Δοκίμια γεμάτα γνώσεις και σοφία!

`

Αναφορα στο βιβλίο δοκιμιών της Ελένης Ηλιοπούλου – Ζαχαροπούλου που τιτλοφορείται ΄΄Διαθλάσεις χρωμάτων΄΄

 

Να το πω ευθυς εξαρχης: Η Ελένη Ηλιοπούλου – Ζαχαροπούλου όσο σπουδαία ποιήτρια είναι, άλλο τόσο σπουδαία είναι και δοκιμιογράφος! Και η πλούσια και ζωντανη δοκιμιακηγραφη της με συναρπάζει και με συγκινει, όπως φυσικα συναρπάζει και συγκινει και αρκετους άλλους φιλότεχνους. Γιατι τα δοκίμιά της, στο σύνολό τους, είναι γεμάτα με γνώσεις και σοφία, επιχρυσωμένα με αισθητικη και καλλιτεχνικη καλλιέργεια και διανθισμένα με τις βιωματικες εμπειρίες της ζωης, κυρίως είναι σαρκωμένα με τον ανθρώπινο πόνο, που σύμφωνα με τη Ελ. Η. – Ζαχαροπούλου «ο πόνος καλλιεργει τον άνθρωπο».

Επιπλέον, έχουν παιδεία και αγωγη με αποτέλεσμα να διακρίνονται και για το ήθος τους, που είναι βέβαια απότοκο τους ευγενους ήθους που εκπηγάζει βαθια μέσα απο την ψυχη της συγγραφέως που τα εμπνεύσθηκε και τα δημιούργησε. Έτσι, αυτη η γραφη που ξεχωρίζει και για τη διαύγειά της, μεταφέρει μέσα της φρέσκες και πεντακάθαρες σκέψεις αλλα και πρωτότυπες ιδέες, που είναι αδύνατον να μην προβληματίσουν και να διαφωτίσουν σωστα τους αναγνώστες της, πάνω στα θέματα με τα οποία καταπιάνεται η Ελ. Η. – Ζαχαροπούλου.

Οι προηγηθείσες γενικες σκέψεις μου αφορμώνται και έχουν σχέση βέβαια με το τελευταίο βιβλίο της Ελένης Ηλιοπούλου – Ζαχαροπούλου, που κυκλοφόρησε στις αρχες (Ιανουάριος) του 2020 απο τις ΄΄Εκδόσεις των Φίλων΄΄,  και τιτλοφορείται ΄΄Διαθλάσειςχρωμάτων΄΄,  το οποίο, περάν απο τον Πρόλογο της συγγραφέως, περιέχει και 19 εκτενη κείμενα.

Για την ακρίβεια, τα περισσότερα αποαυτα τα κείμενα, είναι κριτικες παρουσιάσεις για διάφορα βιβλία, πρώτιστα ποιητικα, τα οποία διάβασε η Ελ. Η. – Ζαχαροπούλου και στη συνέχεια κοινοποίησε τις απόψεις της μέσω διαφόρων εντύπων και ιστοσελίδων, τόσο για την ποιότητα αυτων των βιβλίων, όσο και για κάποια πανανθρώπινα θέματα που προκύπτουν απο την ανάγνωσή τους, όπως είναι η ανθρώπινη ζωη και  το περιεχόμενό της, ο έρωτας, ο θάνατος, οι ανθρώπινες αξίες, η έκπτωση της γλώσσας μας και γενικα του πολιτισμου μας κ.ά. Τώρα, όλα αυτα τα κριτικα κείμενα, επεξεργασμένα και ταξινομημένα,  συγκροτουν το νέο βιβλίο της, που βρίσκεται εδω και λίγους μήνες στην ελληνικη αγορα.

Σε ό,τιαφορα την έκπτωση της γλώσσας και του πολιτισμου μας, σε μία παλαιότερη μελέτη της, και συγκεκριμένα στη μονογραφία που είχε γράψει για την ποιητικη συλλογητου Γιώργου Γεωργούση ΄΄Ωδη στον συμπαίκτη΄΄, η Ελ. Η. – Ζαχαροπούλου, θυμάμαι, εξέφραζε, ανάμεσα σε άλλες, και αυτη την υπέροχη άποψή της:«Ο τελευταίος στίχος του ποιήματος β’ ίσως υπαινίσσεται την έκπτωση, στην οποία έχει φθάσει η γλώσσας μας. Κι όταν σ’ ένα λαο εκπίπτει η γλώσσα, εκπίπτει κι ο πολιτισμος-του σ’ όλα τα κοινωνικα επίπεδα».

Συγκεκριμένα, η Ελ. Η. – Ζαχαροπούλου, στο καινούργιο βιβλίο της, μελετα και αναλύει σε βάθος το έργο και τη ζωη σημαντικων ποιητων και συγγραφέων, όπως π.χ. του Νίκου Καρούζου,του Γιώργου Γεωργούση, του Γιάννη Γκούμα, του Γιώργου Βέη, του Ηλία Κεφάλα, του Κώστα Ασημακόπουλου, του Νίκου Κατσαλίδα,  του Στάθη Κουτσούνη, της  Έλσας Κορνέτη, της Τζούλιας Γκανάσου, της Τζίνας Ξυνογιαννακοπούλου, του Κωνσταντίνου Μπούρα, του Γιάννη Στεφανάκη κ.ά.

«Ο άνθρωπος», όπως γράφει στον πρόλογο του βιβλίου της, «έρχεται στη ζωη εφοδιασμένος να θηρεύει την αλήθεια στη διάνοιξη των ιδεων. Μια έλξη, με την έννοια της ενσυναίσθησης της συγγένειας προς τα εκφραζόμενα της ποίησης ομοτέχνων ποιητων, με ωθει να ασχοληθω με το έργο τους. Η ερμηνεία είναι μία κατανόηση, που επισυμβαίνει σαν αιφνίδια έλαμψη του νου και της ψυχης. «Αστραπιαίες σκέψεις», όπως τις αποκαλει ο Vittgestein».

Όμως, επαναλαμβάνω, τα κριτικα κείμενά της δεν περιορίζονται και δεν έχουν τον χαρακτήρα της απλης και εφήμερης κειμενογραφίας. Απεναντίας, έχουν βάθος και πλάτος τα κείνενά της! Στην ουσία, είναι βαθυστόχαστα και αρκετα περιεκτικα κείμενα, που άνετα μπορουν να καταχωρηθουν στην κατηγορία των εμπνευσμένων, των πρωτότυπων και σπουδαίων δοκιμίων. Τέτοια κείμενα είναι τα εξης: «Το πηγάδι με τ’ άστρα», «Καρλόβασι Σάμου», «Μνήμη Γιώργου Γεωργούση», «Γονυπετεις-Μια πορεία προς την αρχη», «Ανθολογία 1985-2012», «Μνήμη Νίκου Καρούζου», «Τα εραλδικα της Κίχλης», «Λεζάντες για τ’ αόρατα», «Αγγελόπτερα», «Λίγο πριν βρέξει», «Στιγμιότυπα του σώματος», «Τρία άλφα, μία ήττα κι ένα ωμέγα», «Περβάζι εβδόμου ορόφου», «Ωδικαπτηνα», «Το καρφι του χρόνου», «Πρόσφυγας Θεος» και «Δεν θα ξαναρωτήσω τον μπαμπα». Φυσικα, ο καλα ενημερωμένος αναγνώστης, θ’ αντιληφθει πως οι περισσότερες απο τις πιο πάνω ονομασίες είναι οι τίτλοι των βιβλίων που διάβασε και σχολιάζει η συγγραφέας.

Η Ελένη Ηλιοπούλου – Ζαχαροπούλου, όπως αποδεικνύεται μέσ’ αποαυτα τα δοκίμια που περιλαμβάνονται στο νέο βιβλίο της, παρουσιάζεται να κατέχει και ν’ αξιοποιειαρκετακαλα την αρχαία και σύγχρονη Γραμματεία,ελληνικη και ξένη, με αποτέλεσμα να συμπλέκει και να υποστηρίζει τις δικες-της απόψεις, γνώμες και κρίσεις με τις έγκυρες και δοκιμασμένες απόψεις και γνώμες διάσημων άλλων συγγραφέων και διανοούμενων. Διανθίζει, εν ολίγοις, τις απόψεις-της με αποσπάσματα ή αποφθέγματα άλλων συγγραφέων. Έτσι, ο λόγος της τώρα, πέραν απο τη ζωντάνια, την ποικιλία την ομορφια και την χάρη, αποκτα συνάμα και εγκυρότητα αλλα κυρίως πειστικότητα.

Άλλο μεγάλο προσον για τη συγγραφικη δεινότητα της Ελ. Η. – Ζαχαροπούλου αποτελει και το γεγονος πως η συγγραφέας διαβάζει, ερμηνεύει και αξιοποιει με μεγάλη άνεση τα αρχαία κείμενα, τα οποία, σε τελικη ανάλυση, τη βοηθάνε σε μεγάλο βαθμο στις συγκρίσεις και εκτιμήσεις που κάνει για τους σύγχρονους συγγραφεις και τα κείμενά-τους.

Ιδιαίτερη αναφορα αξίζει να γίνει στο πλούσιο λεξιλόγιο με το οποίο κτίζει αυτα τα κείμενά-της η Ελ. Η.-  Ζαχαροπούλου, το οποίο αντλειαπο τις αστείρευτες δεξαμενες, υπόγειες και φανερες, που διαθέτει η χιλιόχρονη ελληνικη γλώσσα. Για την ακρίβεια, η Ελ. Η. – Ζαχαροπούλου αλιεύει λέξεις τόσο απο την αρχαία όσο και απο τη σύγχρονη γλώσσα μας, καθαρεύουσα ή δημοτικη, που όπως απέδειξε η ιστορία και η ζωη δεν υπάρχουν διακοπες ή κενα σε αυτη την χιλιόχρονη γλώσσα. Οι σωστες και ακριβεις λέξεις φυσικα, οδηγούν και στην ακριβη νοηματικη έκφραση.

Με αυτο τον τρόπο η γλώσσα που συνθέτει η Ζαχαροπούλου δεν καταλήγει ξύλινη. Δηλαδη δεν είναι αποξηραμένη. Αντιθέτως, η γλώσσα-της είναι δέντρο αειθαλες και καταπράσινο. Δέντροδυνατον, δέντρούλαντρον (λέξη απο το κυπριακο ιδίωμα)!

Απο τα δοκίμια της Ελ. Η. – Ζαχαροπούλου δίνω στη συνέχεια ένα ενδεικτικο δείγμα της δουλειας και της γραφης-της:

«Η Τέχνη ανήκει στις ανώτερες εκδηλώσεις του πνεύματος. Εννοείται ως μία ενέργεια που έχει σαν αποτέλεσμα την καταξίωση μιας πραγματικότητας. Την μετάπλασή της με τρόπο και με πρόθεση, να την κάνει φορέα μιας αξίας που ενδιαφέρει τον άνθρωπο όχι μόνο ως νοούμενο,  αλλα ως υπόσταση μέσα στον ιστορικο χώρο και χρόνο.

Η καλλιτεχνικη δημιουργία αποκαλύπτει τη βαθύτερη ταυτότητα της φύσης και του πνεύματος, του συνειδητου και ασύνειδου. Ο καλλιτέχνης διαθέτει ένας είδος έμφυτης «όρασης», που βλέπει πέρα απο τα φαινόμενα αυτο που υπάρχει ή που θα υπάρξει και το κάνει να φανει. Η ιδέα ενος έργου είναι η γεννητικη αρχη, που παίρνει την αυτοσυνείδησή του με την Τέχνη».

Σελ. 81

 

*Το κείμενο είναι συνταγμένο βάσει κάποιων κανόνων του μονοτονικου συστήματος που εφάρμοζε ο αξέχαστος νεοελληνιστης Αντώνης Μυστακίδης – Μεσεμβρινος.