Vittorio Sereni

 

`

Η ποίηση ταξιδεύει … με το τραμ

 

Σε προηγούμενη δημοσίευσή μας στο Ποιείν (27.6.2018), είχαμε παρουσιάσει τον ποιητικό διάλογο του σπουδαίου μεταπολεμικού ποιητή Βιτόριο Σερένι με τον, ήδη εκλιπόντα, ομότεχνό του Ουμπέρτο Σάμπα. Συγκεκριμένα, είχαμε δει ότι σε δυο ποιήματα από τη συλλογή του Gli strumenti umani (1965), ο Σερένι και παραθέτει λόγια του Σάμπα και απευθύνεται στον πρεσβύτερό του και φίλο ποιητή.

Όμως, στην ίδια συλλογή, και επιστρατεύοντας τα ίδια ακριβώς μέσα, πραγματοποιεί διάλογο και με έναν νεότερο φίλο του και ποιητή: τον Λουτσιάνο Έρμπα. Ο Σερένι γνώριζε τον νεαρό Έρμπα ήδη από τις παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, πριν δηλαδή ο ίδιος στρατευτεί και βρεθεί και στη χώρα μας.

`

Luciano Erba
`

Δεκαετίες αργότερα, ο Σερένι θυμήθηκε το πρώιμο αλλά ενδιαφέρον έργο του «νεαρού Έρμπα», παραθέτοντας στίχους από το ποίημα «Άγραφος πίναξ;» στο δικό του ποίημα «Το άλλοθι και τ’ όφελος», το οποίο και εμείς με τη σειρά μας παραθέτουμε σε μετάφραση για τον Έλληνα αναγνώστη:

 

Το άλλοθι και τ’ όφελος

[L’alibi e il beneficio]

 

Aνοίξανε διάπλατα οι πόρτες στο κενό μέσα σ’ ομίχλης βραδιά

κανείς δεν ανεβαίνει ούτε κατεβαίνει παρά

μια τουλούπα μαύρη αιθάλη μικρού εφημεριδοπώλη φωνή

-παράδοξο- ο Καιρός του Μιλάνου τ’ άλλοθι

και τ’ όφελος της ομίχλης πράματα απόκρυφα

περπατούν μασκαρεμένα προς το μέρος μου κινούνται

μακριά μου φεύγουν παρελθόν σαν την ιστορία παρελθόν

σαν τη μνήμη: το είκοσι το δεκατρία το τριαντατρία

χρόνια σαν τα νούμερα στα τραμ

ή μονάχα ένα κλείσιμο ματιού για τη ρίζα τη χαμένη

μια βραδιά ομίχλης στο σταυροδρόμι κάθε πιθανής βραδιάς

όντως είναι μια οποιαδήποτε βραδιά, τη διασχίζουν τραμ μισοάδεια

με βλέπεις να προχωρώ όπως με ξέρεις μες σε συνοικίες δίχως μνήμη

ποτέ μου δεν είδα γειτονιά τόσο πλούσια σε μνήμες

σαν εκείνες που ’ναι τάχα «δίχως» στου νεαρού Έρμπα τους στίχους

ανάμεσα σε δυο στέρεους βραχίονες μες σε στενό γκρίζο τούνελ

με πόσο μόχθο τρυπά απόψε την ομίχλη η συγκοινωνία

άλλοθι μα κι όφελος της ομίχλης, του πιθανού η παγκοσμιότητα

που κρύβεται μονάχα για ν’ ανθίσει

σε δέντρα και σε βρύσες τούτη η σκόνη απ’ τα χρόνια του Μιλάνου.

 

Το τραμ, πάντως, ξανάρχεται· τούτη τη φορά από την πλευρά του Έρμπα. Δεκαετίες αργότερα, όταν και αυτός πια βρισκόταν στο… κατώφλι των γηρατειών, έγραψε το πιο εμβληματικό του ποίημα, «Ο μεταφυσικός τραμβαγέρης» (βλ. δημοσίευσή μας στο Ποιείν [8.1.2019], σχετικά με αυτό και άλλα ποιήματα του Έρμπα).

 

Όλες αυτές οι διαδρομές με το τραμ, ανάμεσα σε ζωή και θάνατο, δεν μπορεί τέλος παρά να θυμίσουν στον Έλληνα αναγνώστη τους στίχους του Νίκου του Εγγονόπουλου:

μεσ’ στη μονότονη βροχή
τις λάσπες
την τεφρήν ατμόσφαιρα
τα τραμ περνούνε
και μέσ’ από την έρημη αγορά
—που νέκρωσε η βροχή—
πηγαίνουν προς
τα
τέρματα