To 1960 ο Γάλλος συγγραφέας Raymond Queneau και ο μαθηματικός Francois Le Lionnais δημιούργησαν την ομάδα πειραματικής λογοτεχνίας OULIPO. Το Εργαστήρι Δυνητικής λογοτεχνίας (Ouvroir de la lit er ature Potentielle) . Άλλα μέλη της ομάδας υπήρξαν οι Marcel Duchamp, Italo Kalvino, Harry Mathews, Jacques Roubaud και από το 1967 ο George Perec. Αντιπροσωπευτικά έργα του κινήματος είναι το «Ασκήσεις ύφους» του Ρευμόντ Κενώ και το “La disparition” (Η εξαφάνιση) του Περέκ. Στο πρώτο ο συγγραφέας εξιστορεί το ίδιο περιστατικό 99 φορές χρησιμοποιώντας κάθε φορά διαφορετικό στιλ ενώ στο βιβλίο του Περέκ απουσιάζει το γράμμα e και θα μπορούσε να θεωρηθεί μια μεταφορά για την εξαφάνιση των Εβραίων κατά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο ή την εξαφάνιση του συγγραφέα επειδή το όνομα του George Perec έχει 4 e και επειδή ήταν και ο ίδιος Εβραίος. Ενώ η νουβέλα του «Les revenentes» είναι ένα μονοφωνηεντικό έργο στο οποίο το μοναδικό φωνήεν είναι το e.
H ομάδα ασχολήθηκε με την διερεύνηση των πιθανών σχέσεων ανάμεσα στη λογοτεχνία και τα μαθηματικά με σκοπό τη δημιουργία νέων μορφών και δομών λόγου. Τα μέλη της αντιμετώπιζαν τη λογοτεχνία ως πεδίο παιχνιδιού και πειραματισμού με σκοπό την παραγωγή έργων που προέκυπταν και υποκινούνταν από γλωσσικούς και μεθοδολογικούς περιορισμούς .Οι περιορισμοί αυτοί είναι τεχνικές που αντί να δυσχεραίνουν τη διαδικασία της γραφής την διευρύνουν και την εμπλουτίζουν αφού λειτουργούν ως ερεθίσματα και μοχλοί έμπνευσης. Ορισμένες από τις τεχνικές της OULIPO ήταν:

Λιπόγραμμα (ένα κείμενο από το οποίο λείπουν ένα ή περισσότερα γράμματα της αλφαβήτου)
Μετατροπή σε Haiku (παραγωγή ενός νέου ποιήματος από τις λέξεις που ομοιοκαταληκτούν σε υπάρχοντα ποιήματα)
S+7 (παραγωγή ενός νέου κειμένου με την αντικατάσταση κάθε ουσιαστικού με τη λέξη που βρίσκεται 7 λήμματα παρακάτω σε ένα οποιοδήποτε λεξικό.
Συνδυαστική ανάλυση (ανασύνθεση των στοιχείων οποιουδήποτε κειμένου σύμφωνα με οποιοδήποτε κανόνα .
Διακλάδωση (ένα κείμενο μπορεί να διαβαστεί με πολλούς τρόπους , καθώς ο αναγνώστης έχει την επιλογή σε διάφορα σημεία να διαβάσει άλλα τμήματα του κειμένου-ένας εμφανής πρόδρομος του υπερκειμένου. «Το κουτσό» του Χούλιο Κορτάσαρ είναι αντιπροσωπευτικό έργο που βασίζεται σε αυτή την τεχνική)
Παλίνδρομα (κείμενα που διαβάζονται το ίδιο μπρος πίσω)
Ακροστιχίδες (τα πρώτα γράμματα κάθε στίχου, πρότασης ή παραγράφου σχηματίζουν μια λέξη ή φράση)
Αναγραμματισμοί( λέξεις ή φράσεις που σχηματίζονται από γράμματα άλλων λέξεων)
Χιονόμπαλα (ένα ποίημα του οποίου ο κάθε στίχος είναι 1 μόνο λέξη και κάθε επόμενη λέξη είναι κατά ένα γράμμα μεγαλύτερη)
Περιορισμοί στη στίξη (κείμενα από τα οποία λείπουν κάποια σημεία στίξης ώστε να δημιουργείται το εφέ της προφορικότητας) .

Η επιμονή στους περιορισμούς θα μπορούσε να συμπεριλάβει το έργο της OULIPO σʼαυτό που ο Barthes αποκαλεί «παραδοσιακή ιδεολογία του νοήματοςʼʼ μια που παραπέμπει σε προβληματισμούς σχετικά με την αληθοφάνεια ,την αξιοπιστία και την εκφραστικότητα.

Η διακειμενικότητα , οι αυτοαναφορές , τα παραθέματα, η τυχαιότητα, η αποσπασματικότητα, η αλληγορία, η ειρωνεία, οι συρραφές κειμένων , η παρωδία και η παιγνιώδης διάθεση που είναι κάποια από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της Δυνητικής Λογοτεχνίας , μας επιτρέπουν να την εντάξουμε στον μεταμοντερνισμό.

Tα μέλη της OULIPO όμως απέρριψαν αυτή την ετικέτα, όπως και κάθε άλλη, ορίζοντας απλώς τα έργα τους ως «Λογοτεχνία αναψυχής».
Παρόλα αυτά φαίνεται να στοχεύουν σε κάτι που υπερβαίνει την αθώα, διασκεδαστική ή παράδοξη χρήση της γλώσσας. Η παιγνιώδης, αναπαραγωγή παραδοσιακών λογοτεχνικών ειδών διαλύει την ψευδαίσθηση της αυθεντικότητας και της ανόθευτης μυθοπλασίας.
Η λογοτεχνική παραγωγή της OULIPO στόχευε επίσης στην αναθεώρηση του παραδοσιακού ρόλου του συγγραφέα αλλά και στην ενεργητική συμμετοχή του αναγνώστη στη διαμόρφωση του κειμένου.
Ο R.Queneau σχολιάζοντας τον τίτλο της ομάδας παρατηρεί «Η λέξη “δυνητικήʼʼ αναφέρεται στην ίδια τη φύση της λογοτεχνίας …αποκαλούμε δυνητική λογοτεχνία την έρευνα των μορφών και των δομών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους συγγραφείς κατά τρόπο που αυτοί επιθυμούν» . Σύμφωνα με τον P.Soll er s “ένα έργο υπάρχει μόνο εν δυνάμει, και η ενεργοποίηση ή η παραγωγή του εξαρτάται από τις αναγνώσεις και από τη στιγμή που αυτές οι αναγνώσεις ολοκληρώνονται ενεργητικά.

Στο πρώτο μανιφέστο της OULIPO παρατηρεί ότι η έρευνα της ομάδας είναι αναλυτική και συνθετική . Η πρώτη διερευνά έργα από το παρελθόν προκειμένου να βρει δυνατότητες που συχνά υπερβαίνουν όσα προσδοκούσαν οι συγγραφείς τους. Ενώ η δεύτερη στοχεύει την ανάπτυξη νέων δυνατοτήτων πέρα απ τη σφαίρα της λογοτεχνίας. Για παράδειγμα τομείς όπως τα μαθηματικά και η συλλογική λογική μπορούν να προτείνουν νέες λογοτεχνικές τεχνικές .
Αρκεί να αναφέρουμε ότι ο Λε Λιονέ είχε προτείνει κάποτε στα μέλη της ομάδας να γράψουν ποιήματα που θα μπορούσαν να γίνουν κατανοητά μόνο από ζώα, ποιήματα για γάτες, σκύλους για κοράκια, για αλεπούδες κτλ . Αξίζει να σημειωθεί εδώ η τελευταία πρόταση απ το μανιφέστο “Δυο λόγια για αυτούς τους εξαιρετικά σοβαρούς ανθρώπους που καταδικάζουν δίχως δεύτερη σκέψη όλα τα έργα στα οποία εκφράζεται διάθεση για ευθυμία. Όταν πρόκειται για έργα ποιητών η διασκέδαση ,η φάρσα και η κατεργαριά συνεχίζουν να εμπίπτουν στο πεδίο της ποίησηςʼʼ

Στις μέρες μας η OULIPO αριθμεί τα 29 μέλη και συνεχίζει να ασκεί μεγάλη επίδραση στην λογοτεχνική παραγωγή. Επίσης, πολλά μαθήματα δημιουργικής γραφής βασίζονται σε ασκήσεις και τεχνικές που επινοήθηκαν από το Εργαστήρι Δυνητικής Λογοτεχνίας αφού συμβάλουν στην απελευθέρωση του δημιουργικού δυναμικού των επίδοξων συγγραφέων. Ας μην ξεχνάμε εξάλλου ότι τα μέλη της ομάδας διέλυσαν τους μύθους της έμπνευσης και της πρωτοτυπίας. Θα μπορούσαμε ίσως αυθαίρετα να πούμε ότι το πνεύμα που διέπει τα περισσότερα έργα της λογοτεχνικής παραγωγής OULIPO στηρίζεται στη ρήση του Μπόρχες “όλα έχουν ειπωθεί και εμείς δεν κάνουμε τίποτα άλλο απ το να τα επαναλαμβάνουμε με παραλλαγέςʼʼ

* το κείμενο είναι προϊόν από το Εργαστήρι Βιωματικής Γραφής, που ξεκινήσαμε στον «Χορίαμβο (Γαληνού 5,Λάρισα) φέτος το χειμώνα.