Το καλαίσθητο ελάφι

Ένα ελάφι

απ’ την Ανάφη

σκύβει στη σκάφη

νερό να πιει.

 

Ξέρετε τάχα

γιατί;

 

Ένα καλό παπί

μου το ’πε

μυστικά.

 

Πως το πε-

παιδευμένο μας το ελάφι

το κάνει λέει μονάχα

της ρίμας ένεκα.

 

Τα χωνιά

Μες στη νύχτα τριγυρίζουν δυο χωνιά

απ’ τα ακέφαλά τους τα κορμιά

στους ίσκιους κει του δάσους

τ’ αγνό φεγγάρι χαρωπά

δάδα στα βήματά τους

το φως του τ’ αργυρό

σκορπά

κ.τ.λ.,

κ.τ.

λ.

 

Ας τα μόρια να οργάζουν… 

Ας τα μόρια να οργάζουν,

μη ζητάς να τα δαμάσεις!

Άσ’ την πρόοδο που σου τάζουν,

κράτα άγιες τις Εκστάσεις!

 

Στοιχειό

Είναι ένα στοιχειό

που τρώει μαντήλια·

στα ταξίδια σου

σ’ ακολουθεί,

και σ’ τ’ αρπάζει

απ’ τη βαλίτσα,

απ’ το κρεβάτι,

απ’ το συρτάρι

όπως απ’ το χέρι

το πουλί –

όχι όλα, ούτε και μονομιάς.

Με δεκαοχτώ

μαντήλια ξεκινάς,

ταξιδευτής περήφανος

κάνεις πανιά στα ξένα,

με οχτώ ώς εφτά

γυρνάς ξανά,

όνειδος της νοικοκυράς.

 

Το γόνατο

Μονάχο γόνατο στον κόσμο τριγυρνά!

Είν’ ένα γόνατο έρμο!

Δεν είναι στειλιάρι αυτό, ρίζα που πάει βαθιά!

Είν’ ένα γόνατο έρμο!

 

Σ’ ενός φαντάρου το κορμί ήταν πιο πριν

που εσβήστη εμπρός στον ήλιο

όταν μια οβίδα τονε βρήκε στο αμήν –

κι έμεινε αυτό κειμήλιο!

 

Κι είναι από τότε που στον κόσμο τριγυρνά!

Είν’ ένα γόνατο έρμο!

Δεν είναι στειλιάρι αυτό, ρίζα που πάει βαθιά!

Είν’ ένα γόνατο έρμο!

 

Δυο ελατόριζες

Δυο ελατόριζες τρανές από παλιά γενιά

τα λένε μεταξύ τους στο δάσος φιλικά.

 

Ό,τι σούσουρο φτάνει απ’ τις δεντροκορφές

σε βάθος τ’ αναλύουν κάτω απ’ τη γη αυτές.

 

Μία γριά σκιουρίνα που κάθεται παρέκει

ζεστές μάλλινες κάλτσες και για τις δυο τους πλέκει

 

«Κνικ» κάνει η μια αποδώ, «κνακ» κάνει η άλλη πέρα

κι έτσι με την κουβέντα περνάει ωραία η μέρα.

 

Μεταξύ χρόνων

Αόριστος και Μέλλων

νέκταρ ρουφάν αμπέλων.

Πλάι στον Υπερσυντέλικο

μ’ ύφος τσουγκράν τεμπέλικο.

 

Και τον παρακαθήμενο

κερνάν τον Παρακείμενο.

 

Το πούντιασμα

Ένα πούντιασμα αραγμένο στη βεράντα

στήνει ενέδρα σ’ όσους έρχονται απ’ αγνάντια.

 

Όπου αμέσως πέφτει τότε με μανία

σ’ έναν τύπο που τον λέγαν Ανανία.

 

Ο Ανανίας του αποκρίνεται: «Ααααψού!» –

κι από τότε κολλητοί πάνε παντού.

 

Έναν αιώνα από τον θάνατό του, ο Κρίστιαν Μόργκενστερν (Μόναχο, 1871 – Τιρόλο, 1914) εξακολουθεί ν’ ανήκει στους δημοφιλέστερους ποιητές της γλώσσας του. Ιδίως τα κωμικά του ποιήματα, καρυκευμένα με μια δόση μεταφυσικής ρέμβης αλλά και σαρκασμού της καθημερινότητας, πολλοί Γερμανοί τα γνωρίζουν από στήθους. Υπήρξε ακόμη δεινός μεταφραστής και αποφθεγματογράφος. Ήταν φυματικός από μικρή ηλικία και πέθανε εξαντλημένος από την ασθένεια λίγο πριν το ξέσπασμα του Μεγάλου Πολέμου, στα 43 του χρόνια

 

Τα ποιήματά του μοιάζουν παιγνιδίσματα, αλλά δεν είναι μόνο τέτοια. Μιλούν γι’ αστεία αλλά και για σοβαρά πράγματα, όπως έλεγε ο ίδιος. Συχνά κάτω από την επιφάνεια κρύβουν μια άλλη σημασία. Το περίφημο «Νυχτερινό τραγούδι του ψαριού», λ.χ., μιμείται οπτικά τη μορφή του ψαριού. Όμως δεν είναι η αναφορά στο υποβρύχιο πλάσμα που το καθιστά αίφνης «το βαθύτερο γερμανικό ποίημα», όπως υποσημειώνει παρενθετικά ο ποιητής. Τα σύμβολα των μετρικών άρσεων και θέσεων που θυμίζουν ψαρίσια λέπια είναι εδώ ασυμπλήρωτα, χωρίς λέξεις. Σαν το ψάρι, το ποίημα μένει βουβό. Συντασσόμενος μ’ εκείνη τη φιλοσοφική τάση του καιρού του που ονομάστηκε γλωσσικός σκεπτικισμός και αμφισβήτησε τη δυνατότητα της λαλιάς να εκφράσει τον κόσμο, ο Μόργκενστερν μας λέει ουσιαστικά ότι η έσχατη βαθύτητα δεν αποδίδεται διά του λόγου, ότι ανήκει στον χώρο της σιωπής.

 

Η σάτιρα, ιδίως αυτή που βασίζεται στο nonsense, το ακροβατικό λογοπαίγνιο και την φανταιζίστικη δεξιοτεχνία, δύσκολα μεταφράζεται. Ύστερα, αντικατοπτρίζει και το ιδιαίτερο χιούμορ ενός λαού – δεν γελούν όλοι οι πολιτισμοί με τα ίδια πράγματα. Δεν είναι παράξενο λοιπόν ότι με την εξαίρεση του γενάρχη της, Ερρίκου Χάινε, η γερμανική κωμική ποίηση είναι λίγο γνωστή έξω από τις γερμανόφωνες χώρες. Κι όμως, ιδίως στον 20ό αιώνα, έδωσε μια λαμπρή πλειάδα ποιητών από τον Έριχ Καίνστνερ ώς τον Ερνστ Γιαντλ και από τον Πέτερ Ρύμκορφ ώς τον Ρόμπερτ Γκέρνχαρτ. Στην αλυσίδα αυτής της παράδοσης, ο Κρίστιαν Μόργκενστερν είναι ένας από τους σημαντικότερους κρίκους.