που αφορά στον Λορεντζάτο. Δεν νομίζω ότι μπορώ να θεωρηθω ειδικός στις εργολαβίες. Στο ΙΚΑ έχουν λάβει γνώση των πονημάτων σας;
στις 2/26/2009 12:52 am
22. Απάντηση από Γιάννης Λειβαδάς
Αγαπητέ κύριε Γιανναρά: διασκεδάζω την συμμετοχή μου στο Ποιείν όπως πάντοτε. Εάν υποπτέυεστε πως ο σκοπός μου ήταν η αυτοπροβολή…. μάλλον είναι άδικος κόπος να γράψω οτιδήποτε. Αν το επιθυμούσα θα επέλεγα άλλο μέσο και άλλο αντικείμενο.
Σας υπενθυμίζω ολόκληρο το σχόλιό σας:
“Κύριε Λειβαδά, δεν έτυχε ποτέ να διαβάσω ή να γνωρίσω «χρήσιμο» ποιητή. Χρήσιμα εργαλεία, χρήσιμα (καταναλωτικά) αγαθά για την μεγιστοποίηση της τέρψης του βίου, χρήσιμα CV για την βελτίωση της καριέρας, ναι. Μα χρήσιμους ποιητές δεν απάντησα ποτέ κανέναν. Αλλά εσείς ως πιο σοφός κάτι θα ξέρετε περισσότερο από μένα. Ωστόσο αν κρίνω τα ποιήματα του Λορεντζάτου με γνώμονα τα ποιήματα που παίρνουν κρατικά και άλλα περικλεή βραβεία της Ακαδημία Αθηνών, έχω την αίσθηση ότι έχω να κάνω με σπουδαία ποίηση. Ιδιαίτερα το ποιήμα «Λεύκα» νομίζω ότι συμπυκνώνει την πράξη, την σκέψη και την μεταφυσική του Λορεντζάτου.
Οσο για την φράση σας «Το πού στόχευσε, όσον αφορά σε εγχώριο πρωτογενές έργο, ήταν κάτι όχι τόσο σημαντικό (εξάλλου δεν υπήρχε περίσσευμα), όσο ο τρόπος με τον οποίο το έκανε» την βρίσκω εκτός από εξοργιστική, τετριμμένα κουραστική. Εχουμε κουραστεί να ακούμε διαρκώς από την χορεία των ανθρώπων των γραμμάτων τον άναθρο ήχο από το πιπίλισμα της ίδιας καραμέλας την οποία μας έφτυσαν στα μούτρα οι στρουκτουραλιστές της δεκαετίας του ‘60 (barthes κλπ) ότι αυτό που μετράει δεν είναι το περιεχόμενο, το «τι» των λόγων του λογοτέχνη, αλλά μονάχα το «πως». Οτι το γράψιμο είναι θέμα μορφής. Νομίζω ότι η πρότασή σας θα εξόργιζε τον Λορεντζάτο, ο οποίος δεν θα μάσαγε τα λόγια του αν αποφάσιζε να σας απαντήσει. Την απάντηση την έχει βέβαια δώσει με εκπληκτικό τρόπο ο Χρήστος Βακαλόπουλος, ο οποίος υπογράμμισε πως το ζήτημα στη λογοτεχνία δεν είναι ποτέ ζήτημα μορφής, αλλά οράματος. Ο Λορεντάτος έγραφε για να πει κάτι και όχι επειδή κυνηγούσε την φρούδα ποιητική αισθητική απόλαυση της γραφής, αλλά για να υπηρετήσει ένα όραμα και μια μεταφυσική αλήθεια. Γι’ αυτό ούτε και ο δοκιμιογράφος ήταν «χρήσιμος», αλλά διαφωτιστικός. Η διαφορά έγγειται μάλλον στο ότι το φως δεν μπορεί ποτέ (όπως κι ο ήλιος) να περιγραφεί με το επίθετο «χρήσιμος».
Τι σας κάνει να πιστεύετε πως στην ποίηση κοπιάζει κανείς για το Φως; Το αντίθετο υπαρασπίζομαι γιατί αυτή είναι η πίστη μου.
Τιμητές προσώπων είναι άλλοι. Και το δείχνει η άμεση αντίδραση στην ανάρτηση αυτού του κειμένου - γιατί; Μα γιατί το όνειρο είτε Αμερικάνικο είτε αριστερίζον είτε “ελληνοχριστιανικό” για να το δει κανείς θα πρέπει πρωτίστως να είναι κοιμισμένος.
Γνωρίζω πως τα λόγια μου ακούγονται σκληρά, brutal, μα ο υποφαινόμενος ξέρετε είναι κάποιος που μπήκε στον κόπο να γράψει δυο αράδες για έναν θαυμάσιο άνθρωπο. Συνεπώς κονταροχτιούνται άλλα πράγματα, όχι τα πρόσωπά μας και οι ιδιότητές μας. Με αντιλαμβάνεστε θαρρώ…
Σας πήρε η μπόρα, δεν λέω, μα δικαίως, εφόσον εσείς απλώς διαφωνείτε με το “χρήσιμος” (που μάλλον του αποδίδετε μόνον φτηνές μαρξιστικές ιδιότητες) ενώ εγώ επιμένω σε αυτό.
Γράψτε λοιπόν για την διαφωνία που έχετε. Και αφήστε το γνωστό speculation για το τι θα μου απαντούσε ο Λορεντζάτος εάν ζούσε….
(Ανέφερα κάτι επ’ αυτού μα αναγνώσατε μόνον ιδιοτέλεια στο σχόλιό μου….)
Ανήκουμε σε άλλον κόσμο και αναζητάμε άλλον κόσμο - αυτή είναι η αλήθεια αγαπητέ μου.
Τα σέβη μου.
στις 2/26/2009 1:22 am
23. Απάντηση από Βαγγέλης Ψαραδάκης
Την ισορροπία που θέλετε να κρατήσετε, κύριε Αραβανή, την αντιλαμβάνομαι… Τις προάλλες σβήσατε ένα σχόλιο για μένα, χωρίς να το ζητήσω.
Δεν ξέρω, αν αυτή η πρακτική είναι η καλύτερη, πάντοτε, για την ιστοσελίδά σας….
Αφήστε τους (υποτιθέμενους, πάντοτε) “πνευματικούς” ανθρώπους να “συνδιαλέγονται”, κατά το δοκούν, βεβαίως…
Εκτός κι αν αυτός ο λόγος μας αναιρεί τα πάντα…
Με την αγάπη μου, πάντοτε :)
ΥΓ. Ανεπίδεκτος μαθήσεως…
στις 2/26/2009 3:53 am
24. Απάντηση από Γιώργος Μίχος
Δεν είναι απαραίτητο να συμβαίνει στ’ αλήθεια, αλλά αυτή η επιθυμία η σταθερή να αποδείξουμε ένα είδος “αυθεντικής” κατοχής για κάθε τι για το οποίο μιλάμε, συν το γεγονός να εκτοξεύουμε τα “δεν” μας με σταθερό ρυθμό, καταγράφεται ως ένδειξη ανασφάλειας από προσωπική ίσως κρίση γραφής…
Το εκλαμβάνω ως απόδειξη του ασυνειδήτου που πάντα μας είναι αόρατο, ενώ είναι πασιφανές στους δίπλα μας. Και έχω την απαίτηση μιας στάσης, μιας ακόμη ανάγνωσης των γραφομένων μας συνολικά… Ίσως τότε μας αποκαλυφθεί το αόρατο με τρόπο λιγότερο συγκρουσιακό και περισσότερο αγαπητικό…
Η κριτική μου για την ανάρτηση παραμένει στην ανάρτηση του κοψιδιού μου, όπως συμφωνώ και με την παράθεση του δεσμού από τον κο Ψαραδάκη.
Ακόμη αναρωτιέμαι τι προσθέτει αυτή η ανάρτηση στη γνωριμία με τον Λορεντζάτο, εκτός από το γεγονός ότι εκτός από κάποιους χάι κλας επαρχιώτες που τον νέμονται ως τώρα, ότι εμφανίζεται και κάποιος εκτός αυτού του χώρου να δώσει ένα στίγμα.
Πάντως αυτό το να εμφανίζονται κάποιοι σαν “αυθεντικοί εξηγητές της γλώσσας των νουφάρων” και να μας πετάνε σαν αποκλεισμό, έστω και άθελά τους, τις γνωριμίες και τις αναγνώσεις τους, καλό είναι να σταματήσει.
Δεν βρίσκω κακή πρόθεση, αλλά λαθεμένη κατάθεση πάθους… και ελπίζω αυτή φορά να ακολουθήσει περισυλλογή κι όχι επιθετική ορμή προς τα μπρος…
Δεν έχω πρόβλημα να ρισκάρω την αγάπη μου στα όριά της για να διευκολύνω κάποιον, κυρίως όταν συμμερίζομαι το κοινό μας πάθος…
στις 2/26/2009 8:12 am
25. Απάντηση από Σπύρος
Πιστεύω πως δεν έχει προσεχθεί από τους σχολιαστές η υπέροχη πραγματικότητα. Πάντα, μετά από τη φαινομενική αγονία των προσωπικών διενέξεων, αναβλύζει ο ζέιδωρος λόγος των ποιητών-συνεργατών του Ποιείν (με τον τρόπο του Σοφιανού: AΡΩΜΑ ΝΕΡΑΤΖΙΑΣ). Ας παραμένουμε λοιπόν πράοι αλλά με αλαζονική αναίδεια ωστε να υποδαυλίσουμε το πάθος των ποιητών.
“Προπετή κελαηδήματα αναμειγνύονται με κορναρίσματα ποικίλλων οχημάτων,/
κι απ’ τ’ ανοιχτό παράθυρο εισβάλλει άρωμα νερατζιάς-[...]από τη ζείδωρη ένταση του φωτός που αεροβατεί αχνίζοντας/
στις φρεσκοπλυμένες μαρμαρόπλακες του παλιού Βουλευτηρίου
http://www.poiein.gr/archives/72/index.html
στις 2/26/2009 9:23 am
26. Απάντηση από Σπύρος Γιανναράς
Κύριε Λειβαδά, αν σας πετύχω σε ένα ελληνικό νοσοκομείο ή μια δημόσια υπηρεσία θα νιώσουμε αμέσως ότι ζούμε στον ίδιο κόσμο. Δεν είπα ότι σκοπός κάθε ποίησης είναι το φως. Νομίζω πως είπα ότι αυτό πρέσβευε ο Λορεντζάτος. Δεν είναι θέμα ελληνοχριστιανισμού ή μαρξισμού. Απεχθάνομαι τις ιδεολογίες. Είναι μάλλον θέμα γλώσσας με τον τρόπο που την προσεγγίζει ας πούμε ο Βίτγκενσταϊν. το “χρήσιμη ποίηση” μοιάζει στα δικά μου μάτια οξύμωρο.
Τα σέβη και την καλημέρα μου.
Συγγνώμη αν παρασύρθηκα κι εγώ στους χαρακτηρισμούς.
Υ.Γ. Πιστεύω στους ανθρώπους και πάνω από όλα στην ανθρωπιά. Υπ’ αυτή την έννοια δεν πιστεύω στα στεγανά που χωρίζουν κόσμους και ανθρώπους.
στις 2/26/2009 12:11 pm
27. Απάντηση από Σπύρος Αραβανής
Κύριε Ψαραδάκη,
ανεξαρτήτως διάθεσης που γράψατε το σχόλιο που διέγραψα:
“Ανεπίδεκτος μαθήσεως..Αληταράς”
καταλαβαίνετε οτι δεν μπορούσε να βρίσκεται τουλάχιστον με τη μορφή αυτή, στα σχόλια. Αν θέλετε γράψτε τι εννοούσατε με καλύτερο τρόπο, τον οποίο δεν θα τον υπαγορεύσω βεβαίως εγώ.
Αλλά μην κάνουμε διάλογο ή παράπονα και για τα ευκόλως εννοούμενα…
στις 2/26/2009 12:29 pm
28. Απάντηση από Γιάννης Λειβαδάς
Είμαι πάνω από όλα φιλικά ορμόμενος προς το πρόσωπό σας κύριε Γιανναρά. Εντάξει, βλέπουμε αλλιώς τα πράγματα - και βεβαίως απαιχθανόμαστε από κοινού, καθώς φαίνεται, τις ιδεολογίες. Είστε απολύτως ευγενής και αυτό είναι χρυσό. Δεχθείτε και την δική μου συγγνώμη για τον (φυσικό μου, στον γραπτό λόγο) Brutalισμό.
Καλή σας μέρα - και ίσως σύντομα από κοντά.
στις 2/26/2009 1:17 pm
29. Απάντηση από Γιώργος Πρίμπας
Το κείμενο αυτό που άφησε μια πίκρα και μια θλίψη και τούτο γιατί αισθάνομαι, προϊόντος του χρόνου, όλο και πιο έντονη τη δυσκολία να βρίσκω πράγματα τα οποία «θα μου επιτρέπουν να…»
στις 2/26/2009 3:46 pm
30. Απάντηση από Γιώργος Μίχος
Επειδή το θέμα είναι ο Λορεντζάτος, θα έλεγα πως ο μεταφυσικός που διαθέτει και το “Πως” πείθει και τους στουκτουραλιστές…
Απόδειξη ο Ταρκόφσκι, ή ο Παπαδιαμάντης…
Εφέρα επίτηδες αυτά τα παραδείγματα για να υποσημειώσω, ότι το έργο του Λορεντζάτου είναι στη δοκιμή του χρόνου ακόμα, παρά τις βιασύνες των οπαδών του…
Και πιστεύω ότι περισσότερο θα εκνευριζόταν με τα φερσίματα ανθρώπων που χρησιμοποιούν την ίδια την εκκλησία σαν έσχατοι δημοσισχεσίτες με άλλοθι και το ήθος του…
Σ΄αυτό πιστεύω θα συμφωνούσε και ο Γιανναράς, ο άλλος…
Κατά τα άλλα συμφωνώ με τη γειτονική ανάρτηση του κου Παστάκα… περί συμπεριφορών…:)
Και εκκρεμεί και μια συγνώμη για την αναστάτωση του μαγαζιού δι΄ασήμαντον αφορμήν…
στις 2/26/2009 3:55 pm
31. Απάντηση από m
“Ti αν θέλοι ο σπερμολόγος ούτος λέγειν;”
περιοδικό Εποχές (τχ. Φεβρουαρίου 1965).
Άρθρο του Ζ. Λορεντζάτου για τον ποιητή της Έρημης Χώρας.
Πόσο σημαντικό για την κατανόηση των προσανατολισμών του Ζ.Λ.;
Ποια η συμβολή στη διαμόρφωση της αισθητικής πολλών νέων της εποχής;
Πόσο διαβάστηκε και πώς από τους νεότερους (με συνυπολογισμό των δεδομένων της εποχής);
Υ.Γ. Αλλά δικαιούνται “οι γνωστοί-άγνωστοι φιλόλογοι” μια κάποια συμμετοχή στη συζήτηση και μια απάντηση;
Επειδή το ΠΟΙΕΙΝ δεν είναι έρημο τοπίο, έχει δίκιο ο Γ. Μίχος για τη “βιασύνη” ορισμένων κι ο Σωτήρης Παστάκας να υπενθυμίζει την εξ των έσω οριοθέτηση των σχολίων και των ακκισμών.
στις 2/27/2009 12:59 am
32. Απάντηση από Σπύρος
Aν η λογοτεχνία είναι πληροφορίες (πόσο σημαντικό, πόσο διαβάστηκε, πόση εντύπωση προκάλεσε, πόση επίδραση άσκησε κ.τλ.) τα ερωτήματά σας είναι σημαντικά m.
Ο αναγνώστης που χρειάζεται την εισαγγελική επικύρωση της στατιστικής για να δει αν μια άποψη ζωής είναι αληθινή, δεν βλέπει τίποτε, φαντάζεται πως βλέπει απλώς. Αν η γνώση αποφασίζει τα πράγματα, φτάνει να πληροφορηθεί κανείς το αληθινό, οσο συντομότερα και γρηγορότερα τόσο το καλύτερο (το δίκτυο μας απαλλάσσει απο “περιττούς” κόπους), και βρήκε την Αλήθεια του και μαζί την αναγνώριση απο την πλειοψηφική (=λαϊκισμός) ή την μειοψηφική (=ελιτισμός) μεγαλειότητα του αναγνωστικού κοινού. Το κοινό (αυτό το κοινό που χρειάζεται να δει τον συγγραφέα του να τρελαίνεται δημόσια ή να αυτοκτονεί ωστέ να τον καταχωρίσει στους “αυθεντικούς”, “καταραμένους” κ.λπ.) θα δικαιωθεί, αυτό είναι βέβαιο.
στις 2/27/2009 9:43 am
33. Απάντηση από m.
Ως προς το δεύτερο μέρος του σχολίου σου, φίλε Σπύρο, δε διαφωνούμε -ίσως η διατύπωση της σκέψης μου δε βοήθησε.
Στο δε πρώτο μέρος αναφέρομαι στην αναζήτηση του ίδιου του Ζ.Λ., αλλά και στο γεγονός ότι μέσω της δικής του ανάγνωσης του Τ.Ε. επέδρασε στη διαμόρφωση αισθητικών προτιμήσεων σε νέους της εποχής του ΄60 μα και μετέπειτα [ ήταν ένα από τα πρώτα κείμενα που διαβάστηκε από νέους και στη δεκαετία του '70]. Προέχει βεβαίως η λογοτεχνική ζέουσα ύλη, αλλά και η γραμματολογική πληροφορία δεν μπορεί να κλειστεί απ’ έξω.
Στο Υ.Γ. υπενθύμιζα σε προηγούμενο σχόλιο την ανάγκη αρμονικής “συμπαρουσίας”, ει δυνατόν.
στις 2/27/2009 12:45 pm
34. Απάντηση από έφη
Παιδιά διαβάστε την αλληλογραφία Λορεντζάτου - Σεφέρη και δε χρειάζεται τίποτα άλλο. Ποίηση δεν είναι τα ποιήματα. Είναι η ανάπτυξη, όποια ανάπτυξη, ενός επιφωνήματος. Και χρήσιμος, ξεχρήσιμος, ο Λορεντζάτος ΤΟΧΕ! Γιατί μερικά πράγματα ή ΤΑΧΕΙΣ ή δεν ΤΑΧΕΙΣ. Και ο νοών νοείτω.
στις 5/5/2009 1:22 am
35. Απάντηση από Γιώργος Λυκοτραφίτης
Σωστά, Έφη.
Συμφωνώ εφ’ όλου του σχολίου σου, με μια μικρή προσαύξηση στην δεύτερή του φράση: “Ποίηση δεν είναι ΜΟΝΟΝ τα ποιήματα”.
Ελλείψει ποιημάτων του Λορεντζάτου (η “Σύρτις” είναι “λίγη” από κάθε άποψη) κι έχοντας διαβάσει και ξαναδιαβάσει τα δοκίμιά του, συμπλέω μαζί σου ως προς τη φρεσκάδα και το ενδιαφέρον, ακόμη και ποιητικό, της αλληλογραφίας του.
στις 5/5/2009 10:58 am
36. Απάντηση από Γιώργος Μίχος
Οι χειρότεροι από όλους είναι όσοι γράφουν ασήμαντα πράματα για έργα σημαντικά.
Ζ. Λορεντζάτος
στις 5/7/2009 12:04 pm
37. Απάντηση από Δημήτριoς Μουζάκης
Ποίηση είναι μόνον τα ποιήματα. Ο χολεροψυχισμός είναι μια φτωχή αντίληψη της ποίησης, αλλά δεν απαιτούνται ποιήματα για να τον διαπιστώσεις.
στις 5/7/2009 12:36 pm